Ek Ders Ücreti Hesaplama

Ek ders ücreti nedir?

Bu araçla gündüz ve gece/hafta sonu ek ders saatlerinin yanında nöbet, belleticilik, sınav görevi, egzersiz, hazırlık-planlama, DYK, özel eğitim ve hizmet içi eğitim saatlerini de girip brüt ve net ek ders ücretini bulabilirsin. Öğrenim düzeyini seçersen yüksek lisans ya da doktora artırımı kendiliğinden eklenir, bütçe dönemini seçersen o dönemin memur aylık katsayısı alana dolar. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı kurumlarda ve yükseköğretimde, haftalık zorunlu ders saatinin üzerinde girilen derslere ek ders ücreti ödenir. Bu ücret öğretmen ve öğretim elemanlarının maaşına eklenen bir gelirdir ve saat ücretiyle ders saatinin çarpımından çıkar.

Ek ders ücreti nasıl hesaplanır? Adım adım

1. Memur aylık katsayısını belirle. Dönemsel olarak değiştiği için güncel değeri Hazine ve Maliye Bakanlığı genelgesinden al.
2. Gündüz saat ücretini bul: gündüz göstergesi (140) × aylık katsayı.
3. Gece/hafta sonu saat ücretini bul: gösterge (150) × aylık katsayı.
4. Ay içindeki gündüz ders saatini gündüz saat ücretiyle, gece/hafta sonu ders saatini gece saat ücretiyle çarp.
5. İki kalemi topla; bu brüt ek ders ücretidir.
6. Brüt tutardan gelir vergisini düş. Kadrolu öğretmende ek ders brütü doğrudan gelir vergisi matrahıdır; bu matrah, yıl başından biriken kümülatif matrahın üstüne eklenir ve artan oranlı tarifeyle vergilenir (190.000 TL'ye kadar olan kısım %15, üstü %20…).
7. Damga vergisini (binde 7,59) düş; kalan net ek ders ücretidir. Kadrolu öğretmende ek dersten SGK ve işsizlik primi kesilmez.

Ek ders ücreti formülü

Saat ücreti (gündüz) = 140 × aylık katsayı
Saat ücreti (gece / hafta sonu) = 150 × aylık katsayı
Brüt = gündüz saat × gündüz ücret + gece saat × gece ücret
Ek ders matrahı = brüt (kadroluda SGK/işsizlik kesilmez)
Gelir vergisi = tarife(kümülatif matrah + ek ders matrahı) − tarife(kümülatif matrah)
Damga vergisi = brüt × binde 7,59
Net = brüt − gelir vergisi − damga vergisi

Burada "tarife(x)", x kadar matrahın 2026 ücret gelir vergisi tarifesine göre toplam vergisidir (190.000 TL'ye kadar %15, 400.000 TL'ye kadar %20, 1.500.000 TL'ye kadar %27 ve yukarısı). İki tarife değerinin farkını almak, ek dersin kümülatif matrahın tam olarak hangi diliminin üstüne bindiğini kendiliğinden çözer. Aylık katsayı her dönem değiştiği için sayfaya bilerek güncel katsayı yazmadım. Araçtaki katsayı alanına geçerli dönemin katsayısını yaz.

Örnek ek ders ücreti hesabı (varsayımsal)

Örnek yalnızca mantığı gösteriyor, gerçek katsayıyı değil. Aylık katsayının 0,5 olduğunu, ay içinde 20 saat gündüz ve 10 saat gece/hafta sonu dersine girdiğini ve kümülatif matrahın ilk dilimde olduğunu, yani ek dersin tamamının %15'e girdiğini düşünelim.

Varsayımsal örnek (katsayı 0,5):
Gündüz saat ücreti   = 140 × 0,5 = 70,00 TL
Gece saat ücreti     = 150 × 0,5 = 75,00 TL
Brüt                 = 20 × 70 + 10 × 75 = 1.400 + 750 = 2.150,00 TL
Gelir vergisi (%15)  = 2.150 × 0,15      =   322,50 TL
Damga vergisi        = 2.150 × 0,00759   =    16,32 TL
Net ek ders ücreti   = 2.150 − 322,50 − 16,32 = 1.811,18 TL

Gündüz ve gece ek ders farkı nedir?

