- Aşağıda okul öncesi programının beceri adlarıyla eşleştirilmiş on iki örnek anekdot ve üç düzeltilmiş zayıf kayıt var.
- Örnekler öğretmenin en çok zorlandığı anlara göre dizildi: ilk haftalar, çatışma, çekingen çocuk, rutinler, olumsuz bir an.
- Her örneğin altında hangi kelimenin neden seçildiği yazıyor; kalıbı kopyalamak yerine yapıyı al.
- Son bölümde bir anekdottan Beceri Edinim Raporu'nun genel değerlendirme cümlesine nasıl geçildiği gösteriliyor.
İyi bir anekdot kaydı, okuyanın olayı gözünde canlandırabildiği kayıttır: çocuğun ne yaptığı, ne söylediği ve olayın nasıl bittiği yazar, yorum ayrı durur. Aşağıdaki örnekler Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı'ndaki beceri, eğilim ve değer adlarıyla eşleştirildi. Olaylar örnek olsun diye kurgulandı; çocuk adının yerine yer tutucu yazdım. Beceri kodlarını programın kendi listelerinden, programdaki yazılışıyla aldım ve her birini program metninde tek tek aradım.
Kayıtları formun kutularına göre doldurmak için anekdot kayıt formu aracını kullanabilirsin.
Örnekleri okurken neye bakmalı
Her örnekte dört parça var: mekân, gözlenen durum, gözlenen beceriler ve genel değerlendirme. Okurken özellikle şu iki şeye dikkat et. Gözlenen durumda hiçbir sıfat çocuğu nitelemiyor; "sinirli", "utangaç", "yetenekli" gibi kelimeler yok. Çocuğun söylediği cümleler tırnak içinde, değiştirilmeden duruyor. Genel değerlendirmede ise her zaman bir sonraki adım var: öğretmen ne yapacak, neye tekrar bakacak.
Program anekdot kaydını yalnız sorunlu anlar için düşünmez. EK-2 sayfasındaki açıklamaya göre form, çocuğa ilişkin olumlu ya da olumsuz dikkat çekici bir durum görüldüğünde doldurulabilir. Bu yüzden örneklerin çoğu olumlu anlardır.
Uyum haftalarından iki örnek
Eylülün ilk haftaları en çok kayıt tutulan ama en kötü yazılan dönemdir. "Ağladı", "uyum sağlayamadı" gibi cümleler bir ay sonra hiçbir şey anlatmaz.
Örnek 1, ayrılma anı
- Mekân: Sınıf kapısı, sabah karşılama
- Gözlenen durum: (Çocuk adı) annesi kapıdan çıkınca ağlamaya başladı, "Annem gelecek mi?" diye iki kez sordu. Öğretmen saati göstererek "Oyun bahçesinden sonra" dedi. Yaklaşık beş dakika kapının yanında durdu, sonra öğretmenin elini tutup oyun hamuru masasına geçti.
- Gözlenen beceriler: SDB3.1. Uyum; SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)
- Genel değerlendirme: Ayrılmada güven arıyor ve somut bir zaman bilgisiyle sakinleşebiliyor. Günlük akışı resimli kartlarla kapının yanına asacağım; iki hafta sonra aynı anı yeniden gözleyeceğim.
Neden böyle? "Beş dakika" ve "oyun hamuru masasına geçti" ayrıntıları, iki hafta sonraki kayıtla karşılaştırmayı mümkün kılar. Süre kısaldıysa ilerleme kendiliğinden görünür.
Örnek 2, yeni bir kuralı söze dökmek
- Mekân: Bahçe, dönüş sırası
- Gözlenen durum: Bahçeden dönüş saati değişince (çocuk adı) "Ama biz hep salıncaktan sonra giriyorduk" dedi. Öğretmen yeni sırayı anlatınca "Tamam, o zaman salıncağı yarın ilk ben alırım" diye cevap verdi ve sıraya girdi.
- Gözlenen beceriler: SDB3.1. Uyum; SDB2.1. İletişim
- Genel değerlendirme: Değişen bir duruma itirazını sözle söyledi, ardından kendi çözümünü önerdi. Akış değişikliklerini sabah toplantısında önceden haber vermeye devam edeceğim.
Çatışma ve paylaşım anlarından örnekler
Çatışma kayıtlarında en sık hata, olayın tamamını tek çocuğun üzerine yazmaktır. Form tek bir çocuk için doldurulur; diğer çocuklar "bir arkadaşı" diye geçer.
