Öğrenci Disiplin Süreci Nasıl İşler? ODDK ve Disiplin Kurulu Adım Adım

Okulda bir disiplin olayı yaşandığında öğretmen de veli de aynı soruları sorar: kim karar verir, öğrenci ne zaman dinlenir, karara nasıl itiraz edilir? Süreç yönetmelikle adım adım belirlenmiştir ve küçük bir usul eksiği bile kararın itirazda bozulmasına yol açabilir. Bu yazıda süreci olaydan itiraza kadar sırayla anlatıyorum. Çağrı yazısı, tutanaklar, karar formu ve veliye bildirim için aşağıdaki aracı kullanabilirsin.

Disiplin kararını hangi kurul verir?

Ortaokulda Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği uygulanır ve kurulun adı Öğrenci Davranışlarını Değerlendirme Kuruludur. Okullarda kısaca ODDK ya da ÖDDK denir. Bu yönetmelik "ceza" yerine "yaptırım" der: uyarma, kınama ve okul değiştirme (İÖY m.54).

Lisede Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği uygulanır. Kurul Okul Öğrenci Ödül ve Disiplin Kuruludur ve dört ceza vardır: kınama, okuldan kısa süreli uzaklaştırma, okul değiştirme, örgün eğitim dışına çıkarma (OÖY m.163). Lisede her ceza davranış puanını da düşürür; puan yıl başında 100'dür ve kınama 10, kısa süreli uzaklaştırma 20, okul değiştirme 40, örgün eğitim dışına çıkarma 80 puan götürür (OÖY m.170).

Olaydan karara disiplin süreci

Ortaokulda bilinçlendirmeyle düzeltilebilecek davranışlarda kurula gitmeden önce uyarma süreci işler. Öğretmen öğrenciyi sözlü olarak uyarır, gerekirse öğrenciyle EK-9 sözleşmesini imzalar ve veliyle görüşür (İÖY m.54/3). Davranış devam ederse dosyayı bir raporla kurula verir. Lisede konu önce rehberlik servisine iletilir, servisin raporu dosyaya girer (OÖY m.192).

Kurulun önüne gelen dosyada sıra şöyle ilerler:

1. Kurul başkanı öğrencinin ve tanıkların ifadesini alır. Ortaokulda bu, rehberlik öğretmeni ya da bir öğretmen eşliğinde yapılır (İÖY m.60).
2. Öğrenci yazılı çağrıyla, imza karşılığı savunmaya çağrılır (OÖY m.194).
3. Öğrenci savunmasını verir. Gelmezse ya da savunma vermezse durum tutanakla tespit edilir.
4. Kurul toplanır ve gerekçeli kararını yazar.
5. Karar onay makamına gider, onaydan sonra veliye tebliğ edilir.

Süreler de bellidir. Ortaokulda kurul kendisine gelen konuyu 5 iş günü içinde inceler ve kararını 2 iş günü içinde okul müdürlüğüne bildirir (İÖY m.59). Lisede kurul 10 iş günü içinde karar verir; süre yetmezse bir kez uzatılabilir (OÖY m.192).

Kararı kim onaylar, itiraz nereye yapılır?

Ortaokulda uyarma ve kınama okul müdürünün onayıyla sonuçlanır. Okul değiştirme ise ilçe öğrenci davranışlarını değerlendirme kurulunun onayından sonra uygulanır ve veli okula çağrılarak tebliğ edilir (İÖY m.62). Veli tebliğden itibaren 5 iş günü içinde okul müdürlüğüne itiraz edebilir (İÖY m.56).

Lisede kınama ve kısa süreli uzaklaştırmayı okul müdürü, okul değiştirmeyi ilçe, örgün eğitim dışına çıkarmayı il öğrenci disiplin kurulu onaylar. İtirazı okul müdürü, 18 yaşını doldurmuş öğrenci ya da veli tebliğden itibaren 5 iş günü içinde okul müdürlüğü kanalıyla yapar. Kınama ve uzaklaştırmaya ilçe kurulu, okul değiştirmeye il kurulu, örgün eğitim dışına çıkarmaya öğrenci üst disiplin kurulu bakar (OÖY m.169).

