Ortak Sınav Sonrası Kazanım Eksikliği Eylem Planı Nasıl Hazırlanır?

Ortak yazılı sınavlar okunduktan sonra zümre toplanır ve gündemde hep aynı madde olur: sınav analizi ve kazanım eksikliği için eylem planı. Eğitim Kurulları ve Zümreleri Yönergesi m.12/8 bu maddeyi zümre gündemine açıkça koyar. Her öğretmen toplantıya kendi şubesinin kazanım analiziyle gelirse konuşma "sınıflar genel olarak zorlandı" düzeyinde kalmaz. Bu analizden uygulanabilir bir eylem planına nasıl geçileceğini aşağıda örnek bir tabloyla bulacaksın. Kendi şubenin kazanım başarı yüzdelerini aşağıdaki araçla hesaplayabilirsin.

Zümreye hangi veriyle gidilmeli?

Eylem planının ham maddesi iki şeydir: her kazanımın başarı yüzdesi ve o kazanımda düşük kalan öğrencilerin listesi. Kazanım başarı yüzdesi, o kazanımı ölçen sorulardan alınan puanların alınabilecek en yüksek toplam puana oranıdır. Bu sayı tek başına yetmez. Aynı %48'lik kazanımda sınıfın yarısı tam puan, yarısı sıfır almış olabilir; herkes yarım puanda da toplanmış olabilir. İki durumun çözümü farklı olduğu için öğrenci × kazanım tablosunu da yanında getir.

Toplantıdan önce zümre olarak ortak bir tekrar eşiği belirlemek de işi kolaylaştırır. Mevzuatta kazanım için bir başarı eşiği yok; şablonlarda %50 ya da %70 yaygın. Bir öğretmen %50, diğeri %70 ile rapor hazırlarsa "tekrar edilecek kazanımlar" listeleri birbirini tutmaz. Eşikte anlaşılır ve herkes raporunu aynı ölçütle hazırlarsa toplantının süresi önlemleri konuşmaya kalır.

Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi m.5/r, ortak sınav sonuçlarına göre okullar ve sınıflar arasında karşılaştırmalı veri çıkarılmamasını ister. Bu yüzden zümrede her öğretmen kendi şubesinin durumunu ve kendi planını anlatır; şubeleri sıralayan bir tablo hazırlanmaz. Ortak karar, eksik görülen kazanımlar ve izlenecek yol üzerine alınır.

Eylem planı neden somut olmalı?

Eski zümre tutanaklarında sık rastlanan bir cümle var: "Eksik kazanımlar ders saatlerinde tekrar edilecektir." Dönem sonunda bu cümleyi kontrol edemezsin, çünkü hangi kazanımın kiminle, nasıl ve ne zamana kadar ele alınacağını söylemez. Yönergenin m.6/1-b hükmü de iyileştirici önlemi "konu ve kazanım eksikliği görülen öğrenciler için" tanımlar; yani önlemin bir hedef grubu olmalı.

İşe yarayan bir eylem planı satırında en az şu bilgiler olur: kazanım, başarı yüzdesi, olası neden, yapılacak etkinlik, süre ve sorumlu.

Örnek eylem planı tablosu

Aşağıdaki tablo 7. sınıf matematik zümresi için kurgusal bir örnek. Kazanım adlarını kısalttım, kodları bilerek yazmadım. Sen kendi dersinin öğretim programındaki kazanımlarla doldur.

Planı kontrol edilebilir kılan, tablonun son sütunlarıdır. Eylem planının sonuna bir izleme satırı da ekleyebilirsin: "İkinci yazılıda bu kazanımlar en az birer soruyla yeniden ölçülecek, sonuç bir sonraki zümrede değerlendirilecektir." Böylece bir dönem sonra planın işe yarayıp yaramadığını sayıyla görürsün.

"Neden olabilir?" sütunu nasıl doldurulur?

