Okul Öncesi Günlük Plan

Okul öncesi günlük plan aracı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı'ndaki EK-6 Günlük Plan formunu doldurur. Önce yaş grubunu (36-48, 48-60 ya da 60-72 ay) ve günün tarihini seçersin. Aylık eğitim planı aracında o ay için işaretlediğin öğrenme çıktıları, süreç bileşenleri, eğilimler, değerler, okuryazarlık becerileri ve kavramlar bir menü olarak gelir; o gün ele alacaklarını bu menüden seçersin. Sonra sözcükleri, materyalleri, ortamı, rutinleri, etkinlikleri, farklılaştırmayı, günü değerlendirme sorularını ve aile katılımını yazarsın. Plan, EK-6'daki başlık sırasıyla PDF ya da Word olarak iner. İstersen sonuna günün saatlerini gösteren bir akış çizelgesi de eklenir.

Aylık planın yoksa çıktıları programın bütün listesinden de seçebilirsin. Elle doldurmak isteyenler için boş EK-6 seçeneği de var.

Günlük plan programda nerede duruyor?

Programın planlama bölümünde üç katman var: yıllık dağılım, aylık eğitim planı ve günlük plan. Günlük planı anlatan kısım (12.3) açık bir sıra verir: aylık eğitim planından o gün ele alınmak üzere öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri, eğilimler, programlar arası bileşenler ve kavramlar seçilir. Programlar arası bileşenler üç başlıktır: sosyal-duygusal öğrenme becerileri, değerler ve okuryazarlık becerileri. Ardından günün akışı yazılır: güne başlama zamanı, öğrenme merkezlerinde oyun, beslenme-toplanma-temizlik rutinleri, etkinlikler ve değerlendirme. Planın sonunda farklılaştırma (zenginleştirme ve destekleme) ile aile ve toplum katılımı yer alır.

Yani günlük plan aylık plandan bağımsız bir belge değildir. Ayın planında olmayan bir çıktıyı güne almak teknik olarak mümkün ama programın mantığına ters düşer. Araç bu yüzden önce ayın seçimlerini gösterir. Seçtiğin tarih Eylül ile Haziran arasındaysa o ayın planı okunur; aylık planda okul, sınıf, öğretmen ve yaş grubu yazılıysa boş bıraktığın kutulara bunlar da kopyalanır.

EK-6 formunun bölümleri ve araçtaki karşılıkları

Programın EK-6 formu yukarıdan aşağı şu sırayla ilerler. Araç belgeyi aynı sırayla basar.

Ayın planında belirli gün ve haftalar seçiliyse (Ekim'de Hayvanları Koruma Günü, Cumhuriyet Bayramı gibi) güne almak istediklerini işaretlersin; yalnız işaretlediklerin belgeye "Belirli Gün ve Haftalar" satırı olarak girer.

Örnek gün, 60-72 ay Papatyalar sınıfı

Ekim ayının ortasında bir perşembe. Papatyalar sınıfı 60-72 ay grubunda, ayın planında sonbahar ve Hayvanları Koruma Günü var. Öğretmen o gün için şu seçimleri yapıyor:

• Öğrenme çıktıları: TADB.2 (dinledikleri hikâye ile ilgili yeni anlamlar oluşturabilme) ve SNAB.4 (sanat etkinliği uygulayabilme). SNAB.4'ün a, b, c ve ç bileşenlerini işaretliyor; "özgün ürün oluşturur" bileşenini haftanın son gününe bırakıyor.
• Eğilim: E1.1 Merak.
• Programlar arası bileşenler: SDB1.2 Kendini Düzenleme, D7 Estetik altında D7.2, OB4 Görsel Okuryazarlık.
• Kavramlar: Islak-Kuru, Sert-Yumuşak. Renkler kutusuna "sarı, kahverengi" yazıyor.
• Sözcükler: yaprak, damar, baskı, hışırtı.
• Materyaller: bahçeden toplanmış yapraklar, parmak boyası, rulo kâğıt, büyüteç, sonbaharla ilgili resimli bir hikâye kitabı.

