- Maarif Modeli okul öncesi programında planlamanın iki resmî katmanı vardır: ayın başında hazırlanan aylık eğitim planı (EK-5) ve ondan seçilerek hazırlanan günlük plan (EK-6).
- Yılın bütünü ayrı bir yıllık plan formuyla değil, her ay işaretlenen Aylık Eğitim Planı Kontrol Çizelgesi (EK-15) ile izlenir; okulun ayrıca istediği yıllık plan bir okul uygulamasıdır.
- Aylık plan bir önceki ayın değerlendirmesine dayanır; ay sonunda çocuk, program ve öğretmen boyutunda değerlendirilir.
- Okul dışı öğrenme etkinliği için programda ayrı bir plan örneği (EK-4) vardır; her ay en az dört değer seçilir ve aylık değerler zümre kararıyla okul genelinde belirlenebilir.
Eylülde okul öncesi öğretmenine aynı anda birkaç plan sorulur: yıllık plan hazır mı, ekim planı ne zaman gelecek, günlük planlar nerede? Yeni programla birlikte bu belgelerin hangisinin zorunlu, hangisinin okul alışkanlığı olduğu karıştı. Bu yazı okul öncesindeki plan türlerini, birbirleriyle ilişkisini, ne zaman hazırlandıklarını ve zümre ile kurulun bu işteki yerini anlatıyor. Yılın dağılımını gösteren kontrol çizelgesini kurmak için aşağıdaki aracı kullanabilirsin.
Okul öncesinde hangi planlar var?
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı'nın planlama bölümü iki plan tanımlar ve eklerinde bunların formlarını verir. Yanlarında yılın izlenmesi için bir çizelge ve özel durumlar için başka belgeler de bulunur:
| Belge | Programdaki yeri | Ne zaman? | Ne işe yarar? |
|---|---|---|---|
| Aylık eğitim planı | 12.2, EK-5 | Ayın başında | O ay ele alınacak alan becerileri, öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri, eğilimler, değerler, okuryazarlık becerileri, kavramlar, aile katılımı ve belirli gün ve haftalar |
| Günlük plan | 12.3, EK-6 | Her gün için | Aylık plandan o gün seçilenlerin etkinliklere ve rutinlere dönüştürülmesi |
| Aylık Eğitim Planı Kontrol Çizelgesi | EK-15 | Her ay planı yaparken işaretlenir | Yıl boyunca neyin ele alındığını bir arada görmek |
| Okul dışı öğrenme etkinliği planı | EK-3, EK-4 | Etkinlik öncesinde | Okul dışında yapılacak bir öğrenme etkinliğinin hazırlığı |
| Aile eğitimi ihtiyaç belirleme ve aile katılımı tercih formları | EK-9, EK-10 | Aile çalışmaları planlanırken | Ailenin ihtiyaçlarını ve katılım tercihlerini öğrenmek |
Bu tabloda "yıllık plan" diye bir satır yok, çünkü program ayrı bir yıllık plan formu tanımlamaz. Yılın bütününü görme ihtiyacını kontrol çizelgesi karşılar. Okulun ya da ilçenin eylülde bütün yılı gösteren bir belge istemesi okul uygulamasıdır; bu durumda programın kendi araçlarıyla verilebilecek en yakın belge, kontrol çizelgesinin baştan taslak olarak doldurulmuş hâlidir.
Aylık plan neden ayın başında hazırlanır?
Program aylık planın, öğretmenin çocukların gelişim düzeyleri, ilgi ve ihtiyaçları, okulun sosyoekonomik ve kültürel durumu hakkındaki gözlemleri doğrultusunda o ayın başında sistematik olarak hazırlanmasını ister. Öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri tablolarda basitten karmaşığa, somuttan soyuta ve yakından uzağa sıralanmıştır; öğretmen bir önceki ayın değerlendirmesine dayanarak bu sıraya göre en temel düzeyden başlar.
