- Öğrencinin sınıftaki yerine sınıfı okutan öğretmen ya da sınıf rehber öğretmeni karar verir. İki temel okul yönetmeliğinde oturma yeri için ayrı bir madde yok.
- Velinin yer değişikliği talebini dinle, gerekçesini sor, kararını ve nedenini kısa bir notla kayda geç.
- Görme, işitme ya da başka bir sağlık nedeni özel nitelikli kişisel veridir; krokiye ve kapıdaki listeye yazılmaz.
- Kaynaştırma öğrencisinin yeri için BEP geliştirme biriminin önerisi esas alınır; bu öneri BEP'te yazılı durmalı.
Öğrencinin sınıfta nerede oturacağına, o sınıfı okutan öğretmen ya da ortaokul ve lisede sınıf rehber öğretmeni karar verir. Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'nde de Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nde de oturma yerini düzenleyen bir madde bulunmuyor; iki metni bu yazı için tek tek taradım. Bu boşluk, karar yetkisini sınıftaki öğretmene bırakıyor ama sorumluluğu da ona yüklüyor: veli "Çocuğumun yerini değiştirin" dediğinde, bir öğrenci "Arkada görmüyorum" dediğinde ya da rehberlik servisi bir öneri getirdiğinde neye göre karar vereceğini bilmek gerekiyor. Bu yazı o kararları anlatıyor. Krokiyi hazırlamak için aşağıdaki aracı kullanabilirsin.
Oturma yerine kim karar verir
İlkokulda sınıfı okutan sınıf öğretmeni, ortaokul ve lisede şubenin sınıf rehber öğretmeni günlük oturma düzenini belirler. Branş öğretmeni kendi dersinde farklı bir düzen isteyebilir: laboratuvarda grup masası, dil dersinde U düzeni gibi. Bu durumda sınıf rehber öğretmeniyle konuşup ortak planı bozmayacak bir yol bulmak en temizi. Aksi hâlde aynı öğrenci bir derste önde, öbüründe en arkada oturur ve "ön sıra" kararı anlamını kaybeder.
Okul yönetimi bütün sınıflar için ortak bir uygulama koyabilir. Bazı okullar dönem başında her sınıf dosyasında oturma planı ister, bazıları krokinin kapıya asılmasını ister. Bu bir okul içi uygulamadır, yönetmelikte bir karşılığı yok. Okulunda böyle bir karar varsa öğretmenler kurulu tutanağında ya da müdürlüğün yazısında görürsün.
Rehberlik servisi ve BEP geliştirme birimi ise karar vermez, öneri getirir. Öneriyi uygulamak sınıftaki öğretmenin işidir; uygulamadığın bir öneri varsa nedenini rehber öğretmenle konuşman gerekir.
Veli yer değişikliği istediğinde ne yapılır
Veli talepleri çoğunlukla üç gerekçeyle gelir: çocuk tahtayı göremiyor, sıra arkadaşıyla sorun yaşıyor ya da hep arkada oturduğunu düşünüyor. Her birinin cevabı farklıdır.
Görme ya da işitme gerekçesinde talebi hemen karşıla. Rapor beklemen gerekmez; bir öğrenciyi öne almak kimseye zarar vermez. Velinin elinde bir göz ya da kulak raporu varsa rehberlik servisine iletmesini iste, öğrencinin dosyasında dursun.
Sıra arkadaşı sorununda önce sınıfta ne olduğunu gözle. Bazen sorun gerçekten iki öğrencinin arasındadır, bazen de evde anlatılanla sınıfta olan farklıdır. Birkaç gün izledikten sonra çifti ayırmaya karar verirsen bunu bütün sınıfın yer değişikliğiyle birlikte yap; tek bir öğrencinin yerinin değişmesi sınıfta "şikâyet etti" diye konuşulur.
"Hep arkada oturuyor" itirazında elindeki tarihli eski planlar işe yarar. Dönem içinde iki üç kez karıştırdıysan öğrencinin hangi tarihlerde nerede oturduğunu veliye gösterebilirsin. Plan hiç değişmediyse itiraz haklıdır ve bir sonraki karıştırmada o öğrenciyi öne almak makul bir çözümdür.
Hangisi olursa olsun görüşmeyi kayda geç. Veli görüşme formu bu iş için uygun; tarih, talep, verilen cevap ve izleme tarihi yeterli. Görüşme düzeni hakkında daha fazlası veli görüşmesi ve görüşme formu yazısında.
Veli talebine verilecek cevap için örnek not
| Alan | Örnek kayıt |
|---|---|
| Tarih | (görüşme tarihi) |
| Öğrenci | (öğrenci adı, sınıf ve numara) |
| Talep | Öğrencinin tahtayı arka sıradan net göremediği, öne alınması |
| Değerlendirme | Öğrenci derste tahtadaki yazıyı defterine geç geçiriyor; göz muayenesi önerildi |
| Karar | Öğrenci bir sonraki ders gününden itibaren ön bölgeye alındı |
| İzleme | İki hafta sonra veliyle telefonla görüşülecek |
| İmza | Sınıf öğretmeni / sınıf rehber öğretmeni |
Not kısa olmalı. Sağlıkla ilgili ayrıntı (göz numarası, tanı) buraya değil, rehberlik servisindeki dosyaya girer.
Sağlık raporu ve özel durumlar nasıl korunur
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 6. maddesi sağlıkla ilgili verileri "özel nitelikli kişisel veri" sayıyor ve bu verilerin işlenmesini kanunda sayılan şartlara bağlıyor. Sınıf için anlamı açık: bir öğrencinin neden önde oturduğu, işitme cihazı kullandığı ya da bir ilaç aldığı bilgisi sınıf kapısına asılan krokide ya da tahtanın yanındaki listede yer almaz.
Pratikte üç kural yeter:
- Krokide yalnız numara ve ad dursun. "Gözlüklü", "rapor var" gibi notlar yazma, renkle de işaretleme.
- Nedeni bilmesi gereken öğretmenlere sözlü ya da rehberlik servisi üzerinden ilet. Derse giren her öğretmenin bunu bilmesi gerekmez; bilmesi gerekeni rehber öğretmenle birlikte belirle.
- Veli bir raporu sana elden verdiyse aslını ya da fotokopisini sınıf dosyasında değil, rehberlik servisinde ya da okul yönetiminin gösterdiği yerde sakla.
Öğrencinin kendisi de bu bilginin sınıfta konuşulmasını istemeyebilir. Ön sıraya alırken "Seni öne alıyorum, oradan tahtayı daha iyi görürsün" demek yeter; sınıfın önünde gerekçe tartışılmaz.
Kaynaştırma öğrencisinin oturma yeri
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, kaynaştırma ya da bütünleştirme yoluyla eğitim gören öğrenciler için okulda "uygun ortam düzenlemeleri" yapılmasını istiyor (madde 23/1-c). Aynı maddenin (ç) bendine göre bu öğrenciler sınıflara eşit sayıda ve her şubede 2 öğrenciyi geçmeyecek şekilde yerleştirilir; birleştirilmiş sınıf uygulanan okullarda sayı ihtiyaca göre artırılabilir. Yani bir şubede en çok iki kaynaştırma öğrencisi bulunur ve oturma planı yapılırken ikisinin de ihtiyacı ayrı ayrı düşünülür.
Ortam düzenlemesini kimin önereceği de yönetmelikte yazılı. Madde 47'ye göre BEP geliştirme birimi okul müdürü ya da görevlendireceği müdür yardımcısının başkanlığında rehberlik öğretmeni, öğrencinin sınıf öğretmeni, dersini okutan alan öğretmenleri, veli ve öğrenciden oluşur. Madde 48/1-c bu birime eğitim ortamlarının düzenlenmesi konusunda okul yönetimine ve öğretmenlere öneride bulunma görevi veriyor. Oturma yeri de bir ortam düzenlemesi; birim "öğrenci öğretmen masasına yakın otursun" ya da "kapıya yakın bir yer seçilsin" diyorsa bu öneri BEP'e yazılır ve sınıftaki plan buna göre kurulur.
Bu öğrencinin yerini sık değiştirmemek çoğu zaman daha iyidir. Sınıfın geri kalanı karıştırılırken kaynaştırma öğrencisinin yerini sabit tutabilir, yalnız sıra arkadaşını değiştirebilirsin. Sıra arkadaşı seçimini de birimle konuşmak iyi olur; destekleyici bir akranın yanına oturtmak bazen öğretmenin yanında oturmaktan daha çok işe yarar.
BEP'in kendisi için BEP planı aracına, hazırlık süreci için BEP nasıl hazırlanır yazısına bakabilirsin. Birimin toplantı düzeni BEP geliştirme birimi toplantısı yazısında anlatılıyor.
Öğrenci kendisi yer değiştirmek istediğinde
Öğrenciden gelen talepler veliden gelenlerden daha sık olur ve çoğu "arkadaşımın yanına oturmak istiyorum" cümlesiyle başlar. Bu talebe hep hayır demek de hep evet demek de sınıfı bozar. Ölçüt olarak şunu kullanabilirsin: yer değişikliği öğrencinin derse katılımını artıracak mı, yoksa yalnız konuşma arkadaşını yanına mı getirecek?
Gerçek bir gerekçe varsa (tahtayı görmüyor, cereyanda kalıyor, sıra arkadaşı tarafından rahatsız ediliyor) değişikliği yap ve neden yaptığını öğrenciye kısaca söyle. Gerekçe yoksa bir sonraki karıştırmayı bekleyeceğini söyle ve o tarihi sınıfa duyur. Öğrenciler planın ne zaman değişeceğini bildiğinde tek tek talep azalır.
Oturma yerini bir disiplin aracına çevirme. Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 54. maddesi ortaokul öğrencilerine uygulanacak yaptırımları uyarma, kınama ve okul değiştirme olarak; Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 163. maddesi lise öğrencilerine verilecek cezaları kınama, okuldan kısa süreli uzaklaştırma, okul değiştirme ve örgün eğitim dışına çıkarma olarak sayıyor. Oturma yeri bu listelerde yok. Ders sırasında bir öğrenciyi geçici olarak başka bir yere almak sınıf yönetiminin parçası olabilir; arka sırayı kalıcı bir ceza yerine çevirmek ise öğrenciyi dersten uzaklaştırır ve veliyle anlaşmazlığa kapı açar.
Plan ne zaman yeniden kurulur
Dönemin ilk haftalarında öğrencileri tanımıyorsan numara ya da alfabe sırasıyla oturtmak ad öğrenmeyi hızlandırır. İki üç hafta sonra kimin kimle iyi çalıştığını, kimin arkada kaybolduğunu görürsün; o noktada kuralları ekleyip planı yeniden kurmak mantıklı.
Sonraki değişiklikler için tek doğru yok. Ünite sonunda değiştirmek öğrencilerin farklı arkadaşlarla çalışmasını sağlar ve "hep arkada oturuyorum" itirazını azaltır. Kalabalık sınıflarda ise sık değişim düzeni bozabilir. Bir orta yol: dönemde iki kez baştan karıştır, arada yalnız sorun çıkan yerleri değiştir.
Planı yeniden kurmayı gerektiren durumlar da var:
- Sınıfa nakil öğrenci geldiğinde ya da bir öğrenci ayrıldığında.
- Rehberlik servisi ya da BEP geliştirme birimi yeni bir öneri getirdiğinde.
- Sınıfta iki öğrenci arasında ciddi bir sorun yaşandığında; bu durumda tek çifti ayırmak yerine bütün planı değiştirmek dikkati o çiftten uzaklaştırır.
- Sınıfın fiziksel düzeni değiştiğinde: yeni akıllı tahta, taşınan dolap, değişen sıra sayısı.
Değişikliği duyururken gerekçeyi kısa tut: "Yeni ünitede herkes farklı biriyle çalışsın." Kişisel bir neden söylemek, özellikle bir öğrenciyi başkasından uzaklaştırıyorsan, sınıfta konuşulan bir meseleye dönüşür.
Planı kimler görür, nerede saklanır
Derse giren branş öğretmeni ve nöbetçi öğretmen, bir öğrenciyi adıyla çağırmak ya da yoklamada yerini bulmak için planı kullanır. Bu yüzden güncel kroki sınıfta erişilebilir bir yerde durmalı: öğretmen masasının üstünde, kapının iç yüzünde ya da sınıf dosyasında. Hangisini seçersen seç, üzerinde öğrencinin numarası ve adından başka bilgi olmasın.
Her plana tarih yaz ve eskisini atma. Dönem içinde üç ayrı kroki çıktıysa hangisinin güncel olduğu tarihten anlaşılır. Veliyle ya da okul yönetimiyle bir anlaşmazlık olduğunda eski planlar öğrencinin dönem boyunca nerelerde oturduğunu gösterir.
Sınav düzeni ayrı bir konu. Farklı sınıflardan öğrencileri salonlara karışık dağıtan düzen için kelebek sınav dağıtımı aracı ve kelebek sınav sistemi yazısı var. Sınıfın listesini ayrıca yazdırmak istersen sınıf listesi aracını, sınıf içi kuralları birlikte belirlemek için sınıf kuralları nasıl belirlenir yazısını kullanabilirsin.
Kaynaklar: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği ile Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr, oturma yerine ilişkin madde bulunmadığı kontrol edildi); Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği madde 23, 47 ve 48 (RG 07.07.2018, 30471); 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu madde 6.