Örnek 3, yıkılan kule
- Mekân: Blok merkezi
- Gözlenen durum: (Çocuk adı)'nın yaptığı kule bir arkadaşının koluyla yıkıldı. Bir an durdu, ellerini yumruk yaptı, sonra "Kızdım ama sen bilerek yapmadın" dedi. Birlikte kuleyi yeniden yaptılar.
- Gözlenen beceriler: SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)
- Genel değerlendirme: Öfkesini sözle ifade etti ve sakinleşmeyi kendisi başardı. Ekimin başında benzer bir durumda bloğu fırlatmıştı; belirgin bir ilerleme.
Neden böyle? Değerlendirmede önceki bir kayda atıf var. Anekdotlar zaman içinde dizildiklerinde gelişimi gösterir.
Örnek 4, kum saati önerisi
- Mekân: Serbest oyun, mutfak merkezi
- Gözlenen durum: İki çocuk aynı tencereyi istedi. (Çocuk adı) "Önce sen beş dakika, sonra ben" dedi ve kum saatini çevirdi. Kum bitince arkadaşı tencereyi kendisi verdi.
- Gözlenen beceriler: D1. Adalet; SDB2.2. İş Birliği
- Genel değerlendirme: Bir paylaşım sorununu kendi önerdiği bir kuralla çözdü. Kum saati önerisi sınıf kuralı olarak bütün sınıfla konuşulabilir.
Neden böyle? Program değerler eğitiminde öğretmenin değer edinim sürecini "Anekdot Kayıt Formu (Ek-2)" gibi formlarla izlediğini yazar. Değer davranışın içinde görüldü; "adil bir çocuk" diye yazılmadı.
Örnek 5, ağlayan arkadaş
- Mekân: Bahçe, kum havuzu
- Gözlenen durum: Bir arkadaşı düşüp ağlayınca (çocuk adı) kürekle oynamayı bıraktı, yanına gitti ve "Canın yandı mı? Öğretmenime söyleyeyim mi?" diye sordu. Cevap alınca öğretmenin yanına koşup "Arkadaşım düştü, dizi kanıyor" dedi.
- Gözlenen beceriler: E2.1. Empati; SDB2.1. İletişim
- Genel değerlendirme: Arkadaşının duygusunu fark edip yardım istedi ve durumu açık bir cümleyle anlattı. Duygu kartlarıyla yapılacak etkinlikte örnek olay olarak kullanılabilir (çocuğun adı verilmeden).
Çekingen çocuk için kayıt örnekleri
Program oyun temelli değerlendirmeyi anlatırken akran etkileşiminde geri çekilen bir çocuğu fark eden öğretmenin oyun bölgelerini ve materyal düzenini buna göre değiştirebileceğini yazar. Sessiz çocuklarda kayıt az tutulur, çünkü dikkat çeken bir şey olmaz gibi görünür. Oysa küçük adımlar tam da kaydedilmesi gereken anlardır.
Örnek 6, ilk kez söz almak
- Mekân: Sabah toplantısı, halı
- Gözlenen durum: Hafta sonunu anlatma sırasında (çocuk adı) parmağını kaldırdı ve "Ben dedemle balık tuttum. Balık kaçtı" dedi. Bir arkadaşı "Kaç tane?" diye sorunca "Bir tane" diye cevap verdi ve gülümsedi.
- Gözlenen beceriler: TAKB. Konuşma; SDB2.1. İletişim
- Genel değerlendirme: Bu dönem grupta ilk kez kendiliğinden söz aldı. Sabah toplantısında küçük grup sohbetlerine yer vereceğim; aileye de bu anı anlatacağım.
Neden böyle? Kayıt kısa ama "bu dönem ilk kez" bilgisi değerlendirmede duruyor. Bunu söyleyebilmek için önceki haftalarda da bu çocuğa bakmış olmak gerekir.
Örnek 7, tek başına seçim
- Mekân: Sanat merkezi
- Gözlenen durum: (Çocuk adı) serbest etkinlik zamanında öğretmene sormadan sanat merkezine geçti, raftan sulu boya aldı ve resmini bitirince kurumaya bıraktı. Resmini öğretmene getirip "Bu benim evim" dedi.
- Gözlenen beceriler: E1.2. Bağımsızlık; D3. Çalışkanlık
- Genel değerlendirme: Kendi seçtiği bir işi başından sonuna kadar götürdü. Resim tarihle birlikte portfolyo dosyasına eklenecek, bu kayıt resmin yanına konacak.