Planın en çok atlanan kısmı bu sütundur, ama etkinliği belirleyen de odur. Düşük başarının birkaç olası kaynağı var ve her biri farklı bir önlem ister:

1. Konu işlenmemiş ya da yetişmemiş. Takvimin gerisinde kalan bir şubede sorun öğrenmeden çok zamandan kaynaklanır. Önlem konu anlatımıdır.
2. Ön bilgi eksik. Kazanım önceki yılın bir becerisine dayanıyor ve o beceri zayıf. Önlem kısa bir ön bilgi tekrarıdır; kazanımın kendisini baştan anlatmak çoğu zaman gerekmez.
3. Soru kazanımı ölçmüyor. Soru başka bir beceriyi (uzun metni okuma, dikkat) ölçmüş olabilir. Bu durumda müdahale edilmesi gereken şey sorunun kendisidir.
4. Belirli bir öğrenci grubu. Sınıf ortalaması kabul edilebilir düzeyde, ama birkaç öğrenci düzey 1'de. Önlem bütün sınıfa uygulanmaz, o gruba yönelir.

Hangisinin geçerli olduğunu öğrenci × kazanım tablosuyla soru analizi birlikte gösterir. Bir kazanımı ölçen sorunun ayırt edicilik indeksi düşükse, yani iyi öğrenciler de zayıf öğrenciler kadar yanılmışsa, üçüncü ihtimali ciddiye al.

Kazanım-soru eşleştirmesinde sık yapılan hatalar

Kazanım analizi ancak sorulara doğru kazanım bağlandığında bir anlam taşır. Zümrede tartışılan eksiklerin bir kısmı aslında eşleştirme hatasından çıkar.

• Aynı kazanımı farklı yazmak. Bir soruya "Denklem kurma", diğerine "Denklem kurar" yazılırsa analiz bunları iki ayrı kazanım sayar ve her biri tek soruya dayanır. Kodla çalışmak ya da kazanım listesini bir kez yazıp kopyalamak bunu önler.
• Tek soruya iki kazanım yüklemek. Bir soru hem oran hem yüzde hesabı istiyorsa düşük başarının hangisinden geldiğini ayıramazsın. Soruyu baskın kazanıma bağla ya da sınavı hazırlarken soruyu ikiye böl.
• Kazanımı tek soruyla ölçmek. Tek soruya dayanan bir kazanımın başarısı büyük ölçüde sorunun nasıl ifade edildiğine bağlıdır. Konu soru dağılım tablosunda önemli kazanımlara en az iki soru ayırırsan sonuçlar daha güvenilir olur. Yönerge m.5/m'ye göre ortak sınav soruları bu tabloya göre hazırlanır.
• Puan farkını unutmak. 5 puanlık bir soruyla 25 puanlık bir soruyu aynı kazanıma bağladığında kazanımın başarısını büyük ölçüde 25 puanlık soru belirler. Bunda bir hata yok, ama yorumlarken bunu bilmen gerekir.
• Kazanımsız soruları gözden kaçırmak. Bir kazanıma bağlanmamış soru kazanım tablosunda görünmez. Sınavın dörtte biri kazanımsızsa analiz sınavın yalnız bir bölümünü anlatıyor demektir.

Ders defteri ve tutanak

Zümrede kararlaştırılan önlemler zümre tutanağına yazılır. Her öğretmen ayrıca kendi şubesi için belirlenen kazanım eksiklerini ve yaptığı telafi etkinliklerini ders defterinin açıklamalar bölümüne işler. Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu, analiz raporu için okul idaresine ayrıca evrak verilmesi gibi bir yük oluşturulmamasını ister; kazanım analizi raporu öğretmenin kendi çalışma belgesi olarak kalabilir. Zümreye götürmek için PDF ya da Word çıktısı yeterli. Raporu paylaşacaksan öğrenci adlarını kısaltma seçeneğini aç.

Sınavın genel sonuçları için sınav analizi, soruların güçlüğünü ve ayırt ediciliğini görmek için soru analizi aracına bakabilirsin. Formüller, 1-4 düzey ölçeği ve öğrenci kazanım tablosunun ayrıntıları kazanım analizi sayfasında.