- BEP'i okul müdürü ya da müdür yardımcısının başkanlığındaki BEP geliştirme birimi hazırlar; sınıf öğretmeni dosyayı derler, alan öğretmenleri kendi dersinin amaçlarını yazar.
- Bakanlığın kılavuzu süreci altı adıma böler: bilgi topla, performansı belirle, öncelikleri seç, amaçları yaz, yöntemi belirle, değerlendirme tarihlerini koy.
- Kısa dönemli amaçta özne öğrencinin adıdır, geniş zaman kullanılır ve her amacın 4/5 (%80) gibi bir ölçütü olur.
- Destek eğitim odası saati toplam haftalık ders saatinin yüzde 40'ını geçemez; BEP'i olan öğrenci için ayrıca yıllık plan yapılmaz.
Sınıfına özel eğitim ihtiyacı olan bir öğrenci yerleştirildiyse eylül ayının gündemine bir iş daha eklenir: bireyselleştirilmiş eğitim programı, kısaca BEP. İlk BEP'ini hazırlayan öğretmenlerin çoğu "nereden başlayacağım?" diye sorar. Bakanlığın 2022'de yayımladığı "Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı: Tüm Öğretmenler İçin Yol Haritası" kılavuzu süreci altı adıma böler. Aşağıda bu adımları okulda nasıl uygulayacağını sırayla bulacaksın. BEP dosyasını resmî formatta aşağıdaki araçla hazırlayabilirsin.
Not: Yazı Bakanlığın kılavuzunu ve Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'ni özetler. Örnek amaçlar resmî metin değildir; her öğrencinin BEP'i kendi eğitsel performansına göre hazırlanır.
BEP'i kim hazırlar?
Kılavuz bunu açıkça yazar: BEP'in hazırlanmasında sorumluluk hiçbir zaman tek bir öğretmene ait değildir. BEP, okul müdürü ya da müdür yardımcısının başkanlığındaki BEP geliştirme biriminin koordinasyonunda hazırlanır. Birimde rehber öğretmen, sınıf öğretmeni, dersi okutan alan öğretmenleri, veli ve öğrenci bulunur (Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği m.47). Sınıf öğretmeni dosyayı derler; her alan öğretmeni kendi dersinin amaçlarını yazar; veli görüşünü söyler ve kararları onaylayınca imzalar.
1. adım: Bilgi topla
Öğrencinin rehberlik ve araştırma merkezi raporu ve özel eğitim hizmetleri kurulu kararı okula gelir. İlk iş bu belgeleri okuyup BEP dosyasının I. bölümünü doldurmak: kimlik bilgileri, yerleştirme kurul kararının tarihi ve sayısı, eğitsel tanı, daha önce ve hâlen aldığı destek eğitimler, kullandığı cihazlar, önemli sağlık bilgileri ve aile bilgileri.
Kılavuz bu aşamada öğrencinin ailesi, sağlık durumu, akademik başarısı, sosyal davranışı, iletişim becerileri, ilgi ve yetenekleri ile öğrenme biçimi hakkında bilgi toplamayı önerir. En işe yarar bilgi çoğu zaman veliyle yapılan kısa bir görüşmeden ve önceki öğretmenle yapılan bir telefon konuşmasından gelir.
Bu bilgiler sağlık ve tanı içerdiği için özel nitelikli kişisel veridir. Dosyayı ortak bilgisayarlarda bırakma, bulut paylaşımına koyma.
2. adım: Eğitsel performansı belirle
Öğrencinin hangi becerilerde güçlü olduğunu, hangilerinde desteğe ihtiyaç duyduğunu ortaya çıkar. En pratik araç kaba değerlendirme formudur: her dersin öğretmeni kendi dersindeki becerileri tek tek denetler, yapabildiklerine "+", yapamadıklarına "-" koyar. Bu adımda gözlemden, çalışma kâğıtlarından ve hata analizinden de yararlanırsın.
Performansı yazarken gözlenebilir fiiller seç: "toplama işlemini anlar" yerine "iki basamaklı iki sayıyı toplar" yaz. Öğrencinin sınıf düzeyindeki programla sınırlı kalman gerekmez; 3. sınıftaki bir öğrencinin okuma performansını 1. sınıf düzeyindeki becerilerle değerlendirebilirsin.
3. adım: Öncelikli ihtiyaçları seç
Kaba değerlendirmede "yapamıyor" çıkan her beceri amaç olmak zorunda değil. Bir yıl içinde gerçekçi olarak ulaşılabilecek, öğrencinin günlük yaşamına ve sonraki öğrenmelerine en çok katkı verecek becerileri seç. Öğrencinin kısmen yapabildiği beceriler iyi bir başlangıç olur, çünkü hedefe zaten yakındır.