5 iş günü tebliğin ertesi gününden sayılır. Cumartesi, pazar ve resmî tatiller süreye girmez. Pazartesi tebliğ edilen bir kararda, araya tatil girmezse son gün ertesi haftanın pazartesisidir.

Öğretmen gözünden disiplin süreci

Olayı gören öğretmen olarak senin işin, gördüğünü olgusal biçimde yazmak. "Saygısız davrandı" yerine ne söylendiğini, ne yapıldığını, saatini ve yerini yaz. Kurulun kararı bu yazının üzerine kurulur. Ortaokulda uyarma sürecini yürüttüysen sözlü uyarmanın tarihini, sözleşmeyi ve veliyle yapılan görüşmeyi de dosyaya ekle.

Kurul üyesiysen kararın gerekçesini yazarken savunmadaki ve tanık ifadelerindeki noktalara tek tek değin. Gerekçesi zayıf bir karar itirazda en kolay bozulan karardır.

Veli gözünden disiplin süreci

Veli olarak ilk belge genellikle çocuğunun eline verilen çağrı yazısıdır. Yazıda olayın tarihi, iddia edilen davranış, kurulun günü ve saati yazar. Çocuğunla konuşup savunmasını yazılı olarak hazırlamasına yardım edebilirsin; savunmayı onun yerine yazmamak gerekir.

Karar sana yazıyla bildirilir ve tebellüğ belgesini imzalarsın. Bu imza kararı kabul ettiğin anlamına gelmez, yalnız yazıyı aldığını gösterir. İtiraz süresi bu imzanın ertesi günü işlemeye başlar. İtirazını okul müdürlüğüne dilekçeyle verirsin.

Disiplin sürecinde sık yapılan usul hataları

Yazılı çağrı yapmamak en sık görülen eksik. Öğrenciye "yarın kurula gel" demek yetmez. Çağrının yazılı olması ve öğrencinin imzasıyla teslim edildiğini gösteren bir belge bulunması gerekir.

Savunma almadan karar vermek de kararı zayıflatır. Öğrenci gelmediyse bunu bir tutanakla tespit et; o tutanak olmadan "savunma vermedi" demenin dayanağı kalmaz.

Tebellüğ belgesini saklamamak itiraz süresini tartışmalı hâle getirir. Lisede tebellüğ belgesinin disiplin dosyasında saklanması yönetmelik gereğidir (OÖY m.169). Belge yoksa sürenin ne zaman başladığı da bilinmez.

Kararı EK formuna uygun yazmamak bir başka sorun. Karar ortaokulda EK-10, lisede EK-1 örneğindeki satırları içermeli: davranışın yeri, tarihi, çeşidi ve nedeni, ifadelerin özeti, deliller, hafifleten nedenler, kurulun kanaati ve dayanılan madde.

Karara katılmayan üyenin gerekçe yazmadan imzalaması da sık rastlanan bir eksik. Ortaokulda karara katılmayan üye gerekçesini yazarak imzalar (İÖY m.60). Ortaokul kurulunda kararlar oy çokluğuyla alınır ve çekimser oy kullanılmaz.

Gizlilik ve özel eğitim öğrencileri

Kurul ceza takdir ederken öğrencinin 18 yaşına kadar çocuk sayıldığını, üstün yararını ve gizliliği gözetir (OÖY m.168). Disiplin dosyası sınıfta, öğretmenler odasında konuşulacak bir konu değildir. Zihinsel engeli ya da otizmi olan özel eğitim öğrencisine disiplin cezası uygulanmaz; bu öğrenciler için bireyselleştirilmiş eğitim programı birimi tedbir alır (OÖY m.168/5).

Belgelerin yönetmelik maddeleriyle birlikte ayrıntılı anlatımı öğrenci disiplin evrakları sayfasında. Öğrenciyle ve veliyle yapılan görüşmeleri kayda geçirmek için öğrenci görüşme formu ve veli görüşme formu araçlarını kullanabilirsin.