Rubrik Oluşturucu

Bir ödevi, sunumu, projeyi ya da performans çalışmasını puanlarken kullanacağın dereceli puanlama anahtarını bu araçla hazırlarsın. Ölçütleri ve düzeyleri seçer, her hücreye açıklama yazar, puanlama türünü belirlersin. Araç boş değerlendirme formunu, öğrenciye verilecek görev kartını, her öğrenci için doldurulmuş formu ve sınıfın puan çizelgesini üretir; ham puanı da 100'lük puana çevirir. Çıktıları PDF ya da Word (.docx) olarak indirebilir veya doğrudan yazdırabilirsin.

Dereceli puanlama anahtarının Millî Eğitim Bakanlığınca belirlenmiş zorunlu, tek tip bir resmî formu yoktur. Ortaöğretimde değerlendirme ölçekleri alan zümresinin kararıyla belirlenir; ortaokulda da ölçekler zümrede konuşulur. Aracın düzenini MEB'in öğretmen eğitimi materyallerindeki örneklerden ve il ölçme değerlendirme merkezlerinin yayımladığı örnek ölçeklerden derledim. Bu sayfadaki şablonlar resmî örnek sayılmaz; zümrenin kararıyla uyarlayarak kullan.

Rubrik (dereceli puanlama anahtarı) nedir?

Rubrik, bir öğrenci ürününün ya da performansının hangi ölçütlere göre ve hangi düzeyde değerlendirileceğini önceden yazan bir tablodur. Solda ölçütler (ör. "konuya uygunluk", "kaynak kullanımı"), üstte düzeyler (ör. Çok iyi, İyi, Orta, Geliştirilmesi gerekir) bulunur; her hücrede o ölçütün o düzeyde nasıl göründüğü anlatılır. Öğrenci işe başlamadan rubriği görürse kendisinden ne beklendiğini bilir, sen de puanı verirken neye dayandığını gösterebilirsin.

MEB'in Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretmen eğitimi modülünde (Modül 5) ve ÖDSGM ile UNICEF'in hazırladığı sınıf içi ölçme değerlendirme kılavuzunda iki rubrik türü anlatılır.

Analitik rubrik öğrenciye daha çok geri bildirim verir, çünkü hangi ölçütte zayıf kaldığı görünür. Bütüncül rubrik daha hızlıdır ama "neden 3 aldım?" sorusuna verdiği cevap daha kısadır. Rubrik oluşturucu analitik düzende çalışır; tek ölçütlü bir tablo kurarak bütüncül rubrik de hazırlayabilirsin.

Rubrik nasıl hazırlanır? (araçla adım adım)

1. Bilgilerim. Adını, branşını, okulunu ve okul müdürünün adını bir kez gir. Bu bilgiler formların imza bölümüne kendiliğinden yazılır.
2. Şablon seç ya da boş başla. Hazır ölçüt bankasından sana en yakın şablonu seç (liste aşağıda). Şablon ölçütleri ve düzey açıklamalarını doldurur; hepsini değiştirebilirsin.
3. Düzey setini belirle. Seçenekler: 4 düzey, 4 düzey + Gözlenmedi, ilkokul düzeyleri, 3 ya da 5 düzey, puan bantlı, Evet-Hayır ya da Evet-Kısmen-Hayır. 2 ile 6 arasında düzey kurabilirsin.
4. Ölçütleri düzenle. En çok 12 ölçüt eklenebilir. Ölçüt adını, her düzeyin açıklamasını ve ölçütün çarpanını (ağırlığını) yaz. "Toplamı 100 yap" düğmesi çarpanları en yüksek toplam puan 100 olacak şekilde ayarlar.
5. Görev kartını doldur. Performans görevi ya da proje için ders, sınıf, görev adı, öğrenme çıktısı, süreç bileşenleri, beceri, veriliş ve teslim tarihi ile yönergeyi yaz. Bu kart rubrikle birlikte öğrenciye verilir.
6. Öğrenci listesini ekle. Listeyi Excel'den ya da e-Okul'dan kopyalayıp yapıştır. Sınıfı bir adla kaydedersen sonraki rubriklerde yeniden yapıştırman gerekmez.
7. Puanla. Puanlama ekranında öğrenciyi seç, her ölçüt için düzey düğmesine bas, "sonraki öğrenci" ile ilerle. Aynı puanı birden çok öğrenciye vermek için toplu puan özelliği var.
8. Çıktıyı al. Boş form, görev kartı, doldurulmuş öğrenci formları ve sınıf puan çizelgesi varsayılan olarak yatay A4 hazırlanır.

Kaç düzey seçmeli?

TYMM Modül 5, rubriklerde 3 ya da 5 düzey kullanılmasını önerir, 6'dan fazla düzeyi önermez. Düzey sayısı arttıkça komşu düzeyleri birbirinden ayırmak zorlaşır ve iki öğretmen aynı ürüne farklı düzey verir. Uygulamada 4 düzeyli rubrikler de çok yaygındır, çünkü ortada "kararsız" bir düzey bırakmaz.