Bu, bütün yılın aylık planlarını eylülde yazmanın programın mantığına neden uymadığını da açıklar. Kasım planı, ekimde sınıfta ne olduğuna bakılarak yazılır. Eylülde yazılmış bir kasım planı ya hiç değiştirilmez ve sınıfı yansıtmaz ya da baştan yazılır ve emek boşa gider.
Planın bazı bölümleri standart metinle doldurulur. Program, öğrenme-öğretme uygulamaları ve farklılaştırma bölümleri günlük planlarda tasarlandığı için aylık plandaki bu bölümlere örnek ifadeden yararlanılarak standart bir metin yazılmasını söyler. Aylık planın ayrıntılı hazırlanışı için okul öncesi aylık plan nasıl hazırlanır yazısına, araç olarak okul öncesi aylık eğitim planı sayfasına bakabilirsin.
Günlük plan aylık plandan nasıl türer?
Günlük plan, aylık planda belirlenmiş öğrenme çıktıları ve süreç bileşenlerinin, eğilimlerin ve programlar arası bileşenlerin o güne ait öğrenme-öğretme uygulamalarına dönüştürüldüğü plandır. Program günlük planın kapsamını açıkça sayar: o gün için tasarlanan etkinlikler, güne başlama zamanı, öğrenme merkezlerinde oyun, beslenme, toplanma ve temizlik gibi rutinler ve değerlendirme. Planda zenginleştirme ve destekleme uygulamalarına, aile ve toplum katılımına ve eğitim ortamının nasıl düzenleneceğine de yer verilir.
İkisinin ilişkisi tek yönlüdür: günlük plana yalnız aylık planda yer alan çıktılar girer. Günlük planda kullandığın bir çıktı aylık planda yoksa ya aylık plan eksik yazılmıştır ya da günlük plan aylık plandan kopmuştur. Etkinlikler bütünleştirilmiş, büyük grup, küçük grup ya da bireysel olarak düzenlenebilir ve her etkinliğin hangi alan becerisine dayandığı yazılır. Günlük planın yazımı için okul öncesi günlük plan nasıl yazılır yazısına, araç olarak okul öncesi günlük plan sayfasına bakabilirsin.
Ay sonu değerlendirmesi ve çizelgenin işi
Planlama ayın başında bitmez. Program "planlama sonu" adımlarını ayrıca yazar: uygulaması tamamlanan aylık plan çocuk, program ve öğretmen boyutlarında değerlendirilir. Çocuk boyutunda o ay ele alınan becerilere ne düzeyde ulaşıldığı gözlem ve kayıt verilerine dayanarak ele alınır; program boyutunda programın tablolarındaki ölçütlerden yararlanılır; öğretmen boyutunda öğretmenin kendi planlama ve uygulama süreçlerine ilişkin yansıtıcı değerlendirmesi esas alınır.
Kontrol çizelgesi bu döngünün hafızasıdır. Her ay seçilen alan becerileri, eğilimler, programlar arası bileşenler ve kavramlar çizelgeye işaretlenir; program bunun sonraki aylık planların hazırlanmasını kolaylaştıracağını ve yıl boyunca kazandırılması planlanan becerilerin bütüncül olarak görülmesini sağlayacağını söyler. Ay sonunda çizelgeye bakıp hangi alanın geride kaldığını görmek, bir sonraki ayın planına doğrudan yansır.
Değerler için ayrı bir kural da var: eğitim öğretim yılı boyunca tüm değerlere dengeli biçimde yer verilir, her ay en az dört değer seçilir ve çizelgeye işlenir. Değerlerin birçok kez, sarmal biçimde ele alınması gerekir.
Zümrenin ve kurulun plandaki yeri
Planı tek başına yazsan da plan tek başına verilen bir karar değildir. Program, aylık olarak ele alınacak değerlerin zümre kararıyla belirlenip okul genelinde uygulanabileceğini söyler; bu durumda her öğretmen değerleri kendi sınıfının ihtiyaçlarına göre uyarlar.
