Oyun Gözlem Formu

Oyun gözlem formu, öğrenme merkezlerinde oyun zamanında çocukların nerede ve nasıl oynadığını düzenli aralıklarla kaydetmen için hazırlandı. Bir gözlem oturumu açarsın, tarihini, kaç tur bakacağını ve turlar arasında kaç dakika geçeceğini yazarsın. Her turda sınıfı bir kez gözden geçirir, her çocuğun hücresine iki parçalı kısa bir kod yazarsın: önce merkez harfi, sonra oyun türünün numarası. "D6", çocuğun dramatik oyun merkezinde arkadaşlarıyla işbirlikli oynadığı anlamına gelir. Oturumlar biriktikçe araç her çocuğun en sık oynadığı merkezi ve oyun türünü, arkadaşlarıyla etkileşimli oynadığı gözlemlerin payını ve sınıfın merkezleri nasıl kullandığını gösterir. Belgeyi PDF, Word ya da Excel olarak alırsın; elle doldurmak için boş form da basılabilir.

Program oyun gözlemi hakkında ne diyor?

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı, öğrenme merkezlerinde oyunu günlük akışın sabit bir bölümü olarak sayar ve bu zamanda öğretmenin gözlem odaklı olmasını ister. Öğrenme merkezleri bölümündeki cümle açıktır: "Öğretmen, çocukların hangi merkezde ve kimlerle ne kadar süre oynadığını gözlemlemeli ve gözlem sonuçlarını kaydetmelidir." Program hemen ardından bir uyarı ekler: çocuklar hep aynı merkezde oynamayı tercih edebilir, bu durumda farklı merkezlerde de vakit geçirmeleri teşvik edilmelidir.

Program, sınıflarda yaygın olarak yer verilen merkezleri de sayar: blok, kitap, erken okuryazarlık, müzik, sanat, fen, matematik, dramatik oyun ve açık hava. Bunlara geçici ya da tematik merkezler eklenebilir. Programın değerlendirme bölümü gözlem kayıtları için anekdot, kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, fotoğraf ve ses-görüntü kaydı gibi araçlar önerir. Oyun gözlem formu bu araçlardan kontrol listesine yakın, zamana bağlı bir kayıttır.

Kodlar nasıl yazılır?

Bir hücreye merkez kodu ve oyun türü numarası yan yana yazılır. Yalnız merkezi biliyorsan yalnız harfi, yalnız oyun türünü biliyorsan yalnız numarayı yazabilirsin. Çocuk o turda yoksa, tuvaletteyse ya da göremediysen "0" yazılır; bu hücre hesaba katılmaz.

Oyun türleri Mildred Parten'in 1932'de yayımladığı sosyal katılım basamaklarından gelir:

Klavyede Ü harfiyle uğraşmak istemezsen müzik için "MU", matematik için "MT" yazabilirsin; araç bunları Mü ve Ma olarak okur. Küçük harf ve boşluk sorun değildir, "ma 4" de Ma4 olur. Araç tanımadığı bir şey yazdığında hücreyi işaretler ve "Okunamayan hücre" sayısını gösterir.

Bir gözlem oturumu nasıl yürür?

Program öğrenme merkezlerinde oyuna günlük akışta yer verir. Bu zamanın başında oturumu açar, örneğin 6 tur ve 5 dakika seçersin. Form sütunlara "1. tur 0. dk", "2. tur 5. dk" gibi başlıklar koyar; saat yazmaz, böylece aynı form her güne uyar. Her turda sınıfın bir ucundan başlayıp çocuklara sırayla bakarsın. Bir çocuğa birkaç saniye bakmak yeter; o anda ne gördüysen onu yazarsın. Bu yönteme zaman örneklemi denir. Çocuğun bütün oyun zamanını değil, belirli anlardaki hâlini kaydeder; anlar biriktikçe bir örüntü çıkar.

