- İlkokulda başarı puanla değil, gözlem ve etkinliğe dayalı araçlarla takip edilir ve "çok iyi", "iyi", "yeterli", "geliştirilmeli" ifadeleriyle gösterilir (İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.20/2).
- Yönetmeliğin saydığı araçlar: ders etkinliklerine katılım, bireysel ve grup etkinliklerine katılım gözlem formları, oyun temelli değerlendirmeler ve görevleri yerine getirme amaçlı ölçme araçları.
- Puanla değerlendirme ortaokulda başlar: dönem ve yıl sonu puanı 100 üzerinden verilir (m.21).
- Öğrenci başarısı birinci sınıflardan başlayarak kademeli olarak Gelişim Raporu'nda gösterilir; geçiş tamamlanana kadar diğer sınıflarda karne verilir.
- Kazanım değerlendirme formu bu takibin kaydıdır; hücredeki her düzeyin arkasında bir gözlem ya da ürün bulunmalı.
İlkokulda öğrencilere not verilmez: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'ne göre ilkokulda başarı gözlem formları, oyun temelli değerlendirmeler ve görev amaçlı ölçme araçlarıyla takip edilir ve dört düzeyle gösterilir. Bu yazı ilkokulda değerlendirmenin nasıl işlediğini, yönetmeliğin saydığı araçların sınıfta neye karşılık geldiğini ve kazanım değerlendirme formunun bu sistemdeki yerini anlatıyor.
Öğrenci ve öğrenme çıktısı bazında tabloyu hazırlamak için kazanım değerlendirme çizelgesi aracını kullanabilirsin.
İlkokul ile ortaokulda değerlendirme farkı
| İlkokul | Ortaokul | |
|---|---|---|
| Dayanak | İÖY m.20/2 | İÖY m.20/4, m.21, m.22 |
| Neyle takip edilir? | Ders etkinliklerine katılım, gözlem formları, oyun temelli değerlendirmeler, görev amaçlı ölçme araçları | Sınavlar, ders etkinliklerine katılım ve varsa proje puanları |
| Nasıl gösterilir? | Çok iyi, iyi, yeterli, geliştirilmeli | 100 üzerinden puan; Türkçe dışındaki derslerde 50,00, Türkçede 70,00 ve üzeri başarılı |
| Belge | Kademeli olarak Gelişim Raporu; geçiş tamamlanana kadar diğer sınıflarda karne | Karne; 2025-2026'dan itibaren beşinci sınıflardan başlayarak kademeli olarak karneyle birlikte Gelişim Raporu |
Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği de (2023) aynı ilkeyi koyar: okul öncesi ve ilkokul 1, 2, 3 ve 4. sınıflarda öğrencilerin akademik ve sosyal gelişiminin takibi ders öğretmenlerince sürekli yapılır ve gelişim düzeyleri gözlem formları, oyun temelli değerlendirmeler ve görev amaçlı ölçme araçlarıyla izlenir (m.5/1-i). Aynı maddenin (j) bendi ilkokullarda Türkçenin doğru ve güzel kullanımını geliştirmek için dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerinin izlenmesine yönelik ölçme araçları kullanılacağını ekler.
Yönetmelikte ölçme ve değerlendirmenin dayanağı da değişti: bilgi ve becerilerin ölçülmesinde ilgili dersin öğretim programındaki öğrenme çıktıları esas alınır (İÖY m.20/1-b).
Yönetmeliğin saydığı dört araç sınıfta neye karşılık gelir?