İlkokulda puan verilmez; İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.20/2'ye göre öğrencinin başarısı "çok iyi, iyi, yeterli, geliştirilmeli" ifadeleriyle izlenir. Bu düzey setini seçtiğinde araç 100'lük puan göstermez, yalnız genel düzeyi verir.

Puanlama türleri: çarpan ve puan bantlı

Araçta iki puanlama yolu var.

Düzey × çarpan yolunda öğrenciye her ölçütte bir düzey verilir. Ölçüt puanı, düzeyin puanı ile ölçütün çarpanının çarpımıdır. Çarpan o ölçütün rubrikteki ağırlığını gösterir. İzmir İl Ölçme Değerlendirme Merkezi'nin yayımladığı örnek ölçekler bu yolu izler: her ölçütün en yüksek puanı 4 × çarpan olur ve çarpanlar toplam 100 edecek şekilde seçilir.

Puan bantlı yolda her ölçütün kendi puanı vardır (ör. 20). Öğretmen düzey seçmek yerine doğrudan puan girer; formda düzeyler puan aralığı olarak yazılır. TYMM Modül 5'teki örnekte her ölçüt 20 puandır ve düzeyler Başlangıç (1-5), Kabul Edilebilir (6-10), İyi (11-15), Çok İyi (16-20) olarak verilir. Aynı düzey içinde ince ayrım yapmak istiyorsan bu yol sana uyar.

100'lük puana çevirme ve örnek hesaplar

Ortaöğretimde sınav, performans çalışması ve proje 100 tam puan üzerinden değerlendirilir ve e-Okul'a 100'lük puan girilir (Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.44/1). Ortaokulda da tam puan 100'dür (İÖY m.21/1). Rubriğin ham puanı ise çoğu zaman 100 etmez. Araç dönüşümü şöyle yapar:

100'lük puan = alınan ham puan ÷ en yüksek ham puan × 100

Bu resmî bir formül sayılmaz; ham puanı 100'e orantılayan tek dönüşümdür ve il ÖDM şablonları da aynı yolu kullanır. Sonuç varsayılan olarak tam puana yuvarlanır: yarım ve üzeri kesir bir üst tam puana çıkar. Ortaokul dönem puanında uygulanan kural da budur. İstersen yuvarlamayı kapatıp 4 basamak gösterebilirsin.

Örnekler:

• 5 ölçüt, 4 düzey (en düşük 1). En çok 5 × 4 = 20, en az 5 × 1 = 5 puan alınır. 17 ham puan alan öğrenci: 17 ÷ 20 × 100 = 85.
• Aynı rubrikte her ölçütte en düşük düzeyi alan öğrenci 5 ÷ 20 × 100 = 25 alır. Yani hiçbir ölçütü karşılamayan bir ürün de 100'lükte 25 puan getirir. Bazı zümreler bu yüzden "0 Gözlenmedi" düzeyi ekler.
• 6 ölçüt, 4 düzey: en çok 24. 22 ham puan: 22 ÷ 24 × 100 = 91,67 → tam puana yuvarlanınca 92.
• Çarpanlı rubrik: dört ölçüt, çarpanları 5, 5, 8 ve 7 (en yüksek 4 × 25 = 100). Öğrenci düzeyleri 4, 3, 3 ve 2 ise puan 20 + 15 + 24 + 14 = 73.

Araç genel düzeyi de hesaplar: ölçüt düzeylerinin (çarpanlıysa ağırlıklı) ortalamasını alır ve komşu düzeylerin orta noktasını sınır kabul eder. 4-3-2-1 setinde ortalama 3,5 ve üstü Çok iyi, 2,5 ve üstü İyi, 1,5 ve üstü Orta (ilkokulda Yeterli), altı Geliştirilmeli olur.

Bir ölçüt boş kalırsa araç puanı hesaplamaz ve "Eksik" yazar; eksik ölçütü tahminle doldurmaz. Geçerli özrü olmadan çalışmasını vermeyen öğrenci için "G" seçebilirsin; bu öğrenciye puan verilmez, çizelgede G görünür. Lisede bu durumda e-Okul'a "G" yazılır (OÖY m.48/4). Ortaokulda ise teslim edilmeyen projenin puanı sıfırdır (İÖY m.22/2).

Hazır ölçüt bankası

Araçtaki 13 şablonun metinleri özgündür ve düzenlenebilir.

Lisede 2025'teki değişiklikle her dönem tüm derslerden iki performans puanı verilir (OÖY m.50/8). Bunlardan biri performans çalışmasına, öteki performans görevleri, okuryazarlık becerileri, kitap okuma, derse hazırlık, devam, aktif katılım ve örnek davranışlara dayanır. "Performans çalışması" ve "Ders içi performans" şablonlarını bu ayrıma göre yazdım.

İyi ölçüt nasıl yazılır?