Gündüz ek ders (gösterge 140)

Saat 18.00'den önce başlayan hafta içi dersler gündüz ek ders sayılır. Araç bu dersler için lisans düzeyinin göstergesi olan 140'ı kullanır.

Gece, hafta sonu ve tatil ek dersi (gösterge 150)

18.00'den sonra başlayan dersler, cumartesi-pazar günlerindeki dersler ve yarıyıl ya da yaz tatilindeki dersler daha yüksek gösterge olan 150 üzerinden ücretlendirilir. Bu yüzden aynı sayıda ders saati için gece/hafta sonu ek dersi daha fazla ücret getirir.

Yüksek lisans ve doktora artırımı

657 sayılı Kanun'un 176. maddesindeki 140 ve 150 göstergeleri öğrenim düzeyine göre değişmez; önlisans ve lisans mezunu öğretmen aynı göstergeyle ücret alır. Lisansüstü fark toplu sözleşmeden gelir. Eğitim ve öğretim hizmet kolu toplu sözleşmesinin "Lisansüstü öğrenim gören öğretmenlere ilave ek ders ücreti" hükmüne göre MEB'e bağlı okullarda yüksek lisans yapmış öğretmenlerin fiilen girdikleri derslerin ek ders ücreti %7, doktora yapmış olanlarınki %20 artırımlı ödenir. MEB Personel Genel Müdürlüğü'nün "Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar" kitapçığında bu hüküm Karar'ın 30. maddesinin altında yer alır.

Artırımın kapsamı dardır. "Fiilen girilen ders" şartı yüzünden nöbet, belleticilik, sınav görevi, hazırlık-planlama ve egzersiz gibi görev karşılığı ödenen saatlere artırım eklenmez. DYK ve özel eğitim dersleri ise fiilen okutulan ders olduğu için artırımlı hesaplanır. Araç öğrenim düzeyini seçtiğinde artırım oranını alana yazar ve yalnız ders kalemlerine uygular. Bordronda farklı bir oran görürsen alandaki oranı değiştirebilirsin; sözleşme yenilendiğinde bu oranlar da değişebilir.

Varsayımsal örnek (katsayı 0,5, yüksek lisans %7):
Gündüz saat ücreti       = 140 × 0,5 × 1,07     =  74,90 TL
DYK gündüz saat ücreti   = 140 × 0,5 × 1,07 × 2 = 149,80 TL
Nöbet saat ücreti        = 140 × 0,5            =  70,00 TL (artırım yok)

Nöbet, belleticilik, DYK ve diğer ek ders türleri nasıl hesaplanır?

Ek ders yalnız sınıfa girilen dersten ibaret değildir. MEB Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar ile toplu sözleşme, bazı görevleri saat hesabıyla ek derse çevirir. Bu görevlerin hepsi aynı formülle ücretlenir: saat × gösterge × aylık katsayı. Fark, hangi göstergenin kullanıldığında, ücretin kaç katına çıktığında ve ayda ya da haftada kaç saate kadar ödendiğindedir. Araçtaki "Diğer ek ders türleri" bölümü aşağıdaki kalemleri ayrı ayrı alır ve sonuçta her birini döküm tablosunda gösterir.

Nöbet, belleticilik ve sınav görevi saatin hangi diliminde yapılırsa yapılsın gündüz göstergesiyle hesaplanır. 657 sayılı Kanun %25 fazlayı "bu ücretler" diye bütün ek ders ücretleri için yazdığından özel eğitim kurumunda tutulan nöbet ve belleticilik de %25 fazlasıyla ödenir. Hizmet içi eğitim kurs ve seminerlerinde ders veren öğretmenin saatleri ders hangi saatte yapıldıysa o göstergeyle girilir: 18.00'den önce gündüz, sonrası ve hafta sonu gece kalemi.