Eğitim Kurulları ve Zümreleri Yönergesi de planlamayı zümre gündemine koyar. Eğitim kurumu zümre toplantılarında öğretim programlarının incelenmesi ve yıllık plan ile ders planlarının hazırlanması görüşülür (m.12/8-c); okul öncesi ve ilkokullarda çocukların gelişiminin gözlem formları ve oyun temelli değerlendirmelerle takibi kapsamında ders yılı süresince yapılacakların planlanması da zümre gündemindedir (m.12/8-v). Öğretmenler kurulunda da zümre toplantıları, yıllık planlar ve ders planları gündem maddeleri arasında sayılır (m.9/7-ı). Zümre kararlarının müdür onayından sonra uygulamaya konulduğunu da unutma (m.12/7).
Bu yüzden sene başı zümresi, yılın planlama düzenini konuşmak için en uygun yerdir: değerlerin aylara dağılımı, belirli gün ve haftaların hangi sınıflarda nasıl ele alınacağı, ortak bir aile katılım takvimi, okul dışı öğrenme etkinliklerinin zamanı. Gündem için zümre toplantısı gündem maddeleri yazısına, tutanak için zümre tutanağı aracına bakabilirsin.
Okul dışı öğrenme etkinliği planı
Müze, park, kütüphane ya da bir işyeri ziyareti gibi etkinlikler aylık planda yer alsa da program onlar için ayrı bir hazırlık ister. EK-3, süreci etkinlik öncesi, sırası ve sonrası olmak üzere üç aşamada planlamayı önerir. Öncesinde amaç belirlenir, etkinlik zümre öğretmenleriyle birlikte değerlendirilip görevler paylaşılır, mümkünse ortam önceden ziyaret edilir, okul yönetimi ve aileler bilgilendirilip gerekli izinler alınır, riskler ve ulaşım planlanır. Etkinlik sırasında çocuklar düzenli olarak sayılır ve bütün mekânı gezmek yerine hedefe hizmet eden bölümlere odaklanılır. Sonrasında çocukların deneyimlerini sohbet, resim ya da drama ile ifade etmeleri sağlanır ve süreç değerlendirilir. EK-4 bu adımları bir oyuncak müzesi ziyareti üzerinden örnekler. Velilerden izin almak için gezi planı ve veli izin belgesi aracını kullanabilirsin.
Okulun "yıllık plan" talebine nasıl cevap verilir?
Okul eylülde dosyaya bir yıllık plan koymanı istiyorsa iki yol var. Birincisi, kontrol çizelgesini programdaki sırayı izleyerek baştan taslak olarak doldurmak ve bunun bir yol haritası olduğunu, aylık planlarla ay ay değişeceğini belirtmektir. İkincisi, zümrede ortak bir taslak hazırlayıp sınıflara uyarlamaktır. Hangisini seçersen seç, taslağı kesin plan gibi sunma; programın kendisi planlamanın bir önceki ayın değerlendirmesine dayanmasını ister.
Eski programdan kalma yıllık plan formlarını yeni programın çıktılarıyla doldurmaya çalışmak ise en çok emek harcatan ve en az işe yarayan yoldur. Yeni programın dili, çıktıları ve bileşenleri o formlara oturmaz; kontrol çizelgesi bu iş için tasarlanmıştır.
Okul öncesi öğretmeninin diğer belgeleri okul öncesi sayfasında.
Kaynaklar: MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı (2026), 12.2 Aylık Eğitim Planı, 12.3 Günlük Plan, değerler bölümü, EK-3 ile EK-6, EK-9, EK-10, EK-15 (tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari/ders/okul-oncesi); MEB Eğitim Kurulları ve Zümreleri Yönergesi m.9/7-ı, m.12/7, m.12/8-c ve v.
