- Gözlem formuna yorum değil, başka bir öğretmenin de onaylayabileceği davranışı yaz: ne zaman, nerede, ne oldu, kaç kez.
- "Dikkatini toplayamıyor" bir çıkarımdır, "Kalemini dört kez yere düşürdü" ise gözlemdir; çıkarımları değerlendirme ve sonuç kısımlarına bırak.
- Form öğrencinin bulunmadığı bir ortamda doldurulur ve sorunların yanında güçlü yanlar da yazılır.
- Tek gözlemle sonuca gitme; farklı gün ve ortamlarda birkaç gözlem yap, desteğe ihtiyaç görürsen rehberlik servisine başvur.
Gözlem formunu doldurmak ilk bakışta kolay: öğrenciyi izlersin, gördüğünü yazarsın. Zor olan ikinci adım. "Derse ilgisiz", "çok hareketli", "içine kapanık" gibi ifadeler gördüğün şeyi anlatmaz, onu yorumlar; kâğıda geçtiği anda da öğrenciye bir etiket yapıştırır. Aşağıda resmî Öğrenci Gözlem Kaydına (B.G.G.7.c) yazılacak cümleleri ele aldım: alan alan örnekler, sık yapılan hatalar ve iyi bir gözlem planı. Formu resmî düzeninde aşağıdaki araçla hazırlayabilirsin.
Yönergenin üç kuralı
ÖERGM'nin gözlem kaydı yönergesi kısa, söyledikleri de açık:
- Hangi davranışın gözleneceği önceden açıkça belirlenir.
- Form öğrencinin bulunmadığı bir ortamda doldurulur, öğrenci gözlendiğini fark etmez.
- Gözlemin yansız olması için kişisel görüş ve yorumlara yer verilmez.
Yönerge bunlara bir uyarı da ekler: gözlem tek başına öğrenciyi bütün olarak değerlendirmeye yetmez. Bilgi formu, görüşme formları ve diğer tanıma teknikleriyle birlikte ele alınması gerekir.
Gözlem ile yorum arasındaki fark
Gözlem, aynı anda aynı yerde bulunan başka bir öğretmenin de onaylayabileceği şeydir. "Kalemini dört kez yere düşürdü" cümlesindeki olayı orada olan herkes görür. "Dikkatini toplayamıyor" ise bir çıkarım; bunun nedeni yorgunluk, sıkılma, görme sorunu ya da bambaşka bir şey olabilir. Formun "Öğretmenin gözlemleri" kutusuna ilk türden cümleleri yaz. Çıkarımların yeri "Gözlem sürecinin değerlendirilmesi" ve "Sonuç ve öneriler" kısımları.
İyi bir gözlem cümlesi genellikle şu sorulara cevap verir: ne zaman, nerede, ne oldu, kaç kez ya da ne kadar süre.
Alan alan örnek cümleler
Akademik
| Yorum | Gözlem |
|---|---|
| "Hazırlıksız geliyor." | "Bu hafta beş dersin üçüne matematik defterini getirmedi." |
| "Okumada zorlanıyor." | "Sesli okumada 10 satırlık metni 4 dakikada okudu, iki kez satır atladı." |
| "Çalışmayı yarım bırakıyor." | "20 dakikalık bireysel çalışmada 6 sorunun 2'sini yanıtladı, kalan sürede kitabının sayfalarını çevirdi." |
Derse katılım
| Yorum | Gözlem |
|---|---|
| "Derse katılmıyor." | "40 dakikalık derste söz istemedi; kendisine iki soru yöneltildi, birine yanıt verdi." |
| "Grup çalışmasında pasif." | "Dört kişilik grupta afişin yazı kısmını arkadaşı yazdı, o renkli kalemleri dağıttı." |
Davranış
| Yorum | Gözlem |
|---|---|
| "Saldırgan." | "Sıra beklerken arkasındaki öğrenci omzuna dokununca onu iki eliyle itti." |
| "Kurallara uymuyor." | "Ders sırasında üç kez izin almadan yerinden kalkıp pencereye gitti." |
| "Sakinleşemiyor." | "Oyunda kaybedince yaklaşık 5 dakika ağladı, öğretmen yanına oturunca sustu ve oyuna döndü." |
Sosyal iletişim
| Yorum | Gözlem |
|---|---|
| "Arkadaşı yok." | "Üç teneffüsün ikisinde bahçede bankta tek başına oturdu, birinde ip atlayan gruba katıldı." |
| "Utangaç." | "Sınıf önünde sunum sırasında sesi arka sıralardan duyulmadı, metnine bakarak okudu." |
Sorumluluk
| Yorum | Gözlem |
|---|---|
| "Sorumsuz." | "Sınıf başkanlığı görevindeki iki haftada yoklama listesini her gün öğretmene teslim etti." |
| "Eşyalarına dikkat etmiyor." | "Hafta içinde silgisini ve cetvelini iki kez arkadaşından istedi." |
Sorumluluk örneğinde görüldüğü gibi gözlem kaydına sorunların yanında güçlü yanlar da yazılır. Öğrenciyi bütün olarak tanımak için ikisine de ihtiyacın var.