Okulun içindeki sınav görevi ile LGS, açık öğretim ya da e-sınav gibi merkezî sınavlardaki bina sınav sorumlusu, salon başkanı ve gözetmen ücretleri aynı şey değildir. Merkezî sınav görev ücreti ayrı bir usulle ödenir ve bu araca dahil değildir.

Aylık katsayı nedir, ne zaman değişir?

Memur aylık katsayısı, memur maaşlarının hesabında kullanılan bir çarpandır ve genellikle yılda iki kez, Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir. Katsayı yükseldikçe saat ücreti, dolayısıyla ek ders ücreti de artar. Araçta bütçe dönemini seçtiğinde o dönemin katsayısı alana kendiliğinden dolar; son dönemin katsayısı 1,575512. Yeni dönemin genelgesi yayımlandığı hâlde listede henüz yoksa katsayı alanına genelgedeki değeri elle yazabilirsin, hesap senin yazdığın değerle yapılır. Güncel katsayı için Hazine ve Maliye Bakanlığı genelgelerine ve Resmî Gazete'ye bak.

Ek ders ücretinden hangi kesintiler yapılır?

Kadrolu öğretmende ek ders ücretinden yalnız iki kesinti yapılır: gelir vergisi ve damga vergisi (binde 7,59). Normal maaşından kesilen SGK ve işsizlik primi ek ders ücretinden kesilmez; çünkü bu primler ek gösterge, taban aylık gibi belirli unsurlar üzerinden hesaplanır, ek ders bu matrahın dışındadır. Bu yüzden ek ders brütü doğrudan gelir vergisi matrahına eşittir. Nöbet, belleticilik, okul içi sınav görevi, egzersiz, hazırlık-planlama, DYK, özel eğitim ve hizmet içi eğitim saatleri de aynı iki kesintiye tabidir; araç bunları brüte katıp vergiyi tek seferde hesaplar.

Sözleşmeli ve ücretli öğretmende durum farklı olabilir; ücretli öğretmenin ders ücretinden SGK primi de kesilir. Bunun için ayrı bir araç var: aşağıdaki ilgili hesaplayıcılar bölümüne bak.

Kümülatif matrah ve vergi dilimi geçişi

Gelir vergisi her ay sıfırdan başlamaz; yıl boyunca birikir. Devlet ocak ayında matrahı sıfırlar, sonra her ay kazandığın vergiye esas tutarı üstüne ekler. Bu biriken toplama kümülatif gelir vergisi matrahı denir. Vergi oranı bu toplama bakılarak belirlenir: matrahın ilk 190.000 TL'si %15, 190.000 ile 400.000 TL arası %20, sonrası daha yüksek dilimlerle vergilenir (2026 ücret tarifesi).

Ek ders ücreti bu matrahın en üstüne biner. Yılın başında matrahın düşükken ek dersin tamamı %15 dilimine girer; ay ay matrah yükseldikçe ek dersin bir kısmı ya da tamamı %20 ve üstü dilime kayar. İşte bu yüzden aynı brüt ek ders, yılın başında daha çok, sonbaharda daha az net getirir.

En kafa karıştıran durum, matrahın tam bir dilim sınırında olmasıdır: o zaman ek dersin bir kısmı %15, kalan kısmı %20 vergilenir. Araç bunu kümülatif matrahını girince kendiliğinden çözer ve sonuçta "dilim dökümü" tablosunda hangi tutarın hangi oranla vergilendiğini gösterir.

Varsayımsal örnek — matrah dilim sınırında:
Bu aydan önceki kümülatif matrah = 180.000 TL
Ek ders brütü (matrah)           =  30.000 TL
190.000 TL sınırına kalan 10.000 TL → %15 = 1.500 TL
Kalan 20.000 TL                      → %20 = 4.000 TL
Gelir vergisi                        = 1.500 + 4.000 = 5.500 TL
Efektif oran                         = 5.500 ÷ 30.000 = %18,33
Damga vergisi                        = 30.000 × 0,00759 = 227,70 TL
Net                                  = 30.000 − 5.500 − 227,70 = 24.272,30 TL

Gördüğün gibi ek dersin efektif vergi oranı ne tam %15 ne de tam %20; ikisinin arasında bir değer çıkar. Matrahını bilmiyorsan alanı 0 bırakabilirsin; o zaman araç ek dersi ilk dilimden (%15) başlatır. Bordrondaki oranı kesin biliyorsan "Gelir vergisi oranını kendim gireyim" anahtarını açıp düz oranı elle girebilirsin.

