Okul Öncesinde Aile Katılımı Nasıl Planlanır? Formlardan Etkinlik Takvimine

Okul öncesinde aile katılımı, yılın başında ailelere iki form (EK-9 ve EK-10) gönderip dönen cevaplardan bir yıllık etkinlik takvimi çıkararak planlanır. Yıllık planlarda aile katılımı hep vardır ama çoğu zaman genel bir cümleyle: "Aileler etkinliklere davet edilecek." Aileleri gerçekten sürece katmak için önce ne istediklerini ve neye vakitleri olduğunu bilmek gerekir. Aşağıda formların içinde ne olduğunu, nasıl dağıtılacağını, sonuçların nasıl okunacağını ve bunlardan nasıl bir takvim kurulacağını anlatıyorum. Formları şu araçla çocukların adlarıyla basabilir, dönen cevapları özetleyebilirsin.

Programın aile katılımından beklediği

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı aileyi eğitim sürecinin paydaşı olarak ele alır. Program, aile katılımının etkili yürümesi için öğretmenin çocuğu ve aileyi çok yönlü tanımasını ister. Bunun yolu da açıkça yazılıdır: eğitim sürecinin başında çocuk ve aileyi tanımaya yönelik formlar kullanılır, ailelerin sürece nasıl katılmak istedikleri belirlenir ve elde edilen bilgiler planlamaya yansıtılır. Program bir de şunu söyler: öğretmen her ailenin katılım şeklini, tercihlerini ve imkânlarını dikkate alarak esnek ve kapsayıcı bir planlama yapar.

Programın saydığı aile katılımı etkinlik örnekleri şunlar: tanışma toplantıları, veli toplantıları, bireysel görüşmeler, ev ziyaretleri, telefon ve dijital iletişim, haber mektupları ve bültenler, konferans ve seminerler, portfolyo ve gelişim dosyası paylaşımları, dilek ve öneri kutuları, okul panoları, belirli gün ve haftalar etkinlikleri, yıl sonu şenlikleri ve sergiler, proje mektubu. Yıllık takvimi kurarken bu listeden seçersin.

EK-9 Aile eğitimi ihtiyaç belirleme formu

EK-9 ailelere "Hangi konuda bilgi almak istersiniz?" diye sorar. Formda on dokuz konu ve bir "diğer" satırı var. Bunların arasında okula uyum, iletişim ve olumlu ebeveynlik, duyguları tanıma ve yönetme, sınır koyma ve olumlu disiplin, öz güven ve öz bakım, oyunla öğrenme, değerler, kitap okuma ve erken okuryazarlık, ekran dengesi ve güvenli teknoloji, beslenme ve uyku, sosyal beceriler, davranış sorunları, doğa farkındalığı, ilkokula hazırlık ve farklı gelişim özellikleri olan çocukların desteklenmesi var. Aile öncelikli konularını 1, 2, 3 diye numaralandırır.

Formun devamında dört soru daha var:

• Uygulama biçimi: yüz yüze toplantı, çevrim içi eğitim, küçük grup çalışması, bireysel görüşme, atölye, evde kısa aile görevleri, broşür, video ya da EBA içeriği, okul-aile etkinlik günü.
• Sıklık: ayda bir, dönemde iki kez, ihtiyaç duyuldukça ya da kısa düzenli bilgilendirmeler.
• Uygun zaman: hafta içi sabah, öğleden sonra ya da akşam; hafta sonu sabah ya da öğleden sonra; çevrim içiyse akşam saatleri.
• Beklentiler ve öğretmenin bilmesini istedikleri özel bir durum.

Son soru önemlidir. Çocuğun uyum süreciyle, uykusuyla ya da aile düzenindeki bir değişiklikle ilgili bilgi çoğu zaman ilk kez burada gelir.

EK-10 Aile katılımı tercih formu

EK-10 ise "Siz neye katkı verebilirsiniz?" sorusunu sorar ve altı bölümden oluşur:

E bölümündeki "Şu an aktif katılım sağlayamam ancak bilgilendirilmek isterim" seçeneği değerlidir. Bu aileyi listeden çıkarmazsın, yalnız katılım yolunu bilgilendirme ve ev uygulamasıyla sınırlarsın.

Formları dağıtmanın küçük incelikleri

İki formu aynı anda değil, birkaç hafta arayla dağıtmak daha iyi sonuç verir. Uyum haftalarından sonra tanışma toplantısında EK-9'u, ekim sonunda EK-10'u vermek ailelerin formları dikkatle doldurmasını sağlar.

