- Rubrikte her düzey, ürüne bakan birinin "bu var" ya da "bu yok" diyebileceği kadar somut yazılmalı; "çok güzel, güzel" gibi sıfatlar yetmez.
- Önce "Çok iyi" ve "Geliştirilmesi gerekir" uçlarını doldur, aradakileri kademelendir; rubriği görevden önce yaz ve görevle birlikte öğrenciye ver.
- Ham puanı e-Okul'a girme: 20 üzerinden 17 alan öğrencinin puanı 17 ÷ 20 × 100 = 85 olur.
Rubrik hazırlarken tabloyu çizmek kolaydır, asıl uğraştıran hücrelere ne yazacağını bulmaktır. "Çok iyi" ile "iyi" arasındaki farkı tek cümleyle anlatmak çoğu zaman ilk denemede tutmaz. Aşağıda kompozisyon ve sözlü sunum için kullanabileceğin örnek ölçütler, sık yazılan kötü ölçütlerin düzeltilmiş hâlleri ve bir performans görevi için baştan sona hazırlanmış bir rubrik var. Örnekleri aşağıdaki araca aktarıp form, görev kartı ve puan çizelgesi olarak alabilirsin.
Baştan bir not: dereceli puanlama anahtarının zorunlu, tek tip bir resmî formu yok. Buradaki örnekler de resmî örnek sayılmaz; değerlendirme ölçeklerini zümre kararı belirler. Zümrende konuş ve örnekleri kendi dersine göre uyarla.
Kompozisyon için örnek rubrik
Bu, dört düzeyli (4-3-2-1) ve beş ölçütlü bir yazılı anlatım rubriği. Öğrenci en çok 20, en az 5 puan alır.
| Ölçüt | Çok iyi (4) | İyi (3) | Orta (2) | Geliştirilmesi gerekir (1) |
|---|---|---|---|---|
| Konuya uygunluk | Metnin tamamı verilen konuyu işliyor, konudan sapma yok | Konuyu işliyor, bir iki yerde konu dışına çıkıyor | Konuya yalnız bazı paragraflarda değiniyor | Metin büyük ölçüde konu dışında |
| Ana fikir | Ana fikir açıkça yazılmış ve bütün paragraflar onu destekliyor | Ana fikir var, bir paragraf onunla bağlantısız | Ana fikir sezdiriliyor ama açık değil | Ana fikir bulunamıyor |
| Paragraf düzeni | Giriş, gelişme ve sonuç ayrı paragraflarda, geçişler doğal | Bölümler var, geçişlerden biri kopuk | Bölümler karışık, sonuç eksik ya da çok kısa | Tek blok hâlinde ya da plansız |
| Yazım ve noktalama | Yazım ve noktalama hatası yok denecek kadar az (en çok 2) | 3-5 hata | 6-10 hata | 10'dan fazla hata, okumayı zorlaştırıyor |
| Söz varlığı ve anlatım | Kelime seçimi yerinde, tekrar yok, cümleler akıcı | Birkaç gereksiz tekrar var | Cümleler kısa ve kalıp, tekrarlar sık | Anlatım bozuklukları anlamı engelliyor |
17 puan alan öğrencinin 100'lük puanı 17 ÷ 20 × 100 = 85 olur. Düzeyi hata sayısıyla belirlemek her zaman uygun düşmez. Kısa metinlerde sayıları düşür ya da hataların okumayı etkileyip etkilemediğine bak.
Sözlü sunum için örnek rubrik
Burada her ölçütün ağırlığı farklı. Çarpanlar 7, 7, 5, 3 ve 3; en yüksek puan 4 × 25 = 100.
| Ölçüt (çarpan) | Çok iyi (4) | İyi (3) | Orta (2) | Geliştirilmesi gerekir (1) |
|---|---|---|---|---|
| İçeriğin doğruluğu (7) | Bilgiler doğru ve kaynağı söyleniyor | Bilgiler doğru, kaynak belirtilmiyor | Bir iki bilgi hatası var | Birden çok temel hata var |
| Konuyu açıklama (7) | Kendi cümleleriyle anlatıyor, örnek veriyor | Anlatıyor, örnek az | Büyük ölçüde nottan okuyor | Notu okuyor, soruya cevap veremiyor |
| Düzen ve süre (5) | Giriş, gelişme, sonuç belli; süreye uyuyor | Düzen var, süreyi biraz aşıyor | Sıra karışık, süre çok kısa ya da uzun | Plansız, yarıda kalıyor |
| Ses ve beden dili (3) | Herkesin duyacağı sesle, sınıfa bakarak konuşuyor | Sesi yeterli, göz teması az | Sesi zaman zaman duyulmuyor | Duyulmuyor, sınıfa sırtı dönük |
| Görsel destek (3) | Görseller konuyu açıklıyor, okunaklı | Görseller uygun, bazı yazılar küçük | Görsel süs amaçlı, konuyla ilgisi zayıf | Görsel yok ya da okunmuyor |
Düzeyleri 4, 3, 3, 4 ve 2 olan öğrencinin puanı 28 + 21 + 15 + 12 + 6 = 82 olur.