4. adım: Uzun ve kısa dönemli amaçları yaz
Uzun dönemli amaç, öğrencinin genellikle bir eğitim-öğretim yılında kazanması beklenen hedeftir. Kısa dönemli amaçlar ona giden ara basamaklardır. Kılavuzdaki kurallar kısa:
- Amacın öznesi öğrencinin adıdır.
- Geniş zaman kipi kullanılır: "okur", "yazar", "gösterir".
- Amaçlar basitten zora sıralanır.
- Her kısa dönemli amacın bir ölçütü vardır: 5/5 (%100), 4/5 (%80), 3/5 (%60) gibi.
Örnek:
| Uzun dönemli amaç | Kısa dönemli amaçlar | Ölçüt |
|---|---|---|
| Ali düzeyine uygun kısa metinleri okur ve okuduğunu anlar. | 1.1. Ali sesleri tanır ve harflerle eşleştirir. | 4/5 (%80) |
| 1.2. Ali sesleri birleştirerek hece okur. | 4/5 (%80) | |
| 1.3. Ali heceleri birleştirerek kelime okur. | 4/5 (%80) |
5. adım: Yöntem, materyal ve destek eğitimi belirle
Her kısa dönemli amacın yanına öğretim yöntemini (doğrudan öğretim, sabit bekleme süreli öğretim, eşzamanlı ipucuyla öğretim, video modelle öğretim gibi), materyali ve değerlendirme yöntemini yaz.
Okul içindeki diğer eğitim hizmetlerine de bu adımda karar verilir. Destek eğitim odasında eğitim alacak dersler ve haftalık saat birim kararıyla belirlenir; toplam haftalık ders saatinin yüzde 40'ını geçemez (m.25). Ailenin hangi sıklıkla ve hangi yolla bilgilendirileceği, aile eğitimi yapılıp yapılmayacağı da BEP dosyasına yazılır.
6. adım: Değerlendirme tarihlerini koy
Her amacın başlama ve bitiş tarihini, değerlendirme günlerini ("her hafta cuma, ilk ders" gibi) belirle. 2026-2027 ders yılı 14 Eylül 2026'da başlar, 25 Haziran 2027'de biter; 1. dönem 22 Ocak 2027'de sona erer. Değerlendirme sonuçlarını performans sütununa "+" (yeterli) ya da "-" (geliştirilmeli) olarak işle. Yıl sonunda genel BEP değerlendirmesini bu sütuna bakarak yaparsın.
"BÖP" isteniyorsa ne yapmalı?
Bazı okullarda BEP'ten ayrı bir "BÖP" istenir. Bu kısaltma resmî metinlerde geçmez. Kastedilen genellikle BEP dosyasının III. bölümüdür: her dersin uzun ve kısa dönemli amaçlarını gösteren "Bireyselleştirilmiş Eğitim Planı" tablosu. Araçta "Eğitim planı (yatay)" çıktısıyla bu bölümü ders ders alabilir, her alan öğretmenine kendi dersinin sayfasını verebilirsin.
Toplantı ve imza
Hazırlanan BEP, BEP geliştirme birimi toplantısında görüşülür; kararlar tutanağa geçer, üyeler BEP dosyasının son sayfasındaki tabloyu imzalar ve okul müdürü "Uygundur" diye onaylar. Toplantı tutanağını aynı öğrenci bilgileriyle BEP toplantı tutanağı aracında hazırlayabilirsin; BEP'teki birim kararları tutanağa hazır cümle olarak gelir.
BEP hazırlığında sık sorulanlar
BEP'i ilk ay içinde hazırlamak zorunlu mu? Yönetmelikte belirli bir gün sayısı yok. Kılavuz BEP'in mümkün olduğunca erken hazırlanmasını ister. Okulların çoğu ilk ayı hedef alır; bu bir kural sayılmaz, uygulamadan gelir.
Yıl içinde amaç değiştirilebilir mi? Evet. Amaç öğrencinin düzeyine uygun değilse genişletilebilir, daraltılabilir ya da yenisiyle değiştirilebilir. Her değişikliği aileye bildirmen gerekir.
BEP'i olan öğrenci için ayrıca yıllık plan yapılır mı? Eğitim öğretim çalışmalarının planlı yürütülmesine ilişkin yönergeye göre BEP'i olan öğrenci için ayrıca yıllık plan yapılmaz.
Kaynaklar
- Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (Resmî Gazete 07.07.2018/30471): m.20, 24, 25, 47, 48.
- Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, "Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı: Tüm Öğretmenler İçin Yol Haritası" (2022).
- MEB 2026-2027 eğitim-öğretim yılı çalışma takvimi.