Yılbaşındaki asgari ücret gelir vergisi ve damga istisnası, memurun asıl maaşına uygulanır ve maaş zaten bu istisnayı tükettiği için ek derse ayrıca bir istisna düşmez; ek ders, maaşın bittiği yerden matrahın üstüne eklenir.

Ek ders ücreti hesabında sık yapılan hatalar

• Eski dönemin aylık katsayısıyla hesap yapmak.
• Gece ve hafta sonu derslerini gündüz saat ücretiyle hesaplamak.
• Yüksek lisans ya da doktora artırımını nöbet, belleticilik ve sınav görevi saatlerine de uygulamak; artırım yalnız fiilen girilen derslere eklenir.
• Özel eğitim kurumunda tutulan nöbeti ve belleticiliği %25 fazla yerine düz ücretle hesaplamak.
• DYK saatlerini normal ek ders gibi saymak; DYK ücreti iki katıdır.
• Gelir vergisi oranını sabit %15 sanmak; kümülatif matrahla %20 ve üzerine çıkabilir.
• Brüt tutarı hesaba yatacak net tutar sanmak.
• Haftalık zorunlu ders yükü içindeki dersleri ek ders saymak; ek ders yalnızca zorunlu yükün üstündeki derslere ödenir.

Ek ders ücreti hesabının kaynakları

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.89 ve m.176 (mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.657.pdf)
• MEB Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar (2006/11350) ve toplu sözleşme hükümleri, MEB Personel Genel Müdürlüğü kitapçığı
• Hazine ve Maliye Bakanlığı mali ve sosyal haklar genelgeleri (memur aylık katsayısı)

Sıkça sorulan sorular

Ek ders ücreti saat başına ne kadardır?

Gündüz için 140, gece/hafta sonu için 150 göstergesi güncel aylık katsayıyla çarpılır. Güncel katsayıyı Hazine ve Maliye Bakanlığı genelgesinden al.

Ek ders ücretine gelir vergisi uygulanır mı?

Evet. Ek ders ücretinden gelir vergisi ve damga vergisi (binde 7,59) kesilir. Kadrolu öğretmende SGK ve işsizlik primi kesilmez. Gelir vergisi, yıl başından biriken kümülatif matraha göre değişir; matrah yükseldikçe oran %15'ten %20 ve üstüne çıkabilir.

Aylık katsayı ne zaman değişir?

Genellikle yılda iki kez, Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir. Güncel değeri resmî genelgelerden teyit et.

Gece ve gündüz ek ders farkı nedir?

18.00'den önceki hafta içi dersler gündüz sayılır. 18.00'den sonraki dersler, hafta sonu ve tatil dönemi dersleri gece/hafta sonu sayılır ve daha yüksek göstergeyle ücretlendirilir.

Yüksek lisans yapan öğretmenin ek ders ücreti ne kadar artar?

Toplu sözleşmeye göre yüksek lisans yapmış öğretmenin fiilen girdiği derslerin ek ders ücreti %7, doktora yapmış olanınki %20 artırımlı ödenir. Nöbet, belleticilik, sınav görevi ve hazırlık-planlama saatlerine artırım uygulanmaz. Araçta öğrenim düzeyini seçmen yeterli.

Nöbet ücreti ek ders olarak mı ödenir?

Evet. Nöbet görevini fiilen yerine getiren öğretmene, ders yılı içinde eğitim yapılan günler için haftada 3 saati geçmemek üzere gündüz göstergesiyle ek ders ücreti ödenir. Özel eğitim kurumlarında bu ücret %25 fazlasıyla ödenir.