• Gözlenebilir yaz. "Konuyu anlamış" yerine "konunun ana fikrini kendi cümleleriyle açıklamış" yaz. Hücreyi okuyan öğretmen ürüne bakıp karar verebilmeli.
• Bir ölçüte tek şey koy. "Yazım kuralları ve paragraf düzeni" iki ayrı ölçüttür. Biri iyi, öteki zayıfsa hangi düzeyi vereceğini bilemezsin.
• Düzeyleri aynı ekseni izleyerek yaz. Çok iyiden geliştirilmeliye doğru aynı davranışın azaldığını göster. ODSGM kılavuzu da düzeylerin hep artan ya da hep azalan sırada, birbirinden ayırt edilebilir terimlerle yazılmasını ister.
• Ağırlığı öğrenme çıktısına göre ver. Dersin asıl amacı olan ölçüte daha yüksek çarpan ver; kapak düzeni gibi ikincil ölçütler toplamın küçük bir parçası olsun.
• Öğrencinin dilini kullan. Rubrik öğrenciye verilecekse yaşına uygun, kısa cümleler yaz.

Rubrik hazırlarken sık yapılan hatalar

• Rubriği teslimden sonra hazırlamak ya da öğrenciye hiç göstermemek. Rubrik ancak görevle birlikte verilirse işe yarar.
• e-Okul'a 100'lük puan yerine ham rubrik puanını girmek. 17/20 alan öğrencinin puanı 17 değil 85'tir.
• Grup projesinde katkıyı ayırmadan herkese aynı puanı vermek. Grup çalışması şablonundaki bireysel katkı ölçütü bu ayrımı kolaylaştırır.
• Lisede iki performans puanını da aynı ürün ödevine dayandırmak. İkinci puan sınıf içi süreçten gelir.
• Ölçüt sayısını abartmak. 12 ölçütlü bir rubrikle 35 öğrenciyi puanlamak yorucudur ve tutarlılığı düşürür; çoğu görev için 4-6 ölçüt yeter.
• En düşük düzeye 1 puan verip bunun 100'lükte 25'e karşılık geldiğini fark etmemek.

Rubrik aracında kişisel veriler

Öğrenci adları ve puanları kişisel veridir. Profilini ve kayıtlı sınıflarını başka bir cihaza taşımak istersen "Bilgilerim" kartından JSON yedek alıp diğer tarayıcıda yükleyebilirsin. Proje değerlendirmesinde kullanılan dereceli puanlama ölçekleri ortaokulda bir yıl saklanır (İÖY m.25/2). Bu yüzden doldurulmuş formların PDF'ini ya da çıktısını arşivlemen iyi olur.

Sık sorulan sorular

Rubrik ile kontrol listesi arasındaki fark nedir?

Kontrol listesi bir davranışın ya da özelliğin olup olmadığını işaretler (evet-hayır, var-yok, 1-0). Rubrik ise her ölçütün hangi düzeyde karşılandığını açıklamalı olarak gösterir. Hızlı bir kontrol için liste, puan verilecek bir ürün için rubrik daha uygundur.

En düşük düzey 1 mi olmalı, 0 mı?

İkisi de kullanılır, karar zümrenindir. En düşük düzey 1 ise hiçbir ölçütü karşılamayan ürün bile 100'lükte puan alır. "0 Gözlenmedi" düzeyi eklenirse yapılmayan ölçüt sıfır getirir.

Çarpanların toplamı 100 olmak zorunda mı?

Hayır. Araç her durumda ham puanı 100'lüğe çevirir. Çarpanları toplam 100 edecek şekilde seçmek yalnız formu okumayı kolaylaştırır; bunun için "Toplamı 100 yap" düğmesini kullanabilirsin.

Puan 91,67 çıktı, e-Okul'a ne yazmalıyım?

e-Okul tam puan ister. Araç varsayılan olarak yarım ve üzeri kesri bir üst tam puana yuvarlar ve 92 gösterir. Zümren farklı bir kural benimsediyse yuvarlamayı kapatabilirsin.

İlkokulda rubrik kullanılabilir mi?

Kullanılabilir, ama puan verilmez. İlkokul düzey setiyle her ölçüte Çok iyi, İyi, Yeterli ya da Geliştirilmeli verilir ve araç genel düzeyi gösterir.

Word çıktısını düzenleyebilir miyim?

Evet. Tablolar düzenlenebilir biçimde gelir; okul antetini ekleyebilir, açıklamaları değiştirebilirsin.

Kaynaklar

• MEB, Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.4/1-s ve ş, m.44, m.48/4, m.50 (m.50/8 değişikliği RG 22.02.2025/32821).
• MEB, Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.20/2, m.21/1, m.22/2, m.25/2 (son değişiklik RG 28.07.2026/33323).
• MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretmen eğitimi Modül 5-2 "Ölçme ve Değerlendirme Uygulamaları" (tymm.meb.gov.tr).
• MEB ÖDSGM ve UNICEF, "Ölçme ve Değerlendirme Kılavuz Kitabı: Sınıf İçi Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Öğretmenlerin Güçlendirilmesi" (2025).
• İzmir İl Ölçme Değerlendirme Merkezi örnek ölçekleri (19.02.2026; kendileri örnek niteliğinde olduklarını belirtir).

Performans görevleri için performans görevi değerlendirme formu, projeler için proje değerlendirme formu ve proje ödevi tebliğ tutanağı, gözlem için süreç değerlendirme ölçeği araçlarına bakabilirsin.