Gelişim gözlem formu, sınıf öğretmeninin dönem boyunca tuttuğu kısa gözlem notlarını tek yerde toplar. Her kayıtta tarih, ortam ya da etkinlik, gelişim alanı, gördüğün davranış ve senin yorumun bulunur. Araç kayıtları çocuk çocuk sıralar, kimin hangi alanda kaç kez gözlendiğini tabloda gösterir ve az gözlenen çocukları işaretler. Dönem sonunda her çocuk için tarih sırasıyla dizilmiş bir gözlem sayfası çıkar; istersen altına elle yazmak için boş satırlar eklenir.
Okul öncesinde ve ilkokulda değerlendirmenin temeli gözlemdir. MEB'in gelişim raporu kılavuzları, yapılan değerlendirmelerin çocuğun gelişimini doğru ve nesnel yansıtabilmesi için "gözleme dayalı olması büyük önem taşımaktadır" der. Bu formun Bakanlıkça yayımlanmış zorunlu bir biçimi yok; düzen sana ve zümrene bırakılmıştır.
- Gelişim gözlem formu, sınıf öğretmeninin dönem boyunca tuttuğu kısa gözlem notlarını çocuk ve gelişim alanına göre bir araya getirir.
- Bakanlıkça yayımlanmış zorunlu bir biçimi yoktur; MEB gelişim raporu kılavuzları değerlendirmenin gözleme dayanmasını ister.
- İyi bir kayıt gördüğün davranışı yargısız ve somut anlatır; yorumunu ve sonraki adımı ayrı sütuna yazarsın.
- Araç az gözlenen çocukları ve hiç kaydı olmayan alanları işaretler; böylece dönem sonu raporundaki her cümlenin dayanağı olur.
Bu form öğrenci gözlem formundan farklı mı?
Evet. Hesapo'daki öğrenci gözlem formu, MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün B.G.G.7.c Öğrenci Gözlem Kaydı'dır. O form rehberlik servisi içindir: tek bir öğrencinin tek bir davranışı belli bir süre planlı olarak gözlenir, sonuç ve öneriler yazılır, kayıt rehberlik servisinde arşivlenir.
Gelişim gözlem formu ise sınıf öğretmeninin günlük aracıdır:
| Gelişim gözlem formu | Öğrenci gözlem formu (B.G.G.7.c) | |
|---|---|---|
| Kim tutar? | Sınıf ya da okul öncesi öğretmeni | Gözlem yapan öğretmen, rehberlik servisi arşivler |
| Kaç öğrenci? | Bütün sınıf | Tek öğrenci |
| Ne gözlenir? | Bütün gelişim alanları ve dersler | Önceden belirlenen tek bir davranış |
| Ne sıklıkla? | Dönem boyunca, kısa kayıtlarla | Gerektiğinde, planlı oturumla |
| Ne işe yarar? | Dönem sonu gelişim raporuna kanıt | Rehberlik çalışmasının planlanması |
Bir çocukta seni kaygılandıran bir davranış görürsen önce bu formda not alırsın; konu rehberlik servisine gidecekse planlı gözlem için B.G.G.7.c formuna geçersin.
Gözlem formu nasıl tutulur?
- Kademeyi seç. Okul öncesinde programı (ana sınıfı için Maarif Modeli, anaokulu için MEB 2024 programı), ilkokulda sınıf düzeyini seçersin. Gözlem alanları buna göre gelir; adını değiştirebilir, alan ekleyip silebilirsin.
- Çocukları gir. Listeyi yapıştır ya da CSV dosyasından al. Bilgilerim kartında kendi sınıfını kaydettiysen liste kendiliğinden açılır.
- Kayıt ekle. Çocuğu ve alanı seç, tarihi kontrol et (bugünün tarihiyle gelir), ortamı yaz ve gördüğün davranışı anlat. Yorum alanı isteğe bağlıdır.
- Dağılıma bak. "Kimi ne kadar gözlediniz?" kutusu her çocuğun kayıt sayısını gösterir; eşiğin altında kalan çocuğa "az gözlendi", bazı alanları hiç gözlenmemiş çocuğa "alan boş" etiketi düşer.
- Çıktıyı al. Gözlem dağılımı tablosunu ve çocuk sayfalarını açıp kapatabilirsin. Boş satır sayısını seçersen her sayfanın altına elle yazmak için satır eklenir.
Hangi alanlarda gözlem yapılır?
| Kademe | Alanlar |
|---|---|
| Okul öncesi, Maarif Modeli (ana sınıfı, uygulama sınıfı) | Türkçe, Matematik, Fen, Sosyal, Sanat, Müzik, Hareket ve Sağlık, Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri |
| Okul öncesi, MEB 2024 programı (anaokulu) | Bilişsel Gelişim, Dil Gelişimi, Sosyal-Duygusal Gelişim ve Değerler, Fiziksel Gelişim ve Sağlık |
| İlkokul | Sınıfın dersleri (haftalık ders çizelgesine göre) ve sosyal-duygusal beceriler |
Okul öncesi alanları MEB'in Beceri Edinim Raporu ve Gelişim Raporu kılavuzlarındaki alanlarla aynı. Böylece dönem sonunda okul öncesi gelişim raporu hazırlarken her alan için elinde kayıt olur. İlkokulda kayıtlar ilkokul gelişim raporu için ders düzeyini ve sosyal-duygusal becerileri işaretlerken kanıt olur.
Gözlemi yorumdan ayırmak
İyi bir gözlem kaydı, okuyan birinin sahneyi gözünde canlandırabileceği kadar somuttur ve o anki yargıyı içermez. Yargıyı ayrı sütuna yazarsın.
| Kayıt | Neden zayıf ya da güçlü? |
|---|---|
| "Defne bugün çok yaramazdı." | Zayıf: davranış yok, yalnız etiket var. |
| "Defne serbest oyunda iki kez arkadaşının elindeki bloğu aldı; arkadaşı ağlayınca bloğu geri verdi." | Güçlü: ne olduğu, kaç kez olduğu ve sonucu belli. |
| "Emir matematikte iyi." | Zayıf: hangi beceri, hangi etkinlik belli değil. |
| "Emir bahçede topladığı yaprakları büyükten küçüğe sıraladı, en küçüğünü gösterip 'bu bebek yaprak' dedi." | Güçlü: sıralama becerisi ve dil kullanımı birlikte görülüyor. |
Yorum sütununa ise anlamını ve sonraki adımı yazarsın: "Paylaşma konusunda destek gerekiyor; masa oyunlarında sıra bekleme çalışılacak." Böylece kayıt yıllar sonra okunduğunda bile ne görüldüğü ile ne düşünüldüğü ayrı kalır.
Kimi ne kadar gözledin?
Sınıfta her zaman göze batan çocuklar olur: çok konuşan, sık yardım isteyen, sorun çıkaran. Sessiz bir çocuğun dönem boyunca neredeyse hiç kaydı olmayabilir. Dönem sonunda ona yazacağın rapor o zaman tahmine dayanır.
Araç bunu iki yolla gösterir. Az gözlem eşiğini seçersin (varsayılan 2 kayıt); bunun altında kalan çocuk listede işaretlenir ve basılı dağılım tablosunda adının yanına yıldız konur. İkincisi, kaydı olan bir çocuğun hiç gözlenmemiş alanları sayılır ve çocuk sayfasının altına "henüz gözlem kaydı olmayan alanlar" diye yazılır. Haftalık planını hazırlarken bu iki listeye bakmak, önümüzdeki günlerde kime ve hangi alana odaklanacağını söyler.
Örnek sınıfla
Kurgusal bir Papatya Grubu, Maarif Modeli alanları, ekim ayı:
| Çocuk | Türkçe | Matematik | Sosyal-Duygusal | Toplam | Durum |
|---|---|---|---|---|---|
| Ela Öztürk | 2 | 1 | 2 | 5 | Diğer 5 alan boş |
| Yusuf Koç | 0 | 1 | 0 | 1 | Az gözlendi |
| Defne Arslan | 1 | 0 | 3 | 4 | Diğer 6 alan boş |
Yusuf'un tek kaydı var; önümüzdeki hafta onu hikâye saatinde ve serbest oyunda izlemek mantıklı. Ela ve Defne'nin Sanat, Müzik, Fen, Hareket ve Sağlık alanlarında kaydı yok; bu alanların etkinliklerinde kısa notlar almak dengeyi sağlar.
Kayıtlar dönem sonu raporuna nasıl taşınır?
Dönem sonunda her çocuğun sayfasını alan alan okursun. Bir alanda üç kayıt aynı yönü gösteriyorsa, örneğin üçünde de çocuk sayma etkinliğini yardım almadan bitirmişse, o alanı "bağımsız" ya da "çok iyi" işaretlemek için sağlam bir dayanağın olur. Kayıtlar birbirini tutmuyorsa o alana önümüzdeki hafta bir kez daha bakmak, tahminle işaretlemekten iyidir.
Görüş yazarken de kayıtlardan yararlan. "Arkadaşlarıyla iyi geçiniyor" genel bir cümledir; "Blok köşesinde kuleyi yıkan arkadaşına beraber yapmayı önerdi" ise veliye çocuğunu tanıdığını gösterir. Okul öncesinde görüşün e-Okul'daki "Genel Değerlendirme" alanına, ilkokulda öğretmen görüşüne gider. Veli görüşmesinde çocuğun gözlem sayfasını açıp bir iki kaydı birlikte okumak da konuşmayı somut tutar.
Basılı form ve boş satırlar
Bazı öğretmenler gözlemi sınıfta kâğıda yazmayı tercih eder. Kayıt girmeden boş satır sayısını seçersen her çocuk için adı, numarası ve sınıfı yazılı, tablosu boş bir gözlem sayfası çıkar. Kayıt girdiysen boş satırlar kayıtların altına eklenir. Sayfa A4 yatay; sütunlar tarih, ortam, alan, gözlenen davranış ve yorum. Excel dosyasında "Kayıtlar" ve "Dağılım" sayfaları var.
Sıkça sorulan sorular
Bir kaydı sonradan düzeltebilir miyim?
Evet. Kayıt listesinde "Düzenle" kaydı forma geri getirir; değişikliği kaydettiğinde aynı kaydın yerine geçer. "Sil" kaydı tamamen kaldırır.
Bir çocuğun adını listede düzeltirsem kayıtları ne olur?
Kayıtlar numara ve adla eşleşir. Adı değiştirirsen eski kayıtlar "listede olmayan öğrenci" olarak sayılır ve belgeye girmez; adı eski hâline getirince geri gelir.
Kaç kayıt yeterli?
Resmî bir sayı yok. Her çocuğun her alanda dönem boyunca en az bir iki kaydının olması, rapordaki her cümlenin bir dayanağı olmasını sağlar.
Ortamı yazmak zorunlu mu?
Hayır, ama "serbest oyun", "hikâye saati", "bahçe" gibi kısa bir not, davranışın hangi koşulda görüldüğünü anlatır.
İlkokulda da kullanabilir miyim?
Evet. İlkokulda alanlar sınıfın dersleri ve sosyal-duygusal becerilerdir.
Kaynaklar: Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği (RG 09.09.2023/32304) m.5/1-i; MEB Temel Eğitim Genel Müdürlüğü, Okul Öncesi Eğitim Beceri Edinim Raporu ve Gelişim Raporu Öğretmen Bilgilendirme Kılavuzları (tegm.meb.gov.tr); İlkokul 1. Sınıf Gelişim Raporu Öğretmen Bilgilendirme Kılavuzu; MEB ÖERGM B.G.G.7.c Öğrenci Gözlem Kaydı.
Okul öncesi belgeleri okul öncesi, sınıf öğretmeni belgeleri ilkokul sayfasında; dönem başı ve sonu davranış listesi için gelişim kontrol listesi, bütün evrak için öğretmen evrakları sayfasına bakabilirsin.