Rutinlerden ve etkinlik dışından örnekler
Beslenme, toplanma ve lavabo anları etkinlik masasından daha doğal gözlem fırsatlarıdır.
Örnek 8, bardakları saymak
- Mekân: Beslenme masası
- Gözlenen durum: (Çocuk adı) masadaki tabaklara tek tek dokunarak "Bir, iki, üç, dört, beş, altı" diye saydı ve "Altı kişiyiz, altı bardak lazım" dedi. Dolaptan beş bardak getirdi, sonra geri dönüp bir bardak daha aldı.
- Gözlenen beceriler: MAB6. Sayma; MAB2. Matematiksel Problem Çözme
- Genel değerlendirme: Birebir eşleme yaparak saydı ve bir günlük yaşam probleminde kullandı. Eksik bardağı kendisi fark etti.
Örnek 9, el yıkama
- Mekân: Lavabo, beslenme öncesi
- Gözlenen durum: (Çocuk adı) sırası gelince kollarını sıvadı, ellerini sabunladı, parmak aralarını ovuşturdu ve kâğıt havluyla kuruladı. Arkasındaki arkadaşına "Sabunu unuttun" dedi.
- Gözlenen beceriler: HSAB2. Sağlıklı Yaşam ve Öz Bakım Becerileri; D18. Temizlik
- Genel değerlendirme: El yıkama adımlarını hatırlatma olmadan sırasıyla uyguladı ve arkadaşına da hatırlattı. Lavabo yanındaki resimli adım kartına artık ihtiyacı yok.
Örnek 10, karıncaların yolu
- Mekân: Bahçe
- Gözlenen durum: (Çocuk adı) bir taşın altında karıncalar gördü, yanına iki arkadaşını çağırdı. "Bunlar nereye gidiyor?" diye sordu, bir dal parçasıyla karıncaların yolunu izledi ve yuvanın girişini buldu.
- Gözlenen beceriler: E1.1. Merak; FBAB1. Bilimsel Gözlem
- Genel değerlendirme: Kendiliğinden bir soru sordu ve cevabını gözlemle aradı. Fen merkezine büyüteç ve böcek kitapları eklenecek.
Örnek 11, bahçede mırıldanılan şarkı
- Mekân: Müzik merkezi, sabah karşılama; sonra bahçe
- Gözlenen durum: Öğretmen yeni bir şarkının ilk iki dizesini söyledi. (Çocuk adı) ikinci tekrarda dizeleri öğretmenle birlikte söyledi, nakaratta elleriyle ritim tuttu. Etkinlikten sonra bahçede şarkıyı tek başına mırıldandı.
- Gözlenen beceriler: MSB2. Müziksel Söyleme; MHB4. Müziksel Hareket
- Genel değerlendirme: Yeni şarkıyı kısa sürede tekrar etti ve etkinlik dışında da kullandı. Şarkı aileye gönderilecek, evde söylenip söylenmediği sorulacak.
Olumsuz bir anı yargısız yazma örneği
Örnek 12, bırakılan boya kalemleri
- Mekân: Sanat etkinliği
- Gözlenen durum: (Çocuk adı) boya kalemlerini masadan itti, "Ben resim yapmayı bilmiyorum" dedi ve masadan kalktı. Öğretmen yanına gidince "Benim çizdiğim güzel olmuyor" dedi.
- Gözlenen beceriler: SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)
- Genel değerlendirme: Ürünü beğenilmeyecek kaygısıyla etkinlikten çekildi. Süreç odaklı sanat etkinlikleri (parmak boyası, kolaj) planlanacak; aileyle evdeki çizim deneyimi konuşulacak.
Neden böyle? Olumsuz an da yalnız olayla yazıldı. Değerlendirme bir suçlama içermiyor, bir plan içeriyor.