Etkinlik bölümüne iki etkinlik ekleniyor. Birincisinde Türkçe ve Sanat alanlarını seçip uygulama biçimini "Büyük Grup" yapıyor, adına "Yaprak Baskısı" yazıyor. Araç başlığı programın örneklerindeki biçimle kuruyor: "Türkçe, Sanat (Bütünleştirilmiş Büyük Grup Etkinliği) – Yaprak Baskısı". Birden fazla alan seçildiğinde "Bütünleştirilmiş" sözcüğü kendiliğinden eklenir; tek alanda başlık "Fen (Küçük Grup Etkinliği)" gibi kalır. Etkinliğin adımlarını her satıra bir adım gelecek şekilde yazıyor, belgede madde işaretli liste olarak çıkıyor.

Rutinleri yazarken hazır metinler

Güne başlama zamanı, öğrenme merkezlerinde oyun ve beslenme-toplanma-temizlik her gün tekrar eden bölümler. Programın rutinler kısmı (12.4) güne başlamada selamlaşmayı, yoklamayı, hava ve gün sohbetini, duygu paylaşımını ve merkez seçimini sayar. Öğrenme merkezlerinde oyunda öğretmenin rolü gözlemdir: program, çocukların hangi merkezde, kimlerle ve ne kadar süre oynadığının gözlemlenip kaydedilmesini ister.

Araçta her rutinin yanında tek dokunuşla eklenen bir başlangıç metni var. Bu metinler Hesapo'nun yazdığı genel cümlelerdir, programdan alınmış resmî ifade değildir. Amaçları boş kutu karşısında başlangıç noktası vermek. Metni ekledikten sonra güne göre değiştir: "Çocuklar seçtikleri merkezde oyunlarını sürdürür" yerine "Fen merkezine büyüteç ve bahçeden toplanan yapraklar konur; çocuklar yaprakların damarlarını inceler" yazmak planı o güne ait kılar. Her gün aynı rutin metnini kopyalarsan planlar birbirinin aynısı olur ve günün neyi farklı kıldığı okunmaz.

Günü değerlendirme soruları

Programın önerdiği değerlendirme soruları dört türdür ve araç her tür için örnek sorular sunar:

• Öğrenme-öğretme uygulamalarına ilişkin: Bugün neler yaptık? Etkinlikte hangi malzemeleri kullandın?
• Duyuşsal: Bugün en çok ne yaparken eğlendin? Zorlandığın bir an oldu mu?
• Yaşamla ilişkilendirme: Bugün öğrendiğini evde nerede kullanabilirsin?
• Öz değerlendirme: Bugün yaptığın hangi şeyi beğendin? Yarın neyi farklı yapmak istersin?

Programın günlük plan için verdiği hususlardan biri, günü değerlendirmede açık uçlu soruların kullanılmasıdır. "Eğlendiniz mi?" sorusu evet ya da hayırla biter; "Yaprak baskısında en çok hangi rengi kullandın, neden?" sorusu çocuğu anlatmaya götürür. Örnek soruları ekledikten sonra günün etkinliğine bağlayacak şekilde yeniden yazmanı öneririz.

Günlük akış çizelgesi ve 300 dakika

EK-6 formunda saat sütunu yoktur. Ama birçok okul, günün hangi saatte neyle geçtiğini gösteren bir akış ister. Araçtaki günlük akış çizelgesi bu iş için eklenmiş bir Hesapo bölümüdür; belgede EK-6'nın parçası olmadığı da yazılır.

Çizelge şöyle çalışır: başlangıç saatini (örneğin 08:30) ve her bölümün kaç dakika süreceğini girersin, araç saatleri sırayla hesaplar. Bölümlerin başlangıç dakikaları Hesapo'nun önerisidir; programda bölüm başına süre verilmez. Hepsini değiştirebilirsin, sıfır yazdığın bölüm çizelgeden çıkar.

Toplamın neye göre kontrol edildiğini Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği belirler. Yönetmeliğin 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre güne başlama, oyun, beslenme, temizlik, etkinlik, dinlenme ve günü değerlendirme dahil günde ellişer dakikalık aralıksız 6 etkinlik saati tekli eğitim esastır. Bu 300 dakika eder. Araç toplamı bu süreyle karşılaştırır. Açık havada oyunu 30 dakikaya indirirsen toplam 290 olur ve belgede "10 dakika eksik kalıyor" notu çıkar; fazlası için de aşım yazılır. Hava yağmurluysa açık hava süresini merkezlere ya da etkinliklere aktarıp toplamı yeniden 300'e getirmek en kolay yoldur.

Farklılaştırma ve aile katılımı nasıl yazılır?

