- Araç yazılı sınavdan sonra ortalamayı, başarı oranını, medyanı, standart sapmayı, her sorunun ve kazanımın başarı yüzdesini hesaplayıp rapor hazırlar.
- Soru başarı yüzdesi = sorudan alınan puanlar toplamı ÷ (N × soru puanı) × 100; G ve K yazılan öğrenciler N'ye girmez.
- Başarı yüzdesi tekrar eşiğinin (varsayılan %50) altında kalan kazanımlar "tekrar edilmesi gereken kazanımlar" listesine girer.
- MEB'in zorunlu bir sınav analizi şablonu yoktur; e-Okul'da da soru ya da kazanım bazında analiz modülü bulunmaz.
Sınav analizi aracı, ortaokul ve lise yazılılarından sonra öğretmenin yaptığı klasik sınav analizini birkaç dakikada çıkarır. Soruları ve puanlarını tanımlarsın, öğrenci puanlarını Excel'den yapıştırır ya da tabloya yazarsın. Araç sınıf ortalamasını, başarı oranını, medyanı, standart sapmayı, puan dağılımını, her sorunun ve her kazanımın başarı yüzdesini hesaplar, tekrar edilmesi gereken kazanımları da listeler. Sonuçları il ölçme ve değerlendirme merkezlerinin (ÖDM) yayımladığı "klasik sınav analizi" şablonlarının düzeninde bir A4 rapora döker. Raporu PDF ya da Word (.docx) olarak indirebilir, yazdırabilir, bütün tabloları CSV olarak Excel'e aktarabilirsin.
Bu rapor resmî bir form sayılmaz. Millî Eğitim Bakanlığı sınav analizi için zorunlu bir şablon yayımlamadı. Rize ve İzmir ÖDM'lerinin şablonları resmî kurum yayınıdır, ama kullanımları zorunlu tutulmaz. Aracın düzeni bu şablonların ortak bölümlerinden derlendi. Okulun farklı bir düzen istiyorsa Word çıktısını düzenleyebilirsin. Araç ilkokul için tasarlanmadı: ilkokulda hiçbir ad altında sınav yapılmaz ve çoktan seçmeli soru kullanılmaz (Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi m.5/h).
Sınav analizi nasıl yapılır?
- Soruları tanımla. Soru sayısını (1–50) seç, her sorunun puanını yaz. "100 puanı eşit dağıt" düğmesi puanları kendiliğinden böler. Soru puanlarının toplamı 100 değilse araç uyarır. Her soru için türü seç: açık uçlu ya da çoktan seçmeli. Çoktan seçmeli sorularda cevap anahtarını (A–E) gir.
- Kazanımları yaz. Her sorunun ölçtüğü kazanımın kodunu ya da adını gir. Kazanım listen bir belgede duruyorsa alt alta kopyalayıp toplu yapıştırabilirsin. Aynı yazılan kazanımlar büyük-küçük harf ve boşluk farkına bakılmadan birleşir; iki soru aynı kazanımı ölçüyorsa kazanım tablosunda tek satır olur.
- Ayarları kontrol et. Geçme puanı varsayılan olarak 50'dir; ortaokul Türkçe dersinde 70'i seç. Tekrar eşiği varsayılan olarak %50'dir: başarı yüzdesi bunun altında kalan kazanımlar "tekrar edilmesi gereken kazanımlar" listesine girer.
- Puanları gir. Puan girişi sekmesinde öğrenci listesini ve puanları doldur. Bir sonraki bölüm bunu ayrıntısıyla anlatıyor.
- Analizi oku. Analiz sekmesinde özet kutuları, histogram, soru ve kazanım tabloları ve öğrenci puan tablosu çıkar. Her tablonun altında bir CSV indirme düğmesi var.
- Raporu hazırla. Rapor sekmesinde ders, sınıf, dönem, sınav numarası, tarih ve öğretmen bilgilerini kontrol et; "alınacak önlemler" metnini yaz ya da