Yönetmelik araçların adını verir ama biçimini vermez. Sınıf öğretmeni için pratik karşılıkları şöyle düşünülebilir:
| Araç | Sınıfta örneği | Kazanım formuna nasıl yansır? |
|---|---|---|
| Öğretmen rehberliğindeki ders etkinliklerine katılım | Tahtada problem çözme, okuma sırası, deney gözlemi | Etkinliğin bağlı olduğu öğrenme çıktısının hücresi |
| Bireysel ve grup etkinliklerine katılım gözlem formları | Grup çalışmasında görev paylaşımı, sunum | Gözlem notuna dayanarak ilgili hücre |
| Oyun temelli değerlendirmeler | Sayı oyunu, harf bulmaca, drama | Oyunda görülen beceri, ilgili çıktının hücresi |
| Görevleri yerine getirme amaçlı ölçme araçları | Çalışma kâğıdı, ödev, kısa ürün | Ürünün kendisi kanıt olarak dosyada durur |
Formdaki bir hücre bu dört kaynaktan en az birine dayanmalı. Veli "neden geliştirilmeli?" diye sorduğunda tarihli bir gözlem notuyla ya da öğrencinin bir çalışma kâğıdıyla konuşursun. Günlük kısa notlar için öğrenci gözlem formu, tek bir ürünü ölçütleriyle değerlendirmek için rubrik oluşturucu işine yarar.
Türkçe için ayrı bir not: Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği ilkokullarda dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerinin izlenmesine yönelik ölçme araçları kullanılmasını ayrıca ister. Türkçe dersinin kazanım formunu bu dört beceri alanına göre gruplamak, hangi becerinin geride kaldığını tek bakışta gösterir. Örneğin okuma sütunlarında düzeyi düşük, konuşma sütunlarında yüksek olan bir öğrenci için destek etkinliği okumaya yönelik planlanır.
Kazanım formu dönem içinde ne zaman doldurulur?
Formu dönemin son haftasında bütün sınıf için birden doldurmak, eylülde işlenen bir öğrenme çıktısında kimin zorlandığını hatırlamayı zorlaştırır ve puanlar sınıfın genel izlenimine kayar. Yönetmeliğin "sürekli takip" ifadesine uygun yol, her ünitenin ya da temanın sonunda o temanın maddelerini puanlamaktır.
| Zaman | Yapılacak iş |
|---|---|
| Dönem başı | Öğrenci listesi ve dönemin öğrenme çıktılarıyla boş formu hazırla; ölçeği zümrede kararlaştır |
| Her tema sonu | O temanın sütunlarını tema boyunca tuttuğun notlara bakarak doldur |
| Dönem ortası | Boş hücreleri say, gözlem fırsatı bulamadığın öğrencileri listele |
| Dönem sonundan iki hafta önce | Eksik gözlemleri tamamla |
| Dönem sonu | Düzeyleri kontrol et, yazdır, imzala |
Ölçeği zümrede birlikte seçmek, aynı okuldaki şubelerin düzeylerini karşılaştırılabilir kılar; kararı yazıya geçirmek için zümre tutanağı aracı var. Gözleyemediğin maddeyi tahminle doldurmamak da önemli: boş kalan hücre, kapatman gereken bir gözlem açığını gösterir.
Bir hücreye düzey verirken neye bakılır?
Düzey, o öğrenme çıktısıyla ilgili gördüğün davranışa dayanmalı. Örneğin hayat bilgisinde öğretmen ve arkadaşlarıyla iletişim kurmaya ilişkin bir öğrenme çıktısı için zümrede şu ayrım kararlaştırılabilir:
| Düzey | Gözlenen davranış |
|---|---|
| Çok iyi | Grup çalışmalarında söz alıyor, arkadaşını dinleyip yanıt veriyor, yardım istemekten çekinmiyor |
| İyi | Çoğu etkinlikte iletişim kuruyor, kalabalık grupta ya da yeni bir konuda geri çekiliyor |
| Yeterli | Öğretmen yönlendirdiğinde söz alıyor, kendiliğinden nadiren katılıyor |
| Geliştirilmeli | Söz almıyor, sorulara tek kelimeyle yanıt veriyor, yardım istemesi gerektiğinde istemiyor |
Her madde için böyle bir tablo yazmak zorunlu değil, ama zümrede birkaç örnek üzerinde anlaşmak düzeylerin şubeler arasında tutarlı olmasını sağlar.
Karne ve Gelişim Raporu'na geçiş
İÖY m.20/2'ye göre öğrenci başarısına ve gelişim düzeyine ilişkin bilgiler 2024-2025 ders yılından itibaren kademeli olarak birinci sınıflardan başlayarak Gelişim Raporu'nda gösterilir ve bu sınıflara ayrıca karne verilmez. Kademeli geçiş tamamlanıncaya kadar diğer sınıflarda karne verilmeye devam edilir. Hangi sınıfının hangi belgeyi alacağı e-Okul'da açılan ekranlarla belli olur.
