- Araç sınıf başkanı seçiminin oylarını sayar; en çok oyu alanı başkan, ikinciyi başkan yardımcısı olarak yazar ve tutanağı hazırlar.
- Oylama gizli, sayım açık yapılır (Okul Meclisleri Yönergesi); oylar eşit çıkarsa sonuç kurayla belirlenir.
- Katılım = kullanılan oy (geçerli + boş + geçersiz) ÷ sınıf mevcudu × 100; adayın oranı geçerli oya göre hesaplanır.
- Lisede adayın disiplin cezası almamış ve örnek davranışlı olması gerekir; başkan yardımcısı seçimi de zorunludur (OÖY m.32).
Sınıf başkanı seçim tutanağı aracı, sınıfta yaptığın seçimin oylarını sayar ve imzalı tutanağı hazırlar. Adayları sınıf listesinden seçer ya da adlarını yazarsın, her adayın aldığı oyu, boş ve geçersiz oyları girersin. Araç geçerli ve kullanılan oyu, katılım oranını, adayların sırasını ve oy oranlarını hesaplar; en çok oyu alanı sınıf başkanı, ikinci sıradakini başkan yardımcısı olarak yazar. Oylar eşitse sonucu tahmin etmez, kura çekilmesi gerektiğini söyler ve kura sonucunu kaydetmeni ister. Tutanak, istersen oy sayım çizelgesi (çetele) ve kesilebilir oy pusulasıyla birlikte PDF ya da Word olarak iner.
Seçim her ders yılının başında yapılır ve çoğu okulda eylülün son haftası ile ekimin ilk haftası arasına denk gelir. Tutanak sınıf dosyasına konur. Okul öğrenci meclisi seçimleri yapılıyorsa şube temsilcisi seçimiyle aynı gün yapılabilir.
Sınıf başkanı seçimi hangi kurallara dayanır?
Sınıf başkanlığı iki yönetmelikte ve bir yönergede düzenlenmiştir. Kademene göre hangisinin geçerli olduğu değişir.
| Kademe | Dayanak | Ne diyor? |
|---|---|---|
| İlkokul ve ortaokul | Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.76 | Her sınıfın bir başkanı olması esastır; başkan ders yılı başında, sınıf öğretmeninin rehberliğinde öğrenciler arasından seçimle belirlenir; seçim ihtiyaç hâlinde yenilenebilir |
| Lise | Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.32 | Öğrenciler sınıf öğretmeni rehberliğinde her ders yılı için sınıf başkanı ve başkan yardımcısı seçer; adaylarda disiplin cezası almamış olmak ve örnek davranış şartı aranır; boşalan başkanlık için aynı yolla seçim yapılır |
| Bütün okullar | MEB Demokrasi Eğitimi ve Okul Meclisleri Yönergesi m.7, m.22, m.25 | Oylama gizli, sayım ve döküm açıktır; en çok geçerli oyu alan kazanır; eşitlikte kura çekilir; şube temsilcisi aynı zamanda sınıf başkanlığını yürütebilir |
Bu yüzden araç lisede başkan yardımcısı seçimini kapatmana izin vermez. İlkokul ve ortaokulda yardımcı seçimi zorunlu değildir; okulunun uygulamasına göre açıp kapatırsın.
Adaylık şartları
Yönergenin 23. maddesine göre şubedeki her öğrenci şube temsilciliğine aday olabilir; disiplin cezası alan ya da cezası okul disiplin kurulu kararıyla silinmemiş öğrenci aday olamaz. Lisede sınıf başkanı ve yardımcısı için aynı şart Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.32'de de yazılıdır ve "örnek davranışlara sahip olmak" şartı eklenir. Seçilme şartını kaybeden başkanı ve yardımcısını sınıf rehber öğretmeni görevden alır.
İlkokulda adaylık daha çok gönüllülük esasıyla yürür. Bazı öğretmenler her öğrencinin kısa bir konuşma yapmasını ister, bazıları adayları önceden duyurur. Hangisini seçersen seç, aday listesini oylamadan önce tahtaya yazmak sayımı kolaylaştırır.