Bir örnek oturum, beş dakika arayla altı turda şöyle görünebilir:

Mert'in satırında yalnız oyundan ilişkisel oyuna doğru bir hareket var; aynı oturumda blok merkezinden hiç çıkmamış. Defne'nin bir hücresi "0" olduğu için hesapta beş gözlemi sayılır. "Kimlerle / not" sütunu programın "kimlerle" sorusuna cevap verir; adları kısaca yazmak yeterlidir.

Tek bir oturum çocuk hakkında az şey söyler. Birkaç hafta içinde farklı günlerde dört beş oturum yaptığında tablo anlam kazanır. Araç bütün oturumları birlikte okur ve özetleri tümünden çıkarır.

Çocuk özeti ve merkez tablosu neyi gösterir?

Çocuk özetinde her çocuk için kodlanan gözlem sayısı, en sık oynadığı merkez ve oranı, en sık görülen oyun türü ve oranı ve "Etkileşimli oyun (4-6)" sütunu bulunur. Bu son sütun paralel, ilişkisel ve işbirlikli oyunun bütün oyun gözlemleri içindeki payıdır. Bir çocuğun akranlarıyla ne kadar zaman geçirdiğine dair kaba bir fikir verir.

Merkez tablosu sınıfın tamamına bakar. Her merkezde kaç gözlem yapıldığını, bunun yüzdesini ve o merkezde en az bir kez görülen çocuk sayısını yazar. Fen merkezinde gözlemlerin yalnızca yüzde 3'ü varsa ve otuz çocuktan dördü oraya hiç uğramadıysa sorun büyük olasılıkla çocuklarda değil merkezdedir. Materyali yenilemek, yerini değiştirmek ya da merkezde kısa bir küçük grup etkinliği yapmak bu tabloyu değiştirebilir.

Özetteki notlar ne anlama gelir?

Araç bazı çocukların yanına kısa bir not düşer. Bu notların eşikleri programdan değil Hesapo'dan gelir; başlangıç değerleridir ve belgenin dipnotunda yazılıdır.

• Az gözlendi: Çocuğun kodlanmış gözlem sayısı 3'ten azdır. Sık devamsızlık yapan ya da oturumlarda hep başka bir yerde olan çocuk için özet henüz okunamaz.
• Çoğunlukla bir merkezde: En az 5 merkezli gözlemin yüzde 60 ya da fazlası aynı merkezdedir. Program bu durumda çocuğun başka merkezlerde de vakit geçirmesinin teşvik edilmesini ister. İlgisini izleyerek ona yakın bir merkeze köprü kurmak işe yarar; blok seven bir çocuğa matematik merkezinde ölçme materyali, dramatik oyun seven bir çocuğa kitap merkezinde kukla gibi.
• Çoğunlukla tek başına ya da izleyerek: En az 5 oyun gözleminin yüzde 60 ya da fazlası boş durma, yalnız oyun ya da izleyici türündedir.

Bu notların hiçbiri bir tanı ya da değerlendirme sonucu değildir. Anlamları "bu çocuğu bir de şu açıdan gözle" demektir. Bir sonraki adım genellikle yeni bir oturumdur.

Yalnız ve paralel oyun her zaman sorun mudur?

Hayır. Parten'in kendi gözlemlerinde de küçük yaş gruplarında yalnız ve paralel oyun daha sık, işbirlikli oyun daha seyrekti. 36-48 aylık bir çocuğun çoğunlukla paralel oynaması yaşına uygun bir görüntü olabilir. Yalnız oyunun kendisi de bir eksiklik değildir; puzzle yapan, kitap inceleyen, tek başına bir yapı kuran çocuk derin bir dikkatle oynuyor olabilir. Bazı çocuklar bir oyuna katılmadan önce bir süre izler, bu da onların katılma yoludur.

O yüzden sonuçları yaş grubunla, çocuğun mizacıyla ve yılın hangi döneminde olduğunla birlikte oku. Eylülde yeni gelmiş bir çocuğun izleyici kalması ile mayısta hâlâ hiçbir oyuna katılamayan bir çocuk farklı şeylerdir. Raporlarda ve veli görüşmelerinde "asosyal", "içine kapanık" gibi etiketler yerine gözlemi anlat: "Dört oturumun çoğunda kitap merkezinde tek başına oynadı, son oturumda Ela'yla birlikte kitap inceledi."

Anekdot kaydı ve gelişim gözlem formuyla farkı

Oyun gözlem formu bütün sınıfı aynı anlarda, aynı kodlarla kaydeder. Anekdot kayıt formu ise tek bir çocukta dikkat çeken tek bir olayı ayrıntılı anlatır; programın EK-2 formudur. İkisi birbirini tamamlar: oyun gözleminde bir çocuğun dramatik oyun merkezinde ilk kez işbirlikli oynadığını gördüysen, o anı anekdot olarak da yazabilirsin.

Gelişim gözlem formu dönem boyunca tuttuğun kısa notları gelişim alanlarına göre toplar. Oyun gözleminden çıkan "Kimlerle / not" bilgilerini ve özetteki örüntüleri bu forma taşımak, dönem sonunda okul öncesi gelişim raporu yazarken elinde somut bir dayanak bırakır.

Boş form, imza ve çıktılar

Belge üç bölümden oluşur: o an gösterilen oturumun çizelgesi, çocuk özeti ve merkez tablosu. İstemediğin bölümü kapatabilirsin. "Boş form" seçildiğinde yalnız çizelge, adlar ve kod anahtarı basılır; gözlem tarihi elle yazılacak biçimde boş kalır. Sınıfta bir panoya asıp tur tur kalemle doldurmak isteyenler için uygundur. Belge yatay A4'tür, altında öğretmen imzası bulunur; müdür onayını açarsan onay bloğu eklenir. Unvan varsayılan olarak "Okul Öncesi Öğretmeni" yazar.

Sıkça sorulan sorular

Kaç dakikada bir bakmalıyım?

Program bir aralık belirtmez. Araçta varsayılan 5 dakika ve 6 turdur; bu Hesapo'nun başlangıç değeridir ve değiştirilebilir. Kalabalık sınıfta 5 dakika, küçük grupta 3 dakika iyi çalışır.

Bütün çocukları aynı turda yazmaya yetişemezsem ne olur?

Yetişemediğin hücreyi boş bırak. Boş hücre hesaba girmez. Çocuğu gördüğün ama bir merkezde olmadığı durumda yalnız oyun türünün numarasını yazabilirsin.

Açık havada oyunu da kodlayabilir miyim?

Evet, A kodu açık hava içindir. Bahçede oyun türü numarası da aynı şekilde yazılır.

Oyun türünü kararsız kaldığımda nasıl seçerim?

Ortak bir amaç ve rol paylaşımı varsa 6, konuşma ve materyal alışverişi var ama ortak amaç yoksa 5, yan yana benzer şeyle uğraşıyorlarsa 4 yaz. Birkaç turda bir yanlış kod, oturumlar biriktikçe sonucu değiştirmez.

Notlar çocuğun gelişiminde bir sorun olduğunu mu gösterir?

Hayır. Notlar yalnız yeniden gözlem için bir hatırlatmadır ve Hesapo'nun eşiklerine dayanır. Bir çocukla ilgili kaygın sürüyorsa aileyle ve okulun rehberlik servisiyle konuşmak doğru adımdır.

Formu velilerle paylaşabilir miyim?

Form bütün sınıfın adlarını içerir. Bir veliyle konuşurken yalnız o çocuğun satırını ve kendi notlarını kullan; belgeyi dağıtmadan önce okulunun uygulamasına bak.

Kaynaklar: MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı, öğrenme merkezleri ve değerlendirme bölümleri (tymm.meb.gov.tr); Parten, M. B. (1932), Social participation among pre-school children, Journal of Abnormal and Social Psychology, 27(3), 243–269.

Okul öncesindeki diğer belgeler okul öncesi sayfasında. Davranış maddeleriyle işaretleme için gelişim kontrol listesi, günlük akışı planlamak için okul öncesi günlük plan, yoklama için okul öncesi devam çizelgesi, bütün evrak için öğretmen evrakları sayfasına bakabilirsin.