Zayıf kayıtların düzeltilmiş hâlleri
Aynı olayın iki yazımını yan yana koymak farkı en iyi gösteren yol.
| Zayıf kayıt | Düzeltilmiş kayıt |
|---|---|
| Bugün çok yaramazdı, arkadaşlarını rahatsız etti. | Halı zamanında üç kez yerinden kalktı, yanındaki iki arkadaşının saçını çekti. Öğretmen yanına oturunca hikâyenin sonuna kadar yerinde kaldı. |
| Hikâyeyi çok iyi anladı. | "Kurt neden büyükanne kılığına girdi? Çünkü onu kandırmak istiyordu" dedi. Hikâyenin sonunda "Ben olsam yoldan çıkmazdım" diye ekledi. |
| Yemek yemedi, huysuzdu. | Beslenme saatinde tabağındaki sebzeleri kenara ayırdı, "Bunu sevmiyorum" dedi. Ekmeğini ve meyvesini bitirdi. |
Birinci satırdaki düzeltilmiş kaydın değerlendirmesi şöyle olabilir: "Yetişkin yakınlığında dikkatini sürdürebildi. Halı zamanında öğretmenin yanına oturacak; bir hafta sonra yeniden gözlenecek." İkinci satır TAKB. Konuşma ve TADB. Dinleme / İzleme becerileriyle, üçüncü satır HSAB2 ile eşleşir. Üçüncüde "huysuz" yargısı gidince geriye aileyle konuşulabilecek somut bir bilgi kalıyor: hangi yiyeceği yemediği.
Anekdottan Beceri Edinim Raporu cümlesine
Program, Beceri Edinim Raporu'nun dönem sonlarında e-Okul üzerinden erişime açıldığını ve süreç boyunca toplanan gözlem kayıtlarına, anekdotlara ve portfolyo çalışmalarına dayandırıldığını yazar. Raporda öğretmenin çocuğa ilişkin genel değerlendirmesini yazabileceği bir bölüm de var. Anekdotlar en çok bu bölümde işe yarar.
Örnek 1, Örnek 2 ve iki hafta sonra tutulmuş bir üçüncü kayıt aynı çocuğa aitse genel değerlendirme şöyle kurulabilir:
Dönemin başında sabah ayrılıklarında zorlandı; günlük akışı resimli kartlarla gösterdiğimizde sakinleşebildi. Ekim sonunda sınıfa kendisi girip oyun hamuru masasına geçmeye başladı. Değişen durumlara itirazını sözle söylüyor ve çoğu zaman kendi çözümünü öneriyor.
Bu üç cümlenin her biri bir kayda dayanıyor. Aile "neden böyle yazdınız?" diye sorarsa portfolyo dosyasını açıp tarihli kaydı gösterebilirsin. Raporun kendisini hazırlarken okul öncesi gelişim raporu aracı işini kolaylaştırır.
Program portfolyo için de somut ölçütler verir: ürün ve kayıtların üzerine tarih, etkinlik adı ve gerekirse kısa açıklama eklenmeli; öğretmenin kısa notları ve anekdot kayıtları uygun ürünlerle ilişkilendirilmeli. Örnek 7'deki resim ile kaydın aynı poşet dosyada durması bu yüzden.
Aylık planın değerlendirme bölümünde de anekdotlar işe yarar. Program, ayın ilk planlarında "Anekdot Kayıt Formları doldurulmaya başlanır" der, sonraki aylarda gün içinde ihtiyaç duyulduğunda kullanılmaya devam edileceğini yazar. Ay sonunda "Çocuk açısından" bölümünü yazarken o ayın kayıtlarını beceri adına göre sıralamak, hangi alanda az gözlem yaptığını da gösterir.
Bu örnekleri kendi sınıfına uyarlamak
Örnekleri kalıp olarak kopyalama; her çocuğun anı kendine özgüdür. Ama yapıyı al: mekân kısa, olay somut, çocuğun cümlesi tırnak içinde, beceri programın adıyla, değerlendirmede bir sonraki adım. Becerinin adını programın listesinden seçmek, dönem sonunda o beceri için hangi kayıtların elinde olduğunu görmeyi sağlar.
Kayıtları çocuğun dosyasında tut, sınıf panosuna asma. Bir olayda birden çok çocuk varsa her çocuğun formunda yalnız onun davranışını yaz.
Anekdot yazımının temel kuralları için anekdot kaydı nasıl yazılır, oyun sırasında planlı gözlem için oyun gözlemi nasıl yapılır yazısına, davranış maddeleriyle toplu işaretleme için gelişim kontrol listesi aracına, okul öncesindeki diğer belgeler için okul öncesi sayfasına bakabilirsin.
Kaynak: MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı (2026), EK-2 Anekdot Kayıt Formu, değerler eğitimi, oyun temelli değerlendirme, portfolyo ve Beceri Edinim Raporu bölümleri, tymm.meb.gov.tr.
