- Kelebek sisteminde öğrenciler kendi sınıflarından çıkar, farklı şubelerle karışık oturur; aynı şubeden iki öğrenci yan yana gelmez.
- Bakanlığın zorunlu bir kelebek formu yok; ortak sınavlarda okul müdürlüğünün aldığı bir tedbirdir.
- Dama tahtası düzeni, şubeler iki gruba bölündüğünde önlü arkalı ve yan yana aynı şubeyi tamamen önler.
- Her salon için oturma planı, kapı listesi ve imzalı yoklama listesi, her şube için de salon listesi hazırlanır.
Kelebek sınav sistemi, ortak yazılı sınavlarda öğrencileri kendi sınıflarından alıp farklı şubelerden arkadaşlarıyla karışık oturtmaktır. Amaç basit: yanındaki öğrenci aynı soruları çözen sınıf arkadaşı olmasın. Uygulaması ise salon kapasitesi, şube büyüklükleri ve boş koltuklar yüzünden elle zahmetlidir. Bu yazıda kelebek düzenini adım adım nasıl kuracağını anlatıyorum. Planı aşağıdaki araçla şube listelerinden ve salonlardan otomatik de hazırlayabilirsin.
Kelebek sistemi zorunlu mu?
Bakanlığın kelebek düzenini tarif eden bir yönetmelik maddesi ya da formu yok. Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği ortak yazılı sınavları esas alır ve sınavlarla ilgili tedbirlerin okul müdürlüklerince alınacağını söyler. Kelebek düzeni bu tedbirlerden biridir. Bazı il ve ilçeler ortak sınav günleri için ayrıca yazı gönderir; böyle bir yazı varsa ona uy.
Sınav salonlarını ve koltukları say
İlk iş, sınavda kullanılacak salonların koltuk sayısını çıkarmak. Her salon için tahtadan arkaya doğru kaç sıra olduğunu, her sırada kaç masa bulunduğunu ve masaların ikili mi tekli mi olduğunu yaz. Altı sıra, üç ikili masa 36 koltuk eder.
Toplam koltuk, öğrenci sayısından biraz fazla olmalı. Boş koltuk kayıp değildir: iki öğrenci arasında ayırıcı olur ve dağıtımı kolaylaştırır. Koltuk yetmiyorsa fen laboratuvarı ya da kütüphane gibi bir salon ekle.
Öğrencileri salonlara orantılı paylaştır
Bütün öğrencileri ilk salondan başlayarak doldurursan son salon yarı boş kalır, ilk salonlarda hiç boş koltuk olmaz. Daha iyisi, öğrencileri salonların koltuk sayısıyla orantılı paylaştırmaktır. 114 öğrenci ve 36, 36, 36, 40 koltuklu dört salon varsa salonlara yaklaşık 28, 28, 27 ve 31 öğrenci düşer.
Her şubeyi de salonlara aynı oranla dağıt. 30 kişilik bir şube dört salona yedişer sekizer kişi gider. Böylece her salonda bütün şubelerden öğrenci olur ve hiçbir salon tek şubenin sınıfına dönüşmez.
Kelebek oturma kuralını seç
En yaygın kural: aynı şubeden iki öğrenci aynı masada ya da yan yana oturmaz. Daha sıkı biçimi, önlü arkalı oturmayı da engellemektir.
Bu iki kuralı birlikte sağlamanın en kolay yolu dama tahtası düzenidir. Koltukları satranç tahtası gibi iki renge ayır. Aynı renkteki iki koltuk hiçbir zaman yan yana ya da önlü arkalı değildir. Şubeleri iki gruba böl, bir grubu beyaz koltuklara, öbürünü siyah koltuklara oturt. Bir şubenin bütün öğrencileri aynı renkteyse o şubeden iki öğrencinin komşu olması imkânsızdır. Aynı renk içinde şubeleri sırayla dağıtırsan (A, B, C, A, B, C) her sırada farklı şubeler görünür.
Farklı sınıf düzeyleri aynı saatte farklı derslerden sınava giriyorsa kuralı "aynı sınıf düzeyi" yap: 9. sınıf öğrencisinin yanına 10. sınıftan biri oturur. Bu, kelebek adının asıl geldiği düzendir; yan yana iki öğrencinin önündeki sorular bile farklıdır.
Salonda bir şube çok kalabalıksa
Bir salondaki öğrencilerin yarısından fazlası tek şubedense dama tahtası yetmez. O zaman boş koltukları o şubenin öğrencileri arasına koy ya da salonu büyüt. Hiçbir çözüm yoksa aynı şubeden iki öğrencinin yan yana kaldığı yerleri planda işaretle ve gözetmene söyle; bu koltuklara dikkat etmesi yeter.
Oturma planı, kapı ve yoklama listelerini hazırla
Kelebek düzeni dört liste ister:
- Salon oturma planı. Tahta üstte olacak şekilde sıra sıra çizilir; her koltukta öğrencinin numarası, adı ve şubesi yazar. Gözetmen sınav başlamadan öğrencileri buna göre oturtur.
- Salon kapı listesi. Salonun kapısına asılır; şube ve numara sırasıyla öğrenciler ve koltuk numaraları. Öğrenci adını bulur, koltuğuna gider.
- Salon yoklama listesi. Gözetmenin elindeki imza listesi; "girmedi" sütunu ve gözetmen imzaları.
- Şube salon listesi. Her şubenin sınıfına asılır; öğrenci hangi salona gideceğini sınav sabahı kendi sınıfında görür.
Listeleri sınavdan bir gün önce as. Sınav sabahı koridorlarda öğrencinin salonunu araması on beş dakika kaybettirir.
Kelebek düzeninde sınav günü
Gözetmenler sınavdan önce oturma planını kontrol eder, öğrencileri kapıdan plana göre alır. Planda boş görünen koltuklar boş kalmalı; öğrencinin "arkadaşımın yanına geçeyim" isteğine izin verilmez. Sınava gelmeyen öğrenci yoklama listesinde işaretlenir ve koltuğu boş bırakılır, yer değiştirme yapılmaz.
Ortak sınavın tarihini planlamak için yazılı sınav takvimi aracını kullanabilirsin. Kuralın ayrıntıları, örnek dağılım ve sık sorulanlar kelebek sınav dağıtımı sayfasında.
