- Okul zümre başkanını zümre öğretmenleri haziran toplantısında, eylülden geçerli olmak üzere 2 yıl için seçer; aynı toplantıda yedek başkan da belirlenir.
- Zümre başkanları kurulunun başkanı ise yalnız o ders yılı için, kurulun ilk toplantısında seçilir.
- Okul zümre başkanı, okulun zümre başkanları kurulunun ve ilçe zümresinin doğal üyesidir; ilçe zümre başkanları il zümresini, il zümre başkanları ülke zümresini oluşturur.
- Toplantılar zincir hâlinde yapılır: öğretmenler kurulu, ertesi işgünü okul zümreleri, onun ertesi işgünü zümre başkanları kurulu, sonra ilçe ve il zümreleri.
- Başkan yıl içinde zorunlu bir nedenle ayrılırsa yedek başkan göreve geçer ve eski başkan devir toplantısı yapar.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Seçim, süre ve takvim kuralları Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Kurulları ve Zümreleri Yönergesi'nden alındı; yönerge Makam Onayıyla değişebilir ve toplantı günleri her yıl çalışma takvimi ve il/ilçe yazılarıyla kesinleşir. Güncel tarihleri okul yönetiminden teyit et.
Zümre başkanı, bir okulda aynı sınıfı okutan ya da aynı alanın öğretmenlerinden oluşan zümrenin toplantılarını yöneten ve zümrenin kararlarını okulun, ilçenin ve ilin üst toplantılarına taşıyan öğretmendir. Seçimi, görev süresi ve yıl içinde değişmesi yönergenin 12. maddesinde yazılı. Zümre başkanları kurulu ise bu başkanların okul düzeyinde bir araya geldiği toplantı. İki görev birbirine karışıyor, çünkü yönerge ikisinde de "başkan" kelimesini kullanıyor: zümrenin başkanı başka, zümre başkanları kurulunun başkanı başka. Aşağıda kimin, ne zaman, ne kadar süre için seçildiğini ve bir zümre başkanının yıl boyunca hangi toplantılara katıldığını sırasıyla anlatıyorum. Kurul toplantısının tutanağını hazırlamak için aşağıdaki aracı kullanabilirsin.
Zümre başkanı ile kurul başkanı aynı kişi mi?
Hayır, iki ayrı seçim var ve süreleri farklı.
| Okul zümre başkanı | Zümre başkanları kurulu başkanı | |
|---|---|---|
| Kim seçer? | Zümre öğretmenleri | Kurulun üyeleri, yani okulun zümre başkanları |
| Ne zaman? | Haziran ayındaki zümre toplantısında | Kurulun ilk toplantısında |
| Süre | Eylülden geçerli 2 yıl | O ders yılı |
| Yedek | Yedek başkan da seçilir | Yönergede yedek öngörülmemiş |
| Bildirim | Okul yönetimine bildirilir, MEBBİS'e işlenir | MEBBİS'e işlenir |
| Dayanak | EKZY m.12/1, 12/2 | EKZY m.13/1 |
Kurul başkanı her durumda bir zümre başkanıdır, çünkü kurul yalnız zümre başkanlarından oluşur. Ama her zümre başkanı kurul başkanı değildir. Bir okulda örneğin altı zümre başkanı varsa, bunlardan biri o yıl kurul başkanı olarak toplantıyı yönetir, kurulun eşitlik durumundaki oyu da ona aittir (m.13/6).
Yönergenin ekindeki Eğitim Kurullarının Toplantı Takvimi (EK-1), zümre başkanları kurulu için koordineyi "eğitim kurumu müdürlüğünün koordinesi ve başkanlığında" diye yazar. Yani toplantının planlanması ve kararların onayı okul müdürlüğünde, toplantı içindeki başkanlık ise kurulun seçtiği üyede. Kararlar müdürün onayından sonra uygulanır (m.13/6).
Okul zümre başkanı nasıl seçilir?