Farklılaştırma bölümü iki kutudan oluşur. Zenginleştirme, etkinliği kolayca tamamlayan çocuklar için ek bir adım ya da daha zor bir görevdir: yaprak baskısında iki farklı yaprağı üst üste basıp yeni bir desen oluşturmak gibi. Destekleme ise zorlanan çocuk için yapılan düzenlemedir: boyayı tutmakta zorlanan bir çocuğa sünger tampon vermek, yönergeyi resimli kartla tekrar etmek gibi. Bu kutulara "ihtiyacı olan çocuklara destek verilir" gibi genel bir cümle yazmak yerine sınıftaki gerçek bir ihtiyaçtan yola çıkmak, planı uygulanabilir kılar.

Aile katılımında evde yapılabilecek kısa bir şey yazılır: "Aileler çocuklarıyla bir yürüyüşte üç farklı yaprak toplayıp okula gönderir." Toplum katılımı her gün olmak zorunda değildir; o gün yoksa kutuyu boş bırakmak, uydurma bir ziyaret yazmaktan iyidir. Aile katılımı için hazır formlar aile katılımı formları aracında.

Günlük planda sık yapılan hatalar

• Aylık planla bağı koparmak. Ayın planında olmayan çıktıyı güne yazmak, ay sonunda yaptığın değerlendirmeyi de karıştırır.
• Bir güne çok çıktı yüklemek. On çıktılı bir gün kâğıtta zengin görünür ama hiçbirine gerçekten çalışılmaz. Bir iki çıktı ve bunların seçilmiş süreç bileşenleri yeterlidir.
• Etkinlik başlığında alanı ve uygulama biçimini yazmamak. Program başlığın dayandığı alan becerilerini ve uygulama biçimini (bütünleştirilmiş, büyük grup, küçük grup, bireysel) göstermesini ister. Araç başlığı bu biçimde kurar.
• Materyal ve ortamı atlamak. Hangi merkeze ne konacağı yazılmazsa plan uygulanamaz hâle gelir.
• Değerlendirmeyi kapalı uçlu sorularla geçmek. Evet-hayır soruları çocuğun ne anladığını göstermez.

Sıkça sorulan sorular

Günlük planı her gün yazmak zorunlu mu?

Program günlük planı planlama sürecinin parçası olarak tanımlar. Kaç gün önceden hazırlanacağı ve nasıl teslim edileceği okuldan okula değişir; okul yönetiminin uygulamasını sor.

Aylık planım yoksa günlük plan hazırlayabilir miyim?

Evet. Ayın planında seçim yoksa çıktıları programın o yaş grubuna ait bütün listesinden seçersin. Yine de önce okul öncesi aylık eğitim planı hazırlamak günlük seçimleri hızlandırır.

36-48 ay grubu için de kullanabilir miyim?

Evet. Yaş grubunu değiştirdiğinde öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri o grubun tablosundan gelir. Programda üç yaş grubu için de günlük plan örnekleri yer alır.

Bölüm süreleri resmî mi?

Hayır. Yönetmelik yalnız günün toplamını (6 etkinlik saati, 300 dakika) verir. Bölüm dakikaları Hesapo'nun başlangıç değeridir, kendi sınıfının düzenine göre değiştirebilirsin.

Akış çizelgesini belgeden çıkarabilir miyim?

Evet. "Günlük akış çizelgesi" seçeneğini kapatırsan belge yalnız EK-6 bölümlerinden oluşur.

Müdür imzası gerekiyor mu?

Belge öğretmenin imza satırıyla biter. Okulun istiyorsa "Müdür onayı" seçeneğini açtığında "UYGUNDUR" başlıklı ikinci bir imza satırı eklenir.

İkili eğitimde iki grup için ayrı plan mı yazmalıyım?

Her grup kendi 6 etkinlik saatini alır. Gruplar aynı yaş grubundaysa aynı planı kullanıp sınıf adını ve saatleri değiştirmek yeterli olabilir; okulunun uygulamasına bak.

Kaynaklar: MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı, 12.3 Günlük Plan, 12.4 Rutinler ve EK-6 Günlük Plan (tymm.meb.gov.tr); Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.6/1-a (mevzuat.gov.tr).

Okul öncesi belgelerinin hepsi okul öncesi sayfasında. Yılın dağılımı için okul öncesi yıllık plan, merkezlerde gözlem için oyun gözlem formu, dikkat çeken anlar için anekdot kayıt formu, bütün evrak için öğretmen evrakları sayfasına bakabilirsin.