• Formun üstüne çocuğun adını yaz. Hangi formun kime ait olduğu karışmaz, aile de kendine özel bir form aldığını hisseder.
• Bir dönüş tarihi ver: "Cuma gününe kadar çantasında gönderebilirsiniz."
• Formun zorunlu olmadığını söyle. Zorunluluk hissi aileleri her şeyi işaretleyip geçmeye iter.
• Okuma yazma güçlüğü olan ya da Türkçeyi az bilen ailelerle formu bireysel görüşmede birlikte doldur.
• Formu bir kez gönderip bırakma. Dönmeyen formlar için kapıda kısa bir hatırlatma çoğu zaman yeter.

Dağıtım tarihini ve dönüş sayısını not et. Yıl sonunda "kaç aileye ulaştık?" sorusunun cevabı buradan çıkar.

Sonuçlardan ne çıkar?

Formlar döndükten sonra üç şeye bak.

En çok istenen konu. EK-9'da birinci öncelikleri üç puan, ikincileri iki puan, üçüncüleri bir puan sayarsan konuların sıralaması çıkar. Varsayımsal bir örnek: 18 aileden 14'ü form gönderdi; ekran dengesi 6 ailenin birinci, 3 ailenin ikinci tercihi olduysa 6 × 3 + 3 × 2 = 24 puanla ilk sıraya çıkar. İlk aile eğitimi o konuda olmalı.

Biçim ve zaman. Ailelerin çoğu çalışıyorsa hafta içi sabah yapılan bir seminer boş geçer. Akşam çevrim içi kısa bir oturum ya da cumartesi sabahı bir atölye daha çok aileye ulaşır.

Gönüllüler. EK-10'da her maddeyi işaretleyen ailelerin listesi senin yıllık rehberindir. Meslek tanıtımında kimi davet edeceğini, gezide kimden yardım isteyeceğini, geri dönüşüm materyalini kimin toplayacağını bu listeden bilirsin.

Formların özetini tek sayfada tut: konu sıralaması, en uygun iki zaman dilimi, gönüllü listesi ve "bilgilendirilmek isterim" diyen aileler. Bu sayfa yıllık planın aile katılımı sütununa doğrudan geçer. Planı nasıl kuracağın okul öncesi yıllık plan nasıl yapılır yazısında.

Ev ziyareti nasıl planlanır ve kaydedilir?

Program ev ziyaretini aile katılımı etkinlikleri arasında sayar ve ailelerle bireysel görüşmeler tamamlandıktan sonra planlanabileceğini söyler. Ev ziyareti çocuğu ve aileyi kendi ortamında tanımak içindir; bir denetim değildir.

Ziyaret aileyle önceden konuşulur ve onların uygun olduğu bir zamana konur. Okul yönetimini bilgilendirmek ve mümkünse bir meslektaşla gitmek yaygın bir uygulamadır. Ziyareti kısa tut: yarım saat ile bir saat arası.

Ziyaretten sonra kısa bir kayıt yaz: kimlerle görüştün, ne konuştunuz, aileyle neyi kararlaştırdınız, bir sonraki adım ne? Evin düzeni, eşyalar ya da ailenin yaşam biçimi hakkında değerlendirme yazma. "Çocuğun evde kendine ait bir oyun köşesi var, birlikte kitap okuma saati önerildi" gibi bir not hem saygılı hem işe yarar. Kayıt için ev ziyareti formu aracını kullanabilirsin.

Yıl boyu aile katılımı takvimi

Formların sonuçlarıyla basit bir takvim kurulabilir:

Bu takvim bir öneri; okulunun yıllık planına ve ailelerin cevaplarına göre değiştir. Önemli olan her aileye en az bir katılım yolu açmaktır. Okula gelemeyen bir aile evde kitap okuyarak ya da materyal göndererek sürecin parçası olabilir. Aylık planlara düşerken her ayın aile katılımı satırına o ay ne yapılacağını tek cümleyle yaz; ayrıntısı okul öncesi aylık plan nasıl hazırlanır yazısında.

Aile katılımı planlamasında sık yapılan hatalar

• Formu gönderip sonuçlarını kullanmamak. Aile, istediği konunun hiç gelmediğini görünce bir sonraki formu doldurmaz.
• Bütün etkinlikleri hafta içi gündüze koymak. Çalışan aileler hep dışarıda kalır.
• Gönüllü veliyi yıl boyu tek kişiyle sınırlamak. Listedeki herkese en az bir kez yer aç.
• Ev ziyareti notuna yargı yazmak. Not çocuğun dosyasında kalır ve yıllar sonra başka bir öğretmen okur.
• Aile eğitiminden sonra izleme yapmamak. Program, eğitimin aile yaşamındaki karşılığının değerlendirilmesini ve yeni eğitimlerin buna göre planlanmasını ister; kısa bir geri bildirim sorusu yeter.

Veli toplantısının izin yazısı için veli toplantısı izin yazısı aracına, çocuğu tanıma sürecinin diğer belgeleri için çocuk tanıma formu ve okul öncesi gelişim raporu araçlarına bakabilirsin.