Seçimde yönerge önce gönüllülüğe bakar. Zümre başkanı öncelikle istekli olanlar arasından seçilir. İstekli kimse yoksa yönerge şu öncelik sırasını koyar (m.12/1):
- Alanında doktora mezunu
- Başöğretmen
- Alanında yüksek lisans mezunu
- Uzman öğretmen
- Daha önce zümre başkanlığı yapmış öğretmen
- Kıdemli öğretmen
Birden fazla istekli varsa yönerge ayrıca bir sıra koymaz; zümre "kendi aralarından birini başkan seçer". Bu durumda oylama yapıp sonucu zümre tutanağına yazmak en temiz yol. Tutanakta isteklilerin adları, oy sayıları ve seçilen başkanla yedek başkan görünsün.
Kademeye göre iki ayrıntı var. İlkokulda her sınıf seviyesinde, o sınıfı okutan sınıf öğretmenlerinden bir sınıf zümre başkanı seçilir; okulda İngilizce, din kültürü gibi alan öğretmenleri varsa her alan için ayrıca bir alan zümre başkanı seçilir. Mesleki ve teknik eğitim kurumlarında ise seçim yapılmaz: alan ya da bölüm şefi, bu görevi sürdürdüğü sürece alanının zümre başkanıdır (m.12/1).
Okulda alanında tek öğretmen olan durum da yönergede karşılanmış. Bu öğretmenin zümre toplantısı okul müdürü ya da müdürün görevlendireceği müdür yardımcısıyla yapılır (m.12/1). Öğretmen ayrıca alanının bir üst zümre toplantısına, yani ilçe zümresine katılır (m.12/3). İlkokuldaki alan öğretmenleri de kendi alanlarının ilçe ve il zümre toplantılarına katılır.
Görev süresi ve başkanın yıl içinde değişmesi
Okul zümre başkanı eylülden başlayarak iki yıl görev yapar ve zorunlu bir durum olmadıkça ders yılı içinde değiştirilemez (m.12/2). "Zorunlu durum" yönergede tek tek sayılmıyor; hangi hâlin bu kapsamda olduğuna okul yönetimi karar verir.
Başkan yıl içinde ayrılırsa yönergenin öngördüğü sıra şöyle (m.12/1):
- Yedek başkan zümrenin başkanı olur.
- Zümre öğretmenleri aralarından yeni bir yedek başkan seçer.
- Ayrılan başkan bir toplantı yaparak mevcut durumu, yapılan ve yapılacak çalışmaları, gündemleri ve kararları yeni başkana ve zümreye aktarır.
- Yeni başkan okul yönetimine bildirilir.
Devir toplantısını kısa bir tutanakla kayda geçirmek, sene sonundaki değerlendirmede işini kolaylaştırır. Bu toplantı için okul zümre tutanağını kullanabilirsin; zümre toplantısı tutanağı aracında ara toplantı seçeneği var. Ayrılan başkan tayinle gidiyorsa devri tayin yazısı gelmeden yapmak, belgelerin okulda kalmasını sağlar.
Kurul başkanında durum biraz farklı. Yönerge onu yalnız o ders yılı için seçtirir ve zorunlu bir durum olmadıkça yıl içinde değiştirilemeyeceğini yazar (m.13/1). Kurul başkanı için yedek başkan ya da devir toplantısı öngörülmemiş. Kurul başkanı ayrılırsa ne yapılacağını yönerge ayrıca düzenlemiyor; yolu okul yönetimiyle belirle. Kurulun ara toplantı yapma imkânı var: müdürün ya da kurul başkanının çağrısıyla veya üyelerin salt çoğunluğunun yazılı isteğiyle (m.13/2).
Okulda toplantılar hangi sırayla yapılır?