Seçim nasıl yapılır?
- Adayları belirle ve tahtaya yaz. Adaylar sınıfa kendilerini kısaca tanıtabilir.
- Sandık kurulunu seç. Sınıftan aday olmayan üç öğrenci yeterlidir: biri kurul başkanı, ikisi üye. Okul genelindeki seçimler için yönerge üç asıl ve üç yedek öğrenciden oluşan sandık kurulunu öngörür; sınıf seçiminde aynı düzen küçük ölçekte uygulanır.
- Pusulaları dağıt. Araçtaki oy pusulası sayfası adayların adlarını ve işaret yerini içerir. Aday girmediysen pusulada ad yazma satırı çıkar.
- Oylamayı gizli yap. Öğrenciler pusulayı katlayıp kutuya atar. Kimse başkasının oyuna bakmaz, telkinde bulunmaz.
- Oyları açık say. Kurul başkanı her pusulayı yüksek sesle okur, bir üye tahtaya ya da çetele sayfasına çizgi çeker. Beşinci çizgi dörtlüyü keser.
- Sonucu tutanağa geçir ve ilan et. Kurul üyeleri ve sınıf öğretmeni imzalar.
Sayımda üç tür pusula çıkar. Bir adayı işaretleyen pusula geçerli oydur. Hiçbir adayı işaretlemeyen pusula boş oydur. Birden fazla adayı işaretleyen ya da okunamayan pusula geçersizdir. Araç bu üçünü ayrı alanlarda ister ve toplamın sınıf mevcudunu aşıp aşmadığını denetler.
Oylar nasıl hesaplanır?
Araç dört sayı çıkarır:
- Geçerli oy = adayların aldığı oyların toplamı
- Kullanılan oy = geçerli oy + boş oy + geçersiz oy
- Katılım = kullanılan oy ÷ sınıf mevcudu × 100
- Adayın oranı = adayın oyu ÷ geçerli oy × 100
Örnek: 7/C sınıfında mevcut 28 öğrenci. Üç aday var: Mert 12, Elif 9, Zeynep 5 oy aldı. Bir pusula boş, bir pusula geçersiz çıktı. Geçerli oy 26, kullanılan oy 28, katılım %100. Mert'in oranı 12 ÷ 26 = %46,2. Mert sınıf başkanı, Elif başkan yardımcısı olur. Kullanılan oy 28'i aşsaydı araç "Kullanılan oy sınıf mevcudundan fazla. Sayımı kontrol edin." uyarısını verirdi; bu durumda pusulalar yeniden sayılmalıdır.
Oylar eşit çıkarsa kura nasıl çekilir?
Yönergenin 22. ve 25. maddeleri eşitlikte kura çekileceğini söyler. Araç eşitliği gördüğünde sonucu yazmaz, "eşit oy aldığından kura ile belirlenecektir" der. Kurayı sınıfın önünde çek: eşit oy alan adayların adlarını aynı boyda kâğıtlara yaz, katla, bir torbaya ya da kutuya at ve aday olmayan bir öğrenciye çektir. Çıkan adı araçta "Kurayı kazanan" alanından seç. Tutanakta şu cümle yer alır: "Elif Kaya, Mert Demir eşit oy (11) aldığından kura çekilmiş; kurayı kazanan Mert Demir sınıf başkanı seçilmiştir."
Araçtaki "Kurayı burada çek" düğmesi eşit adaylar arasından tarayıcıda rastgele bir ad seçer. Sınıfta kâğıtla kura çekmek mümkün değilse işe yarar; ama öğrencilerin gözü önünde yapılan kura daha inandırıcıdır.
Başkanlıkta iki aday eşitse kurayı kaybeden aday, başka bir aday ondan fazla oy almadıysa, başkan yardımcısı olur. Yardımcılık için ayrıca eşitlik çıkarsa ikinci bir kura gerekir; araç bunu da ayrı sorar.
Tutanakta neler yer alır?
