- Günlük plan aylık planın bir dilimidir; önce o gün hangi bir iki çıktıya çalışacağını seç.
- Rutinleri her gün aynı cümleyle değil, o günün materyali ve konusuyla yaz.
- Etkinlik adımlarını çocuğun ne yapacağı üzerinden, sırasıyla yaz.
- Günü değerlendirmede evet-hayırla biten soru yerine anlatmaya davet eden soru sor.
Okul öncesinde günlük planı yazmak çoğu öğretmenin akşam işidir ve boş form karşısında en çok zaman alan kısım ilk cümledir. Bu yazıda Maarif Modeli okul öncesi programının günlük plan formuna (EK-6) göre bir günü baştan sona yazmanın sırasını, rutinlerin ve etkinliklerin nasıl daha iyi yazılabileceğini anlatıyorum. Örnek olarak 36-48 ay grubunda, Ekim ayında uydurma bir sınıfın, Papatyalar'ın bir gününü kullanacağım. Formu aşağıdaki araçla aynı sırayla doldurabilirsin.
Yazmaya başlamadan önce üç soru
Günlük plan yazmaya forma bakarak değil, sınıfa bakarak başlamak işi kolaylaştırır. Kendine üç soru sor:
- Bu hafta aylık planın neresindeyim? Ayın planındaki çıktılardan hangilerine henüz hiç çalışılmadı? Ekim'in ikinci haftasında, ay başında seçtiğin sonbahar konusu ve Hayvanları Koruma Günü hâlâ gündemde olabilir.
- Dün ne oldu? Dünkü etkinlikte yarım kalan bir iş, çocukların çok ilgi gösterdiği bir konu ya da merkezlerde gözlediğin bir sorun bugünün planını belirler.
- Kimi özellikle izleyeceğim? Gözlem kaydı az olan iki üç çocuğu not et; merkezlerde oyun sırasında onlara bakacaksın.
Bu soruların cevabı iki üç satırlık bir taslaktır ve formun geri kalanı bu taslaktan çıkar.
Adım adım günlük plan yazımı
Programın günlük plan bölümü sırayı verir; yazarken de aynı sırayı izlemek mantıklıdır.
1. Çıktıları seç. 36-48 ay grubunda bir gün için bir iki öğrenme çıktısı yeter. Papatyalar için öğretmen Türkçe alanından bir dinleme çıktısı ve sanat alanından bir uygulama çıktısı seçiyor. Süreç bileşenlerinin hepsini işaretlemek zorunda değilsin; o gün gerçekten gözleyebileceğin bileşenleri bırak.
2. Eğilim, değer ve sosyal-duygusal beceriyi etkinliğe bağla. "Merak" eğilimini seçtiysen etkinlikte çocuğun soru soracağı, keşfedeceği bir an olmalı. Seçtiğin değer etkinliğin içinde görünmüyorsa o gün o değeri yazma.
3. Kavramları ve sözcükleri belirle. Küçük yaş grubunda bir iki kavram yeterli: yaprak etkinliğinde "Islak-Kuru" ve "Büyük-Orta-Küçük" gibi. Sözcükler çocukların gün içinde duyacağı yeni kelimelerdir: hışırtı, damar, sonbahar.
4. Materyali ve ortamı yaz. Hangi merkeze ne konacak, halı mı masa mı kullanılacak? Ortam satırı, planı senin yerine bir başkasının uygulayabilmesi için yazılır.
