Okul Öncesi Gelişim Kontrol Listesi

Okul öncesi gelişim kontrol listesi aracı, sınıfındaki her çocuğun gözlenebilir davranışları gösterip göstermediğini tek bir tabloda işaretlemeni sağlar. Maddeler programın alanlarına göre gruplanmış hazır gelir: Türkçe, Matematik, Fen, Sosyal, Sanat, Müzik, Hareket ve Sağlık ile sosyal-duygusal öğrenme becerileri (anaokulunda dört gelişim alanı). Maddeleri sınıfına göre değiştirir, çocuk listesini yapıştırır, hücrelere + ya da − yazarsın. Araç her çocuğun her alanda yüzde kaçını gösterdiğini, genel yüzdesini ve dört basamaklı bir düzeyi hesaplar; sınıfta en az gözlenen maddeleri de ayrıca gösterir. Liste A4 yatay olarak PDF ya da Word, aynı veriler Excel dosyası olarak iner.

Kontrol listesinin Bakanlıkça yayımlanmış zorunlu bir biçimi yok. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programlarının ortak metni kontrol listelerini gözlem formları, performans görevleri ve portfolyo ile birlikte öğrenme kanıtları arasında sayar, düzeni öğretmene bırakır. Araçtaki maddeler de resmî bir listeden alınmadı; Hesapo'nun yazdığı, sınıfta gözlenebilir davranış cümleleridir.

Kontrol listesi neye yarar?

Okul öncesinde değerlendirme sınavla değil gözlemle yapılır. Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği okul öncesinde gelişim düzeylerinin gözlem formları, oyun temelli değerlendirmeler ve görev odaklı ölçme araçlarıyla takip edileceğini söyler. Gözlem kaydı bir çocuğun bir anını ayrıntılı anlatır; kontrol listesi ise bütün sınıfı aynı maddelerde kısa bir işaretle karşılaştırır.

Bu yüzden ikisi birbirini tamamlar. Kontrol listesi sana "kimi hangi alanda daha çok izlemeliyim" sorusunun cevabını verir; dönem sonunda gelişim raporunda alanları işaretlerken de dayanağın olur.

İyi bir madde nasıl yazılır?

Her madde tek bir gözlenebilir davranışı anlatmalı. Gözlemleyen iki öğretmen aynı çocuk için aynı işareti koyabilmeli.

İki davranışı tek maddede birleştirmekten kaçın: "Sayar ve gruplar" maddesinde çocuk saymayı yapıp gruplamayı yapamıyorsa ne işaretleyeceğini bilemezsin. Maddeleri yaş grubuna göre de ayarla; 36-48 aylık bir grupta 10'a kadar saymak yerine 5'e kadar saymak daha gerçekçi olabilir.

Kontrol listesi nasıl hazırlanır?

1. Programı seç. Ana sınıfı ve uygulama sınıfında Maarif Modeli programı, anaokulunda MEB 2024 programı kullanılır. Hazır maddeler seçime göre alanlara yerleşir.
2. Sınıf adını, yaş grubunu, dönemi ve uygulamayı (dönem başı, dönem ortası ya da dönem sonu) seç, uygulama tarihini yaz.
3. Çocukları gir. Listeyi e-Okul'dan ya da Excel'den yapıştırabilir, CSV dosyasından alabilirsin. Bilgilerim'de kayıtlı "Kendi sınıfım" kendiliğinden açılır.
4. Maddeleri düzenle. Her maddenin alanını ve metnini değiştirebilir, silebilir, yeni madde ekleyebilirsin (en çok 120). "Hazır listeyi yeniden yükle" bankaya geri döner.
5. İşaret türünü seç ve tabloyu doldur. Satırlar çocuklar, sütunlar maddelerdir; Excel'den blok yapıştırabilir, ok tuşlarıyla gezinebilirsin.
6. Çıktıda alan tablolarını, çocuk ve alan özetini, madde listesini aç ya da kapat; bir tabloya kaç madde sığacağını seç.

Artı eksi mi, 1-3 mü, 1-4 mü?

Araç üç işaret türü sunar:

Artı eksi en hızlı olanıdır ve okul öncesinde en çok kullanılan biçimdir. Hücreye +, 1, x ya da ✓ yazarsan "gözlendi", −, 0 ya da h yazarsan "gözlenmedi" sayılır. Boş hücre "bu maddeyi bu çocukta henüz gözlemedim" demektir ve hesaba girmez.

İşaret türünü değiştirirsen girilen değerler silinir, çünkü bir türün değerleri diğerinde geçerli değildir.

Yüzde ve düzey nasıl hesaplanır?

Her çocuk için her alanın yüzdesi şöyle bulunur:

Yüzde = toplam × 100 ÷ (en yüksek değer × işaretlenen madde sayısı)

Artı eksi listede en yüksek değer 1'dir, yani yüzde "gözlenen madde sayısı ÷ işaretlenen madde sayısı × 100" olur.

Örnek: Elif'in Türkçe alanında üç madde işaretlendi; ikisinde +, birinde − var. Yüzde 2 × 100 ÷ (1 × 3) = %66,6 olur. Matematikte tek madde işaretlendi ve + aldı, yüzde %100. Genel yüzdesi dört işaretten üçü + olduğu için %75.

Düzey yüzdeden çıkar. Araç dört eşik kullanır:

Bu eşikler aracın varsayılanıdır, resmî bir kural değildir. Adları gelişim raporundaki dört basamağa benzesin diye seçildi. Elif Türkçede %66,6 ile "büyük oranda", genelde %75 ile "bağımsız" görünür. 1-3 ya da 1-4 işaretinde düzey, ortalamanın en yakın tam sayıya yuvarlanmasıyla ölçeğin kendi adlarından bulunur.

Dönem başı ve dönem sonu listesi nasıl karşılaştırılır?

Aynı maddelerle iki kez uygulama yapmak gelişimi görmenin en kolay yoludur. Dönem başında listeyi doldur ve "Dönem başı" olarak indir. Dönem sonunda aynı maddeleri koruyarak yeni bir liste doldur, "Dönem sonu" olarak indir. Excel dosyalarındaki "Alan özeti" sayfaları yan yana konduğunda her çocuğun hangi alanda kaç puan ilerlediği görünür.

Karşılaştırmanın anlamlı olması için maddeleri iki uygulama arasında değiştirme. Yeni madde eklemek istiyorsan dönem sonunda ekle, ama karşılaştırırken yalnız iki listede de olan maddelere bak.

En az gözlenen maddelerle ne yapmalı?

Araç sınıf yüzdesi en düşük üç maddeyi ayrıca listeler ve belgedeki madde tablosunda yıldızla işaretler. Bunlar sınıfın büyük bölümünün henüz göstermediği davranışlardır. Bir sonraki ayın planına bu maddelere yönelik etkinlikler koyabilirsin. Örneğin "Basit bir örüntüyü sürdürür" maddesi sınıfta %30'da kaldıysa boncuk dizme, renkli blok sıralama ve el çırpma ritmi gibi örüntü etkinliklerine birkaç hafta daha yer verirsin.

Tek bir çocuğun düşük kaldığı maddeler ise o çocuğun gözlem kaydına ve gelişim raporundaki desteklenecek alana taşınır.

Belgede ve Excel dosyasında neler var?

PDF ya da Word belgesi A4 yatay basılır. Her alan için ayrı bir tablo gelir: satırlarda çocuklar, sütunlarda o alanın madde numaraları, en sonda alan yüzdesi ve düzey. Bir alanda seçtiğin sayıdan çok madde varsa tablo bölünür ve başlıkta "(1/2)" gibi sıra yazar. Ardından çocuk ve alan özeti gelir: her çocuğun alan yüzdeleri, genel yüzdesi ve düzeyi, en altta da sınıf ortalaması satırı. Son bölüm madde listesidir; her maddenin metni, alanı ve sınıfta gözlenme oranı burada durur. Belgenin sonunda öğretmen imzası ve istersen müdür onayı yer alır.

Excel dosyasında iki sayfa var. "Kontrol listesi" sayfasında bütün maddeler alan sırasıyla yan yana, ad sütunu ve başlık satırı sabit durur; madde metinleri tablonun altında numarasıyla yazılıdır. "Alan özeti" sayfasında her çocuğun her alandaki yüzdesi sayı olarak gelir, dönem başı ve dönem sonu dosyalarını karşılaştırırken bu sayfayı kullanırsın.

Sıkça sorulan sorular

Kontrol listesi zorunlu bir evrak mı?

Bakanlığın yayımladığı zorunlu bir kontrol listesi biçimi yok. Kontrol listesi öğretim programlarının saydığı öğrenme kanıtlarından biridir; hangi maddeleri ve hangi düzeni kullanacağın sana ve zümrene kalmıştır.

Maddeler resmî kazanımlar mı?

Hayır. Hazır maddeler Hesapo'nun yazdığı gözlenebilir davranış cümleleridir ve programın alanlarına göre gruplanmıştır. Aylık planındaki çıktılara göre değiştirmen önerilir.

Boş hücre sıfır mı sayılır?

Hayır. Boş hücre "gözlenmedi" ile aynı şey değildir; hesaba girmez ve yüzde yalnız işaretlenen maddelerden çıkar. Gözlediğin ama çocuğun yapamadığı maddeye − yaz.

Sınıfın tamamını tek seferde doldurmak zorunda mıyım?

Hayır. Taslak açık kaldığı sürece birkaç gün içinde alan alan doldurabilirsin. Bilgileri bu cihazda saklamayı seçersen sonraki açılışta kaldığın yerden devam edersin.

Gelişim raporuna nasıl aktarılır?

Doğrudan aktarılmaz; kontrol listesinin alan yüzdeleri, raporda alanları işaretlerken dayanağındır. %75 ve üzeri bir alan çoğu zaman "bağımsız", %50 civarı "büyük oranda" işaretine karşılık gelir, ama son kararı gözlem kayıtlarınla birlikte verirsin.

Kaynaklar: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni 1.4.7, öğrenme kanıtları (tymm.meb.gov.tr); Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği (RG 09.09.2023/32304) m.5/1-i; MEB Temel Eğitim Genel Müdürlüğü okul öncesi Beceri Edinim Raporu ve Gelişim Raporu öğretmen bilgilendirme kılavuzları (tegm.meb.gov.tr).

Dönem sonu raporu için okul öncesi gelişim raporu, tek tek gözlemler için gelişim gözlem formu aracını kullanabilirsin. Okul öncesindeki bütün belgeler okul öncesi, türüne göre bütün belgeler öğretmen evrakları sayfasında.