Ölçüt tablosu ne işe yarar?
Araç, resmî forma ek olarak isteğe bağlı bir ölçüt tablosu da basar. Bu tablo resmî formun parçası sayılmaz, ayrı bir "(EK)" sayfasında durur. Beş alanın her birinde üç davranış var; her davranış için ne sıklıkla görüldüğünü işaretlersin: Sık, Bazen ya da Hiç.
Bu derecelerin not ya da puanla ilgisi yok. "Hiç" yalnızca o davranışın gözlem süresince görülmediğini söyler. Tablonun asıl faydası birkaç gözlemi karşılaştırırken ortaya çıkar: ekimde "Hiç" işaretlediğin "Söz alarak derse katılır" maddesi aralıkta "Bazen" olduysa ortada bir değişim var demektir ve rehberlik servisiyle konuşurken elinde somut bir dayanak olur.
İyi bir gözlem planı
Formdaki "Gözlem sürecinin planlaması" kutusu çoğu zaman tek satırla geçiştirilir. Oysa kaydın güvenilirliği bu kutuya bağlı. Örnek bir plan şöyle olabilir:
- Davranış: Teneffüste oyuna katılma
- Yer: Okul bahçesi
- Zaman: Üç hafta boyunca salı ve perşembe öğle teneffüsü
- Süre: Her seferinde 15 dakika
- Kayıt: Oyuna katıldığı ve tek başına kaldığı süre, kimlerle oynadığı
Tek bir gözlem yalnızca bir anı gösterir. Farklı gün ve ortamlarda birkaç gözlem yaptığında öğrencinin o gün yorgun ya da hasta olma ihtimalini de hesaba katmış olursun.
"Gözlem sürecinin değerlendirilmesi" kutusuna ne yazılır?
Bu kutuda gözlem sürecini değerlendirirsin; gözlemlerin kendisi önceki kutularda kaldı. Plan uygulanabildi mi, öğrenci gözlendiğini fark etti mi, o gün olağan dışı bir durum var mıydı (sınav günü, bayram öncesi, sınıfa misafir gelmesi)? Bir örnek: "Planlanan altı gözlemin beşi yapıldı; bir gözlem okul gezisi nedeniyle yapılamadı. Gözlemler öğle teneffüsünde yapıldığı için sabah teneffüsleri hakkında bilgi yok."
Sık yapılan hatalar
- Formu sınıfta, öğrencinin gözü önünde doldurmak. Yönerge bunu açıkça yasaklıyor.
- Aynı kutuya hem gözlem hem yorum yazmak. Bu durumda okuyan kişi neyin görüldüğünü, neyin tahmin edildiğini ayıramaz.
- Tanı koyan kelimeler kullanmak. "Hiperaktif", "disleksik" gibi ifadeler ancak uzman değerlendirmesiyle kullanılabilir.
- Yalnızca olumsuz davranışları yazmak. Güçlü yanlar da gözlemin bir parçası.
- Tek gözlemle sonuca gitmek. Gözlemi her zaman diğer bilgilerle birlikte oku.
Gözlemden sonra
Gözlemlerin öğrencinin desteğe ihtiyacı olduğunu düşündürüyorsa kayıtları alıp rehberlik servisine başvur. Veliyle konuşman gerekirse görüşmeyi veli görüşme formu ile kayda geçirebilir, öğrenciyle yaptığın görüşmeleri de öğrenci görüşme formu ile tutabilirsin. Gözlemi yorumlarken ilk bakacağın belge, yıl başında doldurulan öğrenci bilgi formu.
Gözlem kayıtlarında öğrenciye ait kişisel bilgiler bulunur. Araçtaki "Bu cihazda sakla" anahtarı varsayılan olarak kapalı; ortak bir bilgisayar kullanıyorsan açma. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; gözlem kayıtlarının arşivlenmesinde okulunun rehberlik servisinin uygulaması esas alınır.
Kaynaklar: ÖERGM form haritası (16.05.2025), B.G.G.7.c Öğrenci Gözlem Kaydı ve yönergesi; Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği (RG 14.08.2020/31213) m.23/1-e.