Kötü ölçüt, iyi ölçüt
Rubriklerde en sık rastlanan sorun, hücrelerin aynı cümlenin yalnızca sıfatı değiştirilmiş hâlleri olmasıdır: "çok güzel", "güzel", "az güzel". Böyle bir tabloyla iki öğretmen aynı ürüne farklı düzey verir. Birkaç örnek:
| Kötü yazılmış | Neden sorunlu | Daha iyi hâli |
|---|---|---|
| Konuyu iyi anlamış | Gözlenemiyor; "iyi" kişiye göre değişir | Konunun ana fikrini kendi cümleleriyle açıklıyor |
| Yazım ve düzen | İki ayrı şeyi tek ölçüte koyuyor | "Yazım ve noktalama" ile "Paragraf düzeni" olarak ayır |
| Çok emek vermiş | Emek üründen değil tahminden okunuyor | Taslak, düzeltme ve son hâli teslim etmiş |
| Yaratıcı | Tanımı yok | Konuya sınıfta konuşulmamış bir örnek ya da bakış açısı getirmiş |
| Kaynakları kullanmış | Kaç kaynak, nasıl kullanılmış belli değil | En az iki kaynak kullanmış ve metinde kaynağını belirtmiş |
| Düzgün ve temiz | Görünüşe ağırlık veriyor | Başlık, ad ve tarih var; tablo ve şekiller numaralı (düşük çarpanla) |
İyi bir ölçüt, öğrencinin ürününe bakan birinin "evet, bu var" ya da "bu yok" diyebileceği kadar somuttur. Düzeyler de aynı davranışın ne ölçüde karşılandığını sıralar. ÖDSGM ile UNICEF'in sınıf içi ölçme kılavuzu da düzeylerin hep artan ya da hep azalan sırada ve birbirinden ayırt edilebilen sözcüklerle yazılmasını öneriyor.
Adım adım vaka: 7. sınıf fen bilimleri afiş görevi
Bir fen bilimleri öğretmeni "Güneş sistemi ve gezegenler" konusunda afiş görevi veriyor olsun. Rubriği bu görev için baştan sona şöyle kurabilirsin:
- Öğrenme çıktısını yaz. Görev kartına öğrenme çıktısını ders programından aynen al. Rubriğin ölçütleri kapak süsünden çıkmaz, bu çıktıdan çıkar.
- Ölçütleri seç. Afiş için dört ölçüt yeter: bilgi doğruluğu, gezegenlerin sırası ve özellikleri, görsel düzen, kaynak gösterme. Altıyı geçme; 30 kişilik sınıfta her ölçüt bir tıklama demek.
- Ağırlık ver. Asıl amaç bilgi olduğu için çarpanları 8, 8, 5 ve 4 seç. Toplam 25 eder, en yüksek puan 4 × 25 = 100.
- Düzeyleri yaz. Önce "Çok iyi" ve "Geliştirilmesi gerekir" hücrelerini doldur, aradaki iki düzeyi bu iki uç arasında kademelendir. Ortadan başlarsan bulanık cümleler çıkar.
- Bir örnek ürünle dene. Geçen yıldan bir afişi ya da kendi hazırladığın bir taslağı rubrikle puanla. Karar veremediğin bir hücre varsa açıklamasını düzelt.
- Görevle birlikte ver. Rubriği görev kartıyla aynı gün öğrenciye ver. Öğrenci neye göre puanlanacağını bilmeden hazırladığı afişin puanına itiraz ederse elinde dayanak kalmaz.
- Puanla ve çizelgeyi al. Teslimden sonra öğrencileri sırayla puanla. Sınıf çizelgesinde ölçüt bazında başarı yüzdesine bak: sınıfın yarısı "kaynak gösterme" ölçütünde zayıfsa bunu bir sonraki görevden önce derste konuşman gerekir.
Örnek sonuç: düzeyleri 4, 3, 4 ve 1 olan öğrenci 32 + 24 + 20 + 4 = 80 alır ve e-Okul'a 80 girilir. Bu görev proje olarak verildiyse ortaokulda proje puanları teslimden itibaren en geç 10 iş günü içinde e-Okul'a işlenir, kullanılan dereceli puanlama ölçeği de bir yıl saklanır.
Rubrik hazırlarken sık yapılan hatalar
- Rubriği puanlarken yazmak. Ürünleri gördükten sonra yazılan rubrik, ilk okunan birkaç ürüne göre şekillenir. Rubriği görevden önce yaz.
- Ham puanı e-Okul'a girmek. 20 üzerinden 15 alan öğrencinin puanı 15 olarak girilmez, 75 olarak girilir.
- En düşük düzeyin 25'e karşılık geldiğini unutmak. 1-4 arası düzeylerle hiçbir şey yapmayan öğrenci de 25 alır. Bunu istemiyorsan "0 Gözlenmedi" düzeyi ekle.
- Grup ödevinde tek puan vermek. Grup ürününe bir puan, bireysel katkıya ayrı bir ölçüt ver. Herkese aynı puanı verirsen işi tek başına yapan öğrenciyi de, hiç katılmayanı da yanlış ölçersin.
- Her ödeve ayrı rubrik icat etmek. Aynı türdeki görevlerde (kompozisyon, sunum) aynı rubriği kullanırsan öğrencinin gelişimini karşılaştırmak kolaylaşır.
Rubriğini "Bilgilerim" kartından JSON yedek alarak başka bilgisayara taşıyabilirsin.