Yönergenin iki eki toplantıları birbirine bağlar: EK-1 kurulların, EK-2 zümrelerin takvimidir. Sene başında zincir şöyle kurulur:
| Sıra | Toplantı | EK-1 / EK-2'deki zaman |
|---|---|---|
| 1 | Öğretmenler kurulu | Eylül ayının ilk işgünü |
| 2 | Okul sınıf/alan zümreleri | Öğretmenler kurulunu takip eden işgünü |
| 3 | Okul zümre başkanları kurulu | Zümre toplantılarını takip eden işgünü |
| 4 | İlçe sınıf/alan zümreleri | Eylül ayının dördüncü işgünü |
| 5 | İl sınıf/alan zümreleri | Eylül ayının beşinci işgünü |
| 6 | Ülke sınıf/alan zümreleri | Ekim ayının ilk haftası |
Aynı zincir ikinci dönem başında ("ikinci dönemin ilk işgünü" ile başlayıp dördüncü ve beşinci işgünleriyle) ve ders yılı sonunda tekrarlanır. Ders yılı sonunda öğretmenler kurulu ders yılı bitimini takip eden haftanın ilk işgününde, ilçe zümreleri dördüncü işgününde, il zümreleri o haftanın son işgününde toplanır.
Bu sıranın zümre başkanı için anlamı şu: eylülün ikinci işgününde kendi zümresinde alınan kararları üçüncü işgününde okulun kuruluna, dördüncü işgününde ilçe zümresine taşır. Arada hazırlık için tek bir akşam kalır. Zümre toplantısının sonunda kurula ve ilçeye gidecek önerileri iki üç maddelik ayrı bir liste olarak çıkarmak bu yüzden pratik. Okul zümresinin kendi gündemi için zümre toplantısı gündem maddeleri yazısına bakabilirsin.
Ortaöğretim kurumlarında okul zümreleri ayrıca kasım ve nisan aylarında, okul müdürlüğünün planladığı bir işgününde toplanır (m.12/4). Bu iki ek toplantı zümre başkanları kurulunun takviminde yok; kurul yılda üç kez, gerekirse ara toplantıyla toplanır.
Zümre başkanı ilçe ve il zümresinde ne yapar?
İlçe sınıf/alan zümresi, ilçedeki okulların aynı sınıfı okutan ya da aynı alandaki zümre başkanlarından oluşur (m.14/1). Yani okul zümre başkanı seçildiğinde ilçe zümresinin üyeliği de kendiliğinden gelir. İlçe zümresi de kendi başkanını gönüllüler arasından, gönüllü yoksa seçimle, eylülden itibaren iki yıl için seçer; öncelik sırası okuldakiyle aynıdır ve bir yedek başkan belirlenir. Bir önceki yıl ilçe zümre başkanlığı yapmış kişi hâlâ aynı ilçedeyse ilk toplantıya katılır (m.14/2).
İlçe toplantısının işleyişi okuldakinden birkaç noktada ayrılır (m.14/3, 14/4, 14/6):
- Koordinasyon ilçe millî eğitim müdürlüğündedir; toplantıyı ilçe zümre başkanı yönetir.
- İlgili alandan bir okul müdürü ya da müdür yardımcısı gözlemci olarak katılır ama oy kullanamaz.
- Kararlar ilçe millî eğitim müdürünün onayıyla uygulanır ve okullara duyurulur.
- İlçede alanında tek öğretmen varsa ilçe zümre toplantısı yapılmaz; bu öğretmen il zümresine katılır.
- Toplantı ders saatleri dışında yapılır, ama il/ilçe millî eğitim müdürlüğünün onayıyla ders saatinde de yapılabilir. Okul düzeyindeki toplantılar için böyle bir istisna yok.
Bir üst basamakta il zümresi ilçe zümre başkanlarından (m.15/1), ülke zümresi de il zümre başkanlarından oluşur (m.16/1). Ülke zümre toplantıları ekim ayının ilk haftasında, Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün koordinesinde ve Bakanlıkça belirlenen dersler için yüz yüze ya da çevrim içi yapılabilir (m.16/2). Bir okul zümre başkanının bu zincirde yükselmesi için önce ilçe, sonra il zümresinde başkan seçilmesi gerekir.
İlçe toplantısının hazırlığı ve tutanağı için ilçe zümre toplantısı nasıl yapılır yazısı ile ilçe ve il zümre toplantı tutanağı aracı var.
Zümre başkanının okul içindeki sorumlulukları
Yönerge zümre başkanı için ayrı bir "görevler" maddesi saymaz; sorumluluklar toplantı kurallarının içine dağılmış durumda. Toplu bakınca liste şöyle:
- Zümre toplantısını yönetmek ve gündeme kendi gerekli gördüğü konuları eklemek (m.12/7).
- Gerekli gördüğünde ara zümre toplantısına çağırmak; müdür de aynı çağrıyı yapabilir, üyelerin salt çoğunluğu da yazılı olarak isteyebilir (m.12/4).
- Oyların eşitliğinde kararı belirlemek: eşitlikte zümre başkanının katıldığı görüş kabul edilir (m.12/7).
- Tutanağın, toplantıya katılmayanlar dahil bütün üyelerce imzalanmasını sağlamak; tutanak okul yönetiminde saklanır (m.12/7).
- Zümrenin kararlarını ve isteklerini zümre başkanları kuruluna taşımak, kurulun kararlarını da zümreye geri getirmek. Kurul kararları zümrelerde yeniden değerlendirilir ve gerekli önlemler alınır (m.13/5).
- Müdürün her ders yılında en az bir kez yaptığı izleme, değerlendirme ve rehberlik çalışmalarına katılmak (m.13/10, 12.02.2025 tarihli değişiklik).
Son madde görece yeni. Müdür bir öğretmenin mesleki gelişimine yönelik izleme yaptığında ilgili zümre başkanı da çalışmaya katılır. Okulda birkaç zümre başkanı aynı haftalarda bu ziyaretlere çağrılabileceği için takvimi sene başı kurul toplantısında konuşmak işe yarar.
Toplantı duyurusunun en az beş gün önceden yazılı yapılması kuralı hem zümre toplantısında (m.12/6) hem kurulda (m.13/3) geçerli. Duyuruyu imzayla dağıtmak istersen tebliğ-tebellüğ belgesi aracını kullanabilirsin.
Zümre başkanlığında sık karşılaşılan durumlar
Aşağıdaki durumların hepsinde yönerge bir şey söylüyor ya da söylemiyor; söylemediği yerde karar okul yönetiminin.
- Zümrede kimse istekli değil. Öncelik sırasına göre belirlenir: doktora, başöğretmen, yüksek lisans, uzman öğretmen, önceden başkanlık yapmış, kıdemli. Bu durumda "seçim" fiilen bir belirlemedir; tutanağa hangi ölçüte göre belirlendiği yazılır.
- Başkan seçildikten sonra başka okula atandı. Yönergenin başkan değişikliği kuralı uygulanır: yedek başkan zümrenin başkanı olur, zümre yeni bir yedek başkan seçer.
- Okulda bir alanda tek öğretmen var. Zümre toplantısı müdür ya da müdür yardımcısıyla yapılır, öğretmen ilçe zümresine katılır. İlçede de tek öğretmense il zümresine gider (m.14/4).
- Kurul başkanı seçilen öğretmen kendi zümresinde de başkan. Bu yasak değil; zaten kurul başkanı her zaman bir zümre başkanıdır. Kurul toplantısında hem kendi zümresinin önerilerini sunar hem toplantıyı yönetir.
- Meslek lisesinde alan şefi değişti. Zümre başkanlığı alan şefliğine bağlı olduğu için yeni alan şefi başkan olur, ayrı bir seçim yapılmaz.
Okuldaki kurulların genel haritası için okul kurul ve komisyonları yazısına, öğretmenler kurulunun tutanağı için öğretmenler kurulu tutanağı aracına bakabilirsin.
Kaynaklar: Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Kurulları ve Zümreleri Yönergesi m.12, 13, 14, 15, 16, EK-1 Eğitim Kurullarının Toplantı Takvimi ve EK-2 Zümrelerin Toplantı Takvimi (02.01.2024, 21.01.2025 ve 12.02.2025 tarihli Makam Onaylarıyla değişik hâli), mevzuat.meb.gov.tr.