Her iki belgede de kullanılan dil aynı dört düzeydir. Kazanım formundaki tema ya da öğrenme çıktısı sütunları bu yüzden rapora doğrudan taşınır: formda bir temada çoğunlukla "geliştirilmeli" alan öğrencinin raporunda o tema için yazacağın cümle, formdaki gözlem notlarına dayanır. Raporu hazırlamak için ilkokul gelişim raporu aracı, yazım adımları için ilkokul gelişim raporu nasıl hazırlanır yazısı var.
İlkokulda öğrenci başarısız sayılır mı?
İlkokulda başarısızlık nedeniyle sınıf tekrarı yaptırılmaması esastır (İÖY m.31/1). Okul müdürlüğü, istenen yeterlilik düzeyine ulaşamamış öğrencilerin velilerini mayıs ayında yazılı, e-posta ya da kısa mesajla bilgilendirir. Veli ders yılının bitimine bir hafta kalıncaya kadar okul müdürlüğüne dilekçe verirse öğrenci sınıf tekrarı yapabilir; bu, ilkokul boyunca bir kez yapılır.
Aynı fıkraya göre şu öğrencilere ise sınıf tekrarı yaptırılır: okula hiç devam etmeyenler, ilkokulda bütün derslerden Gelişim Raporu'ndaki bilgileri girilmeyenler ve yönetmelikte sayılan mazeretler dışında okula en az bir dönem devam etmeyenler.
Bu açıdan kazanım formu, mayıs ayındaki bilgilendirmenin dayanağıdır. "İstenen yeterlilik düzeyine ulaşamamış" bir öğrenciyi veliye anlatırken yıl boyunca tuttuğun form ve gözlem notları elinde olur. Sürecin ayrıntısı ilkokulda sınıf tekrarı nasıl yapılır yazısında.
Kaynaştırma yoluyla eğitim alan öğrenci
Kaynaştırma ya da bütünleştirme yoluyla eğitim alan öğrenciler için BEP geliştirme birimi bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlar ve bu öğrencilerin başarısı programdaki amaçlara göre değerlendirilir (İÖY m.20/1-c). Bu öğrencinin sınıfın kazanım formundaki satırı, sınıfın öğrenme çıktılarıyla değil BEP'teki amaçlarla anlamlıdır; ilerlemesini BEP değerlendirmesinde izlemek daha doğru olur. Başarısızlıktan dolayı bu öğrencilere sınıf tekrarı yaptırılmaz; velinin dilekçesi ve BEP geliştirme biriminin kararıyla ilkokulda bir defaya mahsus sınıf tekrarı yaptırılabilir (m.31/3).
Veliye "çocuğum kaç aldı?" sorusunun cevabı
İlkokulda puan olmadığı için bu soruya bir sayıyla cevap verilmez. Veliye anlatılacak şey, çocuğun hangi öğrenme çıktısında hangi düzeyde olduğu ve bunun hangi gözleme dayandığıdır. Örneğin: "Toplama işleminde nesnelerle çalışırken çok iyi, nesne olmadan işlem yaparken geliştirilmeli düzeyinde. Son iki çalışma kâğıdında 20'ye kadar eldesiz toplamaları parmaklarıyla saydı." Bu cümle formdaki iki hücreden ve dosyadaki iki kâğıttan kurulur.
Veli toplantısında sınıfın genel durumunu anlatırken öğrencileri sıralamamak ve başka bir öğrenciyle karşılaştırma yapmamak gerekir; her öğrenci kendi satırında, kendi gelişimiyle değerlendirilir. Görüşmeyi kayda geçirmek için veli görüşme formu kullanılabilir.
Kaynaklar: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.20, m.21, m.31 (son değişiklik RG 28.07.2026/33323, mevzuat.gov.tr); Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği m.5/1-i, j (RG 09.09.2023/32304, resmigazete.gov.tr).
