Yazılı Sınav Puan Dağılımı Nasıl Yapılır? Soru Kâğıdına Puan Yazma Rehberi

Yazılı sınav kâğıdını hazırlarken işin büyük kısmı soruları yazmaktır, ama her sorunun yanına konacak puan da en az o kadar dikkat ister. Puanlar öğrenciye hangi soruya ne kadar zaman ayıracağını söyler, kâğıdı okurken sana bir ölçü verir ve itiraz geldiğinde dayanağın olur. Puanları belirlemenin pratik yolları, kısmi puan için anahtar hazırlama ve sık yapılan hatalar aşağıda. Soru sayısını ve ağırlıkları yazarsan toplamı tam 100 olan dağılımı aşağıdaki araç verir.

Önce kuralı kim koyar?

Hangi soruya kaç puan verileceğini belirleyen resmî bir tablo yok. Puanları dersin öğretmeni belirler; ortak yazılı sınavlarda zümre birlikte karar verir. Mevzuat puanların açık olmasını ister: İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.22/1-a'ya göre cevap anahtarında her soruya verilecek puan ayrıntılı olarak belirtilir ve anahtar sınav kâğıtlarıyla birlikte saklanır. Kâğıtlar bir eğitim ve öğretim yılı saklandığı için (m.25/1), puanların aylar sonra bakıldığında da anlaşılır olması gerekir.

Soru türüne göre ağırlık: bir örnek

Puanları eşit dağıtmak en kolay yol, ama sorular aynı emeği istemiyorsa adil olmayabilir. Ağırlıklı dağıtımda her soru türüne bir katsayı verirsin. Aşağıdaki katsayılar yalnız bir örnek; kendi dersine ve sınıfına göre değiştir ya da zümrenin belirlediği katsayıları kullan.

Dört kısa cevaplı, iki açık uçlu ve bir problem sorusundan oluşan 7 soruluk bir sınavda ağırlıklar 1 1 1 1 2 2 3 olur. Ağırlık toplamı 11, birim pay da 100 ÷ 11 = 9,09 puan çıkar. En büyük kalan yöntemiyle dağılım şöyle:

Paylar 9,09, 18,18 ve 27,27. Hepsi aşağı yuvarlanınca toplam 99 olur; kalan 1 puan küsuratı en büyük olan 7. soruya eklenir ve toplam 100'e tamamlanır.

Ağırlığı belirlerken kendine şunu sorabilirsin: ortalama bir öğrenci bu soruyu kaç dakikada cevaplar ve kaç ayrı adımda puan kaybedebilir? Süre ve adım sayısı arttıkça ağırlık da artmalı.

Puanı tam sayıda tutmanın faydası

Soru puanlarını tam sayı yazarsan kâğıt okuma hızlanır, toplama hatası azalır. 14,28 gibi bir puanı hiçbir öğretmen kâğıtta kullanmaz; 14 ve 15'lerden oluşan bir dağılım hem okunur hem toplamı tutar. Yarım puan, kısmi puanı ince ayarlamak istediğin kısa sınavlarda işe yarar. 20 soruluk bir kâğıtta ise yarımlarla uğraşmak toplama hatası riskini artırır. En kolay okunan puanlar 5'in katlarıdır; soru sayısı azsa (4-6 soru) iyi çalışır, 7 ve üstü soruda sorular arasında 5 puanlık farklar oluşur.

Öğrencinin kâğıt üzerindeki toplamı da tam sayı olunca e-Okul'a girerken yuvarlama sorusu çıkmaz.

Kısmi puan için dereceli puanlama anahtarı

Açık uçlu ve problem sorularında öğrenciler çoğu zaman sorunun bir kısmını doğru yapar. Kısmi puanın her kâğıtta aynı ölçüyle verilmesi için cevap anahtarına puanın parçalarını yaz. Buna dereceli puanlama anahtarı denir. 28 puanlık problem sorusu için bir örnek:

Ölçütlerin puanlarını tam sayı yazmak burada da işini kolaylaştırır. Anahtarı sınavdan önce hazırlarsan okuma sırasında "bu öğrenciye 3 mü 4 mü vereyim" kararsızlığı büyük ölçüde ortadan kalkar. Ortak sınavlarda bütün şubeler aynı anahtarı kullanırsa aynı cevaba farklı puan verilmez.

İptal edilen soru

Okuma sırasında bir sorunun hatalı olduğu anlaşılırsa soru iptal edilir. Okulda yapılan sınavlar için kural Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi m.6/1-ı'da: iptal edilen soru değerlendirme dışı bırakılır ve geçerli soruların puan değeri yeniden saptanır. Uygulamada iptal edilen sorunun puanı kalan sorulara kendi puanları oranında dağıtılır. 10, 20, 30 ve 40 puanlık dört sorudan 2. soru iptal edilirse yeni puanlar 12, 38 ve 50 olur. Bu durumda bütün kâğıtları yeni puanlara göre yeniden toplaman gerekir.

Bakanlığın ülke geneli ortak yazılı sınavlarında ise farklı bir uygulama görüldü: orada iptal edilen sorunun puanı bütün öğrencilerin puanına eklenir. Hangi kuralın geçerli olduğunu sınavın türüne bakarak seç; araçta ikisi de var.

Sık yapılan hatalar

1. Toplamın 100 tutmaması. Elle dağıtılan puanlarda 98 ya da 102 toplamına şaşırtıcı sıklıkta rastlanır. Kâğıdı çoğaltmadan önce soru puanlarını bir kez daha topla.
2. Soru kâğıdına puan yazmamak. Öğrenci hangi sorunun daha değerli olduğunu bilmezse zamanını yanlış dağıtır. Her sorunun yanına puanını yaz.
3. Anahtarda yalnız toplam puanın olması. "Problem: 28 puan" yazmak kısmi puan için yetmez; ölçütleri ayrı ayrı yaz.
4. Kolay soruya yüksek puan. Tek kelimelik bir cevaba 20 puan verirsen notun büyük kısmı tek bir bilgiye bağlanır ve öğrencinin çok adımlı sorulardaki emeği geri planda kalır. Puanı sorunun emeğiyle orantılı tut.
5. Kazanım dağılımını gözden kaçırmak. Ortak sınav soruları konu soru dağılım tablosuna göre hazırlanır (YUSY m.5/m). Bir ünite tabloda sınavın yarısını kapsıyorsa puanların da yaklaşık yarısı o üniteye düşmeli.
6. İptal sonrası eski puanla okumak. İptal kararı okumanın ortasında verilirse daha önce okunmuş kâğıtları yeni puanlarla yeniden toplamak unutulabilir.

Süre hakkında kısa bir not

Soru sayısına göre sınav süresi veren resmî bir formül yok. Yazılı sınav süresi zorunlu hâller dışında bir ders saatini, yani 40 dakikayı aşamaz. Puan dağılımı aracı süre önerisi vermez; süreyi sen ya da zümren belirler. Soruları bir kez kendin çözüp geçen süreyi ölçmek, öğrencilerin ihtiyacını kestirmek için iyi bir başlangıç. Öğrencilerin senden daha uzun süreye ihtiyaç duyacağını da hesaba kat.

Formüller, en büyük kalan yönteminin adımları ve sınav süresine ilişkin mevzuat için yazılı sınav puan dağılımı sayfasına bakabilirsin. Sınavı okuduktan sonra sınav analizi ve kazanım analizi araçlarıyla sonuçları inceleyebilir, dönem puanı için e-Okul not hesaplama aracını kullanabilirsin.