Tutanak okul başlığı, "SINIF BAŞKANI SEÇİM TUTANAĞI" başlığı, sınıf, tarih ve saat bilgisiyle başlar. Ardından şu paragraf gelir: seçimin hangi tarihte, hangi sınıfta, kimin gözetiminde yapıldığı; oylamanın gizli, sayımın açık olduğu; sınıf mevcudu ve oy kullanan sayısı. Adaylar oy sırasıyla bir tabloda listelenir. Altında geçerli, boş, geçersiz ve kullanılan oy sayıları, "SONUÇ" başlığı altında da seçilenler yazılır. İstersen ek açıklama alanına itiraz ya da seçimin tekrarı gibi notları ekleyebilirsin.
İmza bölümünde sandık kurulu başkanı, kurul üyeleri ve sınıf öğretmeni bulunur. Kurul üyesi sayısını beşe kadar artırabilirsin.
Seçilen başkan aynı zamanda okul öğrenci meclisinde şube temsilcisi olacaksa ilgili anahtarı aç; tutanağa bu da yazılır. Yönergeye göre şube temsilcisi boşalırsa en çok oyu alan ikinci aday temsilci olur, bu yüzden oy tablosunu eksiksiz doldurmak sonradan işe yarar.
Seçim ve çalışmalarla ilgili bütün belgeler bir yıl saklanır (Yönerge m.50). Tutanağı sınıf dosyasına koy; kullanılan pusulaları da sayım bitince bir zarfa koyup dönem sonuna kadar saklamak itirazlarda işini kolaylaştırır.
Sıkça sorulan sorular
Sınıf başkanı ne zaman seçilir?
Ders yılının başında. İlköğretim yönetmeliği "ders yılı başında" der; yönerge şube temsilcilerinin seçim takviminin ilanını izleyen ilk hafta içinde seçilmesini öngörür. Pek çok okulda bu tarih eylül sonu ile ekimin ilk haftasıdır.
İlkokulda başkan yardımcısı seçilir mi?
Yönetmelik ilköğretimde yalnız sınıf başkanını sayar. Başkan yardımcısı seçmek okulun ve öğretmenin kararıdır. Araçta yardımcı seçimini açıp kapatabilirsin; lisede ise açık kalır.
Sınıf başkanı yıl içinde değiştirilebilir mi?
İlköğretimde seçim "ihtiyaç hâlinde yenilenebilir". Lisede boşalan başkanlık için aynı yolla yeni seçim yapılır, şartları kaybeden başkanı sınıf rehber öğretmeni görevden alır. Yeni seçim için yeni bir tutanak hazırla ve ek açıklamaya nedenini yaz.
Oy kullanmayan öğrenci tutanağa nasıl yazılır?
Ayrıca yazılmaz. Sınıf mevcudu ile kullanılan oy arasındaki fark oy kullanmayan öğrenci sayısıdır; tutanakta katılım oranı olarak görünür.
Öğretmen oy kullanabilir mi?
Hayır. Seçim öğrencilerin oylarıyla yapılır; sınıf öğretmeni seçime rehberlik eder ve gözetir.
Çetele sayfası ne işe yarar?
Açık sayımı düzenli yapmana yardım eder. Her aday için bir satır ve boş, geçersiz oy satırları vardır. Kurul üyesi her pusulada ilgili satıra çizgi çeker; sayım bitince toplamları araca girersin.
Kaynaklar: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği (RG 26.07.2014/29072) m.76; Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği (RG 07.09.2013/28758) m.32; MEB Demokrasi Eğitimi ve Okul Meclisleri Yönergesi (Tebliğler Dergisi 2004/2564, değişik 2006/2588) m.7, m.10, m.22, m.23, m.25 ve m.50 (mevzuat.meb.gov.tr).
Sınıf listesini hazırlamak için sınıf listesi, dönem başı toplantısı için veli toplantısı tutanağı, sınıfın yerleşimi için sınıf oturma planı araçlarını kullanabilirsin. Kademene göre bütün belgeler ilkokul, ortaokul ve lise sayfalarında, türüne göre öğretmen evrakları sayfasında.