5. Rutinleri, sonra etkinlikleri yaz. Bunları aşağıda ayrıca ele alıyorum.
6. Farklılaştırma, değerlendirme ve aile katılımıyla bitir.
Rutinleri o güne göre yazmak
Güne başlama, merkezlerde oyun ve beslenme-toplanma-temizlik her gün tekrar eder; bu yüzden en kolay kopyalanan bölümlerdir. Kalıp bir cümleyi tamamen bırakmak gerekmez ama ona o güne ait bir ayrıntı eklemek gerekir.
| Kalıp cümle | Güne göre yazılmış hâli |
|---|---|
| Çocuklar selamlaşarak güne başlar, hava durumu konuşulur. | Çocuklar selamlaşır, pencereden dökülen yapraklara bakılarak havanın nasıl olduğu konuşulur; bugün sınıfa yaprak getiren çocuklar yapraklarını gösterir. |
| Çocuklar seçtikleri merkezlerde oynar. | Fen merkezine büyüteç ve toplanan yapraklar, sanat merkezine kahverengi ve sarı boya konur. Blok merkezinde son günlerde hep aynı üç çocuk oynadığından diğer çocuklar da bu merkeze davet edilir. |
| Beslenme öncesi eller yıkanır. | Çocuklar yapraklı masaları birlikte toplar, ellerini yıkar; beslenmede meyvelerin rengi sonbahar renkleriyle karşılaştırılır. |
İkinci satırdaki not programın bir önerisine dayanır: program, çocukların hangi merkezde ve kimlerle ne kadar süre oynadığının gözlemlenmesini, hep aynı merkezi seçen çocukların farklı merkezlere de teşvik edilmesini ister. Bunu plana yazmak gözlemi unutmamanı sağlar.
Etkinlik adımlarını yazmak
Etkinlik başlığında programın örneklerindeki gibi alanı ve uygulama biçimini belirt: "Türkçe, Sanat (Bütünleştirilmiş Büyük Grup Etkinliği)". Adımları yazarken her satırda tek bir iş olsun ve özne çoğu zaman çocuk olsun:
- Öğretmen sonbaharla ilgili resimli bir hikâye okur, çocuklara kapaktaki resmin ne anlattığını sorar.
- Çocuklar hikâyedeki ağacın yapraklarına ne olduğunu kendi cümleleriyle anlatır.
- Çocuklar bahçeden topladıkları yaprakları dokunarak inceler, ıslak ve kuru yaprağı karşılaştırır.
- Çocuklar yaprakları boyaya batırıp kâğıda basar.
36-48 ay grubunda dikkat süresi kısadır; adımları uzun bir anlatımla değil, kısa ve somut işlerle kur.
Farklılaştırma ve değerlendirme
Farklılaştırmayı sınıfındaki gerçek çocukları düşünerek yaz. Yaprağı kendi başına basan çocuk için zenginleştirme: iki yaprağı üst üste basıp yeni bir şekil bulmak. Boyayı tutmakta zorlanan çocuk için destekleme: sünger tampon ve büyük yapraklar.
Günü değerlendirme için program dört tür soru önerir: yapılanlarla ilgili, duygularla ilgili, yaşamla ilişkilendiren ve öz değerlendirme soruları. "Bugün eğlendiniz mi?" yerine "Yaprağı basarken ne hissettin?", "Eve giderken yolda hangi renk yaprak göreceksin?" gibi sorular çocuğu konuşturur.
Yazarken sık düşülen hatalar
- Bir güne ayın bütün çıktılarını yüklemek.
- Etkinlikte seçilen değerin hiç görünmemesi.
- Materyal listesinde olmayan bir malzemenin etkinlik adımlarında kullanılması.
- Günü değerlendirmeyi yalnız "Gün değerlendirilir" diye geçmek.
- Toplum katılımı olmayan bir güne uydurma bir ziyaret yazmak; o gün yoksa kutuyu boş bırakmak daha dürüsttür.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Okul öncesi eğitim programı ve yönetmelik değişebilir; günlük planın biçimi, teslim zamanı ve onay süreci okuldan okula farklı uygulanabilir. Planını hazırlarken okul yönetiminin istediği düzeni esas al.
Ayın seçimlerini hazırlamak için okul öncesi aylık eğitim planı aracına, merkezlerdeki gözlemleri kaydetmek için oyun gözlem formu aracına bakabilirsin.