DYK ek ders ücreti normal ek dersin kaç katıdır?

Destekleme ve yetiştirme kurslarında görev alan öğretmenin ek ders ücreti 657 sayılı Kanun'un 176. maddesi gereği %100 fazlasıyla, yani iki katı olarak ödenir. Kurs hafta sonu ya da 18.00 sonrasındaysa 150 göstergesi üzerinden iki katı alınır.

Bütçe dönemini seçince katsayıyı yine de değiştirebilir miyim?

Evet. Dönem seçimi katsayı alanını o dönemin genelgedeki değeriyle doldurur, alan açık kalır. Yeni dönemin katsayısı listede yoksa ya da farklı bir değerle denemek istiyorsan alana elle yazabilirsin.

Brüt ek ders ücretim hesabıma net olarak mı yatar?

Hayır. Vergi kesintileri düşüldükten sonra net tutar yatar. Araç hem brütü hem neti gösterir.

Ek ders kimlere ödenir?

Ek ders ücreti, haftalık zorunlu ders yükünü tamamladıktan sonra ek görevlendirme alan öğretmenlere, belirli koşullarda yöneticilere ve diğer eğitim personeline ödenir. Yükseköğretimde öğretim elemanlarının ek ders ücreti kendi mevzuatına göre hesaplanır. Ek ders yalnızca fiilen girilen ve onaylanan ders saatleri için ödenir. Haftalık ve aylık ek ders üst sınırları ders yüküne ve görev türüne bağlıdır; bu sınırları kurumunun mevzuatından ve ilgili yönetmeliklerden teyit et.

Kümülatif matrahı nasıl girmelisin?

Araç gelir vergisini, girdiğin kümülatif matrahın üstüne ek dersi ekleyip artan oranlı tarifeyle hesaplar. Bu matrahı maaş bordrondaki "kümülatif gelir vergisi matrahı" satırından okuyabilirsin; devlet bu toplamı her ocak sıfırlar, sonra ay ay biriktirir. Alanı 0 bırakırsan araç ek dersi ilk dilimden (%15) başlatır; bu, yılın ilk ayları ve düşük gelir için makul bir varsayımdır. Bordrondaki oranı kesin biliyorsan "Gelir vergisi oranını kendim gireyim" anahtarını açıp düz oranı girebilirsin. Dilim tablosunu doğrulamak için ilgili yılın tarifesine GİB'den bak.

Matrah tamamen üst dilimdeyken örnek

Katsayının yine 0,5, ders saatinin 30 gündüz ve 0 gece olduğunu, kümülatif matrahının ise 400.000 TL'yi çoktan aştığını, yani ek dersin tamamının %20 dilimine girdiğini düşünelim.

Varsayımsal örnek 2 (katsayı 0,5, matrah ikinci dilimde):
Gündüz saat ücreti   = 140 × 0,5 = 70,00 TL
Brüt                 = 30 × 70   = 2.100,00 TL
Gelir vergisi (%20)  = 2.100 × 0,20    = 420,00 TL
Damga vergisi        = 2.100 × 0,00759 =  15,94 TL
Net                  = 2.100 − 420 − 15,94 = 1.664,06 TL

İki örneği yan yana koyunca kümülatif matrahın net ücreti ne kadar etkilediği görülüyor: matrah ikinci dilime geçtiğinde aynı brüt ek ders, ilk dilime göre daha az net bırakır.

Ek ders ücretini etkileyen unsurlar

Ek ders ücretini gösterge, aylık katsayı ve ders saati sayısı belirler. Gösterge dersin türüne ve öğrenim düzeyine göre değişir, katsayı dönemsel olarak güncellenir, ders saati de ders programına ve görevlendirmene bağlıdır. Bu yüzden ek ders gelirine bakarken yalnızca ders saatini saymak yetmez; derslerin gece ve hafta sonu gibi daha yüksek göstergeli dilimlere denk gelip gelmediğine de bakman gerekir. Aracı farklı saat dağılımlarıyla deneyerek aylık gelir senaryoları çıkarabilirsin.

