- Uyarı yazısı zincirin ilk halkasıdır; devamsızlık sürerse okul nedenini araştırır, çözemezse durumu köyde muhtarlığa, diğer yerlerde mülki amirliğe bildirir (222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu m.53, m.55).
- Muhtar ya da mülki amir veliye en geç 3 gün içinde tebligat yapar; tebliğe rağmen çocuğunu okula göndermeyen veliye mülki amir idari para cezası verir (m.55, m.56, m.59).
- Kanundaki ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; güncel tutarı mülki amirlik uygular.
- Hastalık, sel, kar, deprem ve yangın gibi okul idaresince kabul edilen sebeplerle okula gelemeyen öğrenci izinli sayılır.
- Lisede süreç farklıdır: sınırı aşan öğrenci başarısız sayılır, önleme, müdahale ve yönlendirme komisyonu devreye girer.
Veliye devamsızlık uyarı yazısı gittikten sonra öğrenci yine okula gelmiyorsa okul devamsızlığın nedenini araştırır, veliyle görüşür ve nedeni ortadan kaldıramazsa durumu muhtarlığa ya da mülki amirliğe bildirir. Bu bildirimden sonra veliye tebligat yapılır ve çocuğunu yine okula göndermeyen veliye idari para cezası verilebilir. Zincirin dayanağı 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'dur. Bu yazı, yazının gönderildiği günden sonrasını anlatıyor: kim ne yapar, veli hangi durumda izinli sayılır, lisede ne değişir.
Bildirim günlerine göre yazıları hazırlamak için devamsızlık uyarı yazısı aracını kullanabilirsin.
Devama kimler yükümlü?
Kanunun 52. maddesi ilk yükümlülüğü veliye verir: her öğrenci velisi, vasisi ya da aile başkanı çocuğunun mecburi ilköğretim kurumuna düzenli devamını sağlamakla ve özrü yüzünden okula gidemeyen çocuğun durumunu en geç üç gün içinde okul idaresine bildirmekle yükümlüdür. Aynı madde mülki amirleri, müfettişleri ve kolluğu da çocukların devamını sağlamak için veliye ve okula yardım etmekle görevli sayar.
Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği (İÖY) bu yükümlülüğü okul düzeyine taşır. 18. maddenin 3. fıkrasının (a) bendine göre mecburi ilköğretim çağındaki öğrencilerin velileri, okul yönetimleri, il ve ilçe millî eğitim müdürlükleri, eğitim müfettişleri, muhtarlar ve mülki amirler 222 sayılı Kanun gereğince çocukların okula devamını sağlamakla yükümlüdür.
Lisede dayanak Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'dir (OÖY). 36. maddenin ilk fıkrası okula devamın zorunlu olduğunu, velilerin öğrencinin devamını sağlamakla yükümlü olduğunu ve Millî Eğitim Temel Kanunu'nun 26. maddesi gereğince okul yöneticileri, millî eğitim müdürleri ve mülki amirlerin kayıt ve devamla ilgili tedbirleri alacağını yazar.
Uyarıdan sonra okulun adımları
Kanunun 53. maddesi okula bir araştırma görevi verir: okula devam etmeyen öğrencilerin devamsızlık sebepleri okul idareleri ve müfettişlerce araştırılır, devama engel olan maddi ve manevi sebeplerin giderilmesine çalışılır. Bu sebepler giderilemezse durum köylerde muhtara, diğer yerlerde mülki amirlere bildirilir ve bu makamlar gerekli tedbirleri alır.
Okulda bu araştırma çoğu zaman sınıf öğretmeni ya da sınıf rehber öğretmeni, rehber öğretmen ve okul yönetimi arasında yürür. Bu aşamada işe yarayan adımlar şunlardır:
- Veliyle yüz yüze görüşme ve görüşmenin kayda geçirilmesi. Bunun için veli görüşme formu kullanılabilir.
- Öğrencinin rehberlik servisine yönlendirilmesi; süreç öğrenci rehberlik servisine nasıl yönlendirilir yazısında.
- Gerekirse ev ziyareti; nasıl planlanacağı öğrenci ev ziyareti nasıl yapılır yazısında.
- Maddi engeller (ulaşım, kıyafet, kırtasiye) varsa okul aile birliği ya da ilgili kurumlarla iletişim.
Bu adımların tarihli kaydı önemlidir, çünkü 55. madde bildirimi "53 üncü madde gereğince yapılacak teşebbüs ve alınacak tedbirlere rağmen" devam etmeyen öğrenciler için öngörür. Okulun önce kendi tedbirlerini almış olması beklenir. Düzenli devamsızlık yapan bir öğrenciyle sınıfta nasıl çalışılacağı ayrıca sürekli devamsız öğrenciyle nasıl çalışılır yazısında anlatılıyor.
Muhtarlık ve mülki amirliğe bildirim
Kanunun 55. maddesi okulun tedbirlerine rağmen şu durumlardaki velilerin okul idaresince köylerde muhtarlığa, diğer yerlerde mülki amirliğe hemen bildirileceğini sayar:
| Bent | Durum |
|---|---|
| a | Çocuğunu okula göndermeyen |
| b | Verilen izin süresini geçiren |
| c | Geç nakil yaptıran |
| ç | Okul çevresi dışına çıkarak izini kaybettiren |
| d | Çocuğunun devamsızlık durumunu özürsüz olarak zamanında okul idaresine bildirmeyen |
Muhtarlar ve mülki amirler en geç üç gün içinde durumun veliye tebliğini sağlar. Tebliğde, okulca kabul edilecek geçerli sebepler dışında çocuğun okula gönderilmemesi hâlinde idari para cezası verileceği bildirilir.
Okulun bu bildirimi yazıyla yapması ve yazının bir örneğini öğrencinin dosyasında saklaması, sonraki aşamada hangi tarihte ne yapıldığını gösterir. Resmî yazının biçimi için resmî yazı nasıl yazılır yazısına bakabilirsin.
İdari para cezası nasıl uygulanır?
Kanunun 56. maddesi iki aşamalı bir ceza öngörür:
- Muhtarlıkça ya da mülki amirce yapılan tebliğe rağmen çocuğunu okula göndermeyen veli ya da vasiye, okul idaresince tespit edilen ve çocuğun okula devam etmediği her gün için idari para cezası verilir.
- Bu cezaya rağmen çocuğunu okula göndermeyen ya da göndermeme sebeplerini okul idaresine bildirmeyen veli ya da vasiye ayrıca daha yüksek bir idari para cezası verilir.
- madde, okul idarelerince ve mülki amirliklerce sorulan sorulara cevap vermekten kaçınanlara ve gerçeğe uymayan beyanda bulunanlara da idari para cezası öngörür. Kanundaki bütün idari para cezalarını mahallî mülki amir verir (m.59 son fıkra); okul ceza vermez, yalnız devamsızlığı tespit edip bildirir.
Kanun metnindeki tutarlar 2008 değişikliğinde yazılmış rakamlardır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin 7. fıkrasına göre idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu yüzden bugün uygulanan tutar kanun metnindeki rakamdan farklıdır; güncel tutarı mülki amirlik uygular. Veliye yazılan uyarıda tutar yazmamak bu yüzden daha doğrudur.
Veli hangi durumlarda izinli sayılır?
Her devamsızlık bu zincire girmez. Kanun iki tür durumu ayırır.
- maddenin ilk cümlesine göre hastalık, sel, kar, deprem ve yangın gibi okul idaresince takdir edilecek sebeplerle okula gelemeyen öğrenciler izinli sayılır. 54. madde ise ailede ölüm, yaralanma, düğün, askere gitme, bağ, bahçe, tarla ve sürüde tarım ve hastalık savaşı yapılması gibi çocuğun ailesi yanında kalmasını gerektiren sebeplerle okul idarelerince bir yıl içinde 15 günü geçmemek üzere izin verileceğini yazar.
İÖY de benzer bir hüküm taşır: öğrencinin geçerli mazereti ve velinin başvurusu üzerine okul yönetimi bir eğitim ve öğretim yılı içinde 15 güne kadar izin verebilir (m.18/3-d). Özürlü sayılmak için ise özür belgesi ya da yazılı veli beyanının özür gününü izleyen en geç 3 iş günü içinde okul yönetimine verilmesi gerekir (m.18/3-f). Kanunun 52. maddesindeki "en geç üç gün içinde bildirme" yükümlülüğü ile yönetmelikteki bu süre aynı yöndedir: veli okulu zamanında haberdar ederse süreç uyarı ve bildirim aşamasına geçmez.
Mevsimlik tarım işçileri ile göçer ve yarı göçer aileler için yönetmelik ayrı bir yükümlülük koyar: gidecekleri yerleri çocuklarının okuluna bildirir, çocuklarını gittikleri yerdeki okullara kaydettirir ve devamını sağlarlar (İÖY m.18/3-ğ). Kanunun 59. maddesi de mecburi ilköğretim kurumlarına devam etmeyen çağdaki çocukların hiçbir iş yerinde ücretli ya da ücretsiz çalıştırılamayacağını yazar.
Lisede uyarıdan sonra ne değişir?
Lisede devamsızlığın sonucu doğrudan sınıf geçmeye bağlanır. OÖY m.36/5-a'ya göre özürsüz devamsızlığı 10 günü ya da toplam devamsızlığı 30 günü aşan öğrenci ders puanları ne olursa olsun başarısız sayılır ve durumu yazılı olarak veliye bildirilir. Özürsüz her gün, sosyal sorumluluk çalışmaları için öngörülen süreye bir saat olarak eklenir.
Okul içindeki takip önleme, müdahale ve yönlendirme komisyonunun işidir. OÖY m.59/A'ya göre komisyon müdür ya da görevlendirdiği müdür yardımcısının başkanlığında zümre başkanları, rehber öğretmen ve sınıf rehber öğretmeninden oluşur; devamsızlık nedeniyle sınıf tekrarı riski olan öğrencileri takip eder ve devamsızlık nedenlerini ortadan kaldırmaya yönelik önleyici çalışmaları yapar. Aynı komisyon bu öğrencinin velisini devamsızlığın 5. gününde okula davet eder (m.36/5-a). Komisyon ikinci dönem sonunda yıl boyunca yapılan görüşmelerin tutanaklarını ve faaliyet raporunu okul idaresine sunar.
Lisede tebligat posta, e-posta ya da bilişim araçlarıyla yapılır ve kayıt altına alınır (m.36/4, m.36/6). Sınırı aşan öğrenci için sonraki adımlar (öğrenim hakkı, açık öğretime ya da mesleki eğitim merkezine yönlendirme) m.36/5-b'de ayrıca düzenlenir.
Dosyada ne kalmalı?
Uyarı yazısından sonra açılan her adım bir kâğıt bırakır. Öğrencinin dosyasında şu kayıtların bulunması, ileride "okul ne yaptı?" sorusuna cevap verir:
| Kayıt | Neyi gösterir? |
|---|---|
| Bildirim günlerindeki yazılar ve gönderim kaydı | Velinin süresinde bilgilendirildiğini |
| Veli görüşme formları | Nedenin araştırıldığını (222 m.53) |
| Rehberlik servisi yönlendirme ve görüşme notu | Okul içi tedbirleri |
| Muhtarlık ya da mülki amirliğe giden yazı | 55. maddedeki bildirimin yapıldığını |
| Ortaokulda yıl sonu EK-5 tutanağı | 20 gün ve üzeri devamsızlıkta kurul kararını |
Ortaokulda yıl sonu kurulu için ŞÖK toplantısı ve 20 gün devamsızlık yazısına, öğrencinin günlük kaydını tutmak için devamsızlık takip çizelgesi aracına bakabilirsin.
Kaynaklar: 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu m.52-57, m.59 (mevzuat.gov.tr); 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7; Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.18/3 (mevzuat.gov.tr); Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.36, m.59/A (mevzuat.gov.tr).
