Öğrenci Gözlem Formu

Öğrenci gözlem formu aracı, MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün (ÖERGM) resmî Öğrenci Gözlem Kaydını (B.G.G.7.c) birebir düzende hazırlar. Öğrencinin bilgilerini, gözlemin yerini, tarihini, saatini ve süresini, gözlenecek davranışı, gözlem planını, gözlemlerini, sürecin değerlendirmesini ve sonuçla önerileri yazarsın. İstersen ayrı bir sayfaya gözlem ölçütleri tablosu da eklenir; orada akademik, derse katılım, davranış, sosyal iletişim ve sorumluluk alanlarındaki gözlenebilir davranışların ne sıklıkla görüldüğünü işaretlersin. Formu PDF ya da Word olarak indirebilir, boş basabilir ya da sınıf listesinden her öğrenciye adı yazılı ayrı bir sayfa olarak çıkarabilirsin.

Gözlem kaydı öğrenciye ait kişisel bilgiler içerir. Sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir; gözlem kayıtlarının nasıl arşivleneceği okulunun rehberlik servisine bağlıdır.

B.G.G.7.c Öğrenci Gözlem Kaydı hangi alanlardan oluşur?

Resmî form tek sayfalık, iki sütunlu bir tablo. Sağ üstte "Tarih", altta gözlemi yapan öğretmenin adı soyadı, unvanı ve imzası var.

Yönerge ne diyor?

Formun arka yüzündeki yönergeye göre gözlem kaydı, öğrencinin eğitim ortamındaki ilgi, yetenek, kişilik özellikleri, akademik başarısı, gelişimi, tutumları ve davranış problemleri gibi özelliklerini daha yakından takip etmek ve tanımak için kullanılır. Formlar belli zaman aralıklarında toplu halde değerlendirilir; sık gözlenen özellik ve davranışlar rehberlik çalışmalarının planlanmasında kullanılabilir. Öğrenci, veli ve öğretmen görüşmelerinden yeterli bilgi çıkmadığında ya da ikinci bir bakış açısı gerektiğinde de forma başvurulur. Genellikle okul öncesi ve ilkokulda kullanılır; diğer kademelerde de kullanılabilir.

Formu gözlem yapan yönetici ve öğretmenler doldurur, okul rehberlik servisi arşivler. Okulda rehberlik öğretmeni yoksa kayıtları sorumlu müdür yardımcısı dosyalar.

Yönergede dikkat edilecek hususlar dört madde:

1. Hangi davranışın gözleneceği öğretmen ya da rehberlik öğretmeni tarafından açıkça belirlenir.
2. Öğrenci gözlendiğinin farkına varmasın diye form öğrencinin bulunmadığı bir ortamda doldurulur.
3. Gözlemin yansız olması için kişisel görüş ve yorumlara yer verilmez.
4. Gözlemden elde edilen bilgiler öğrenciyi bütün olarak değerlendirmeye yetmez. Gözlem sonuçları Öğrenci Bilgi Formu, Öğrenci Görüşme Formu, Aile Bilgi Formu, diğer bireyi tanıma teknikleri, öğretmen ve akran gözlemiyle birlikte ele alınarak çalışmalar planlanır.

Betimleyici gözlem nasıl yazılır?

Gözlem kaydında en çok zorlanılan yer üçüncü madde. Gözlem, gördüğünü ve duyduğunu kamera gibi aktarır; içine yargı ve tahmin girmez.

Yorum ve değerlendirmeyi "Gözlem sürecinin değerlendirilmesi" ve "Sonuç ve öneriler" kısımlarına bırak; orada da tanı koyan ifadelerden kaçın.

Gözlem nasıl planlanır?

Planlama kutusu formun en kısa doldurulan ama en önemli kısmı. İyi bir plan şu sorulara cevap verir:

• Hangi davranış? Tek ve gözlenebilir bir davranış seç.
• Nerede? Davranışın görülmesinin beklendiği ortam.
• Ne zaman ve ne kadar? Örneğin üç hafta boyunca her salı ikinci ders, 20 dakika.
• Nasıl kaydedilecek? Her görülüşü tek tek yazmak, belirli aralıklarla işaretlemek ya da süresini tutmak.

Gözlem sırasında kısa notlar alıp formu sonra, öğrencinin olmadığı bir ortamda temize çekmek yönergeye uygundur. Not alırken saatleri yazarsan davranışın ne zaman yoğunlaştığı görünür. Tek bir gözlem kaydı bir anın fotoğrafı gibidir; farklı günlerde ve farklı ortamlarda yapılan birkaç gözlemi birlikte okursan sonuç daha güvenilir olur. Araçta "Yeni belge" ile her gözlem için ayrı bir kayıt oluşturabilirsin.

Gözlem ölçütleri (ek sayfa)

Araçta resmî forma ek olarak isteğe bağlı bir ölçüt tablosu var. Bu tablo resmî formun parçası sayılmaz: resmî sayfa olduğu gibi kalır, tablo ayrı bir "(EK)" sayfasına basılır ve sayfada bunun yardımcı bir ek olduğu yazar. Beş alanda üçer gözlenebilir davranış yer alır:

Her davranış için "Sık", "Bazen" ya da "Hiç" işaretlenir; işaretlenmeyen satır boş kalır. Dereceler yalnız davranışın ne sıklıkla görüldüğünü gösterir; öğrenciye verilmiş bir not ya da puan anlamı taşımaz. Tablonun altında ölçütlere ilişkin notlar için bir kutu var. Birebir resmî düzen istiyorsan birinci adımda "Gözlem ölçütleri" anahtarını kapat.

Doldurulmuş gözlem kaydı örneği

3-A sınıfının öğretmeni, bir öğrencinin matematik dersinde bireysel çalışmayı yarıda bıraktığını fark ediyor ve iki salı üst üste ilk derste gözlem yapıyor. Aşağıdaki satırlar, bu bilgiler araca girildiğinde formda basılan metin. Ad ve okul yerine yer tutucu kullandım.

"Öğretmenin Gözlemleri" kutusu formda şöyle çıkıyor:

13.10: 8 sorudan 3'ünü bitirdi; 7. dakikada kalemini bıraktı, iki kez sıra arkadaşının kâğıdına baktı. Öğretmen yanına gelince 1 soru daha çözdü. 20.10: 8 sorudan 4'ünü bitirdi; 9. dakikada parmak kaldırıp "bunu anlamadım" dedi, açıklamadan sonra çalışmaya döndü.

"Sonuç ve Öneriler" kutusuna da şu yazıldı: "Öğrenci soruların yaklaşık yarısını süre içinde bitiriyor; takıldığında yardım istediği bir gözlem var. Kısa yönergeli çalışma kâğıdıyla iki gözlem daha yapılması, sonuçların veli görüşmesinde paylaşılması önerilir." Cümlede bir sayı, bir gözlem ve bir sonraki adım var; öğrenci hakkında bir yargı yok.

Gözlem ölçütleri açık kaldığı için ikinci sayfa "ÖĞRENCİ GÖZLEM KAYDI (EK)" başlığıyla basıldı. Öğretmen yalnız bu iki ders saatinde gerçekten gördüğü dört maddeyi işaretledi. "Verilen çalışmayı süresi içinde tamamlar", "Anlamadığı yeri sorar ya da yardım ister" ve "Etkinlik süresince çalışmayı sürdürür" satırlarında Bazen sütununa, "Sınıf kurallarına uyar" satırında Sık sütununa X kondu. Kalan on bir madde boş basıldı, not kutusuna "Dereceler iki gözlem saatine dayanır." yazıldı. Araç bu kaydı 29 alandan 18'i dolu olarak sayıyor.

Bu örnekten iki şey çıkıyor. Tarih/saat kutusu serbest metin olduğu için iki gözlemi tek kayda yazabiliyorsun; farklı derslerde ya da teneffüste de gözlem yaptıysan her ortam için ayrı kayıt açman daha okunaklı olur. Ölçüt tablosunda da o sürede gözlemediğin maddeyi "Hiç" diye işaretleme. Ödev teslimi bu iki derste görülmedi, bu yüzden satırı boş kaldı. "Hiç" ise davranışın gözlem süresince hiç görülmediğini söyler ve okuyanı yanıltır.

Gözlem kaydının öteki rehberlik belgeleriyle ilişkisi

Gözlem kaydı bir bilgi kaynağıdır, tek başına sonuç belgesi olarak kullanılmaz. Yönergenin son maddesi de bunu söyler. Yıl başında toplanan öğrenci bilgi formu öğrencinin geçmişini ve evdeki durumunu, görüşme formları öğrencinin ve velinin anlattıklarını, gözlem kaydı ise okulda gerçekten olanı gösterir. Üçü birlikte okunduğunda tablo netleşir. Örneğin sınıfta sık sık uyuyan bir öğrencinin bilgi formunda evde küçük kardeşine baktığı yazıyorsa, gözlem ile görüşme aynı yöne işaret eder. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği m.23/1-e de sınıf rehber öğretmeninin uzmanlık gerektirmeyen bireyi tanıma tekniklerini rehber öğretmenle iş birliği içinde uygulamasını ve sonuçları rehberlik servisiyle paylaşmasını ister; gözlem bu tekniklerin en sık kullanılanıdır.

Aracın kipleri ve gizlilik

• Formu doldur: Bilgileri ekranda yazarsın; boş bıraktığın kutular yazma payıyla basılır.
• Boş form: Bütün kutular el yazısına yetecek yükseklikte boş basılır.
• Öğrenci başına: Sınıf listesini yapıştırırsın, her öğrenciye adı ve numarası yazılı bir form oluşur.

"Bu cihazda sakla" varsayılan olarak kapalıdır; açarsan form bu tarayıcıda saklanır. "Bu cihazdaki verileri sil" düğmesi bütün rehberlik formlarının yerel kayıtlarını temizler. Gözlem kaydını öğrencinin yanında doldurma, sınıfta açık da bırakma; yönerge bunu açıkça ister.

Sık sorulan sorular

Gözlem formunu sınıf öğretmeni doldurabilir mi?

Evet. Yönerge formu gözlem yapan yönetici ve öğretmenlerin doldurduğunu, rehberlik servisinin arşivlediğini söyler.

Bir öğrenci için kaç gözlem yapılmalı?

Yönergede bir sayı yok. Davranışı farklı gün ve ortamlarda birkaç kez gözlersen tek kayda göre daha sağlam bir tablo çıkar.

Ölçüt tablosundaki "Hiç" olumsuz bir değerlendirme mi?

Hayır. Yalnız o davranışın gözlem süresince görülmediğini kaydeder. Neden görülmediği başka kaynaklarla birlikte ele alınır.

Ölçüt tablosundaki davranışları değiştirebilir miyim?

Bu sürümde tablo sabit on beş davranıştan oluşur. Kendi gözlem hedefini "Gözlem yapılacak davranış" ve "Gözlem sürecinin planlaması" kutularına yazabilir, tablonun altındaki not kutusunu da ek gözlemler için kullanabilirsin.

Gözlem sonucunda öğrenciyi yönlendirebilir miyim?

Gözlem tek başına yeterli değildir. Desteğe ihtiyaç görüyorsan gözlem kayıtlarınla birlikte rehberlik ve psikolojik danışma servisine başvur.

Kaynaklar: ÖERGM form haritası (16.05.2025), B.G.G.7.c Öğrenci Gözlem Kaydı ve yönergesi; Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği (RG 14.08.2020/31213) m.23/1-e.

İlgili araçlar: öğrenci bilgi formu, öğrenci görüşme formu, veli görüşme formu, sınıf rehberlik planı.