Ek ders ücreti hesabında dönemsel değişiklik nasıl izlenir?

Katsayı değişince ek ders ücreti de kendiliğinden değişir; bu yüzden yılın ikinci yarısında ek ders ücretin ilk yarıdan farklı olabilir. Dönem başlarında yayımlanan Hazine ve Maliye Bakanlığı genelgesini ve Resmî Gazete'deki katsayı duyurularını takip et. Yeni dönemde aracı kullanırken katsayı alanını güncelle; yoksa sonuç eski dönemin tutarını gösterir. Ek ders ücretin maaş bordrosuyla birlikte ya da ayrı bir ek ders bordrosuyla ödenebilir; ödeme takvimini okulunun muhasebe birimi bilir.

Ek ders ücreti ve diğer ek ödemeler

Öğretmenlerin ek ders dışında alabileceği başka ödemeler de var: merkezî sınav görev ücretleri, yolluk ve harcırah, geliştirme ödeneği gibi kalemler. Bunların hesabı ek dersten farklı esaslara dayanır ve bu araca dahil değildir; nöbet, belleticilik, okul içi sınav görevi ve hizmet içi eğitim dersleri ise ek ders sayıldığı için araçta hesaplanır. Bütçeni planlarken her ek ödemeyi ayrı ele al ve her biri için ilgili mevzuata bak. Ek ders ücretini toplam gelire eklerken vergi matrahının yükseleceğini de hesaba kat.

Ek ders ücretinin emeklilikteki yeri

Ek ders ücretlerinin emekli aylığına ve kesenek hesaplarına etkisi, memurun tabi olduğu emeklilik rejimine ve yürürlükteki mevzuata göre değişir. Bu etkiyi merak ediyorsan SGK'dan ve kurumunun personel biriminden bilgi al; bu araç emekli aylığı hesaplamaz.

Aylık ek ders gelirini nasıl planlarsın?

Aylık brüt ek ders tutarını bulduktan sonra net karşılığını tahmin etmek için vergi oranını gerçekçi seç. Yıl içinde matrah yükseldikçe oran artabileceğinden, yılın ikinci yarısında net ek ders ücreti ilk yarıya göre düşük görünebilir. Bütçe planı yaparken önce aylık ders saatini, sonra bu saatlerin gündüz ve gece/hafta sonu dağılımını belirle. Aracı iki ya da üç farklı senaryoyla çalıştırırsan en düşük ve en yüksek net tutarı görürsün. Ders programın dönem içinde değişirse hesabı yeniden yap.

İlgili hesaplayıcılar

Ayın bütün ek ders saatlerini gün gün tutmak için ek ders puantaj çizelgesi, ücretli öğretmenlerin aylık tablosu için ücretli öğretmen puantaj çizelgesi, ücretli öğretmenin net ücretinden ders saatine geri gitmek için net ücretten ders saati aracına bakabilirsin. Memur maaşının net karşılığı için brütten nete, toplam maaş bordrosu için maaş hesaplama, görev harcırahı için yolluk ve vergi mantığı için gelir vergisi sayfalarına bakabilirsin.

Ek ders ücreti aracını nasıl kullanırsın?

Aylık gündüz ve gece/hafta sonu ek ders saatlerini gir. Nöbet, belleticilik, DYK, özel eğitim ya da hizmet içi eğitim saatin varsa "Diğer ek ders türleri" bölümündeki anahtarı aç; kalemler açılır, saatleri ilgili satırlara yaz. Öğrenim düzeyini ve bütçe dönemini seç. Bu aydan önceki kümülatif gelir vergisi matrahını bordrondan bakıp gir; bilmiyorsan 0 bırak, araç ek dersi ilk dilimden hesaplar. Araç saat ücretlerini, brüt tutarı, gelir vergisini ve efektif oranını, damga vergisini, net ek ders ücretini, türlere göre dökümü ve gelir vergisinin dilimlere dağılımını gösterir. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; kesin tutar için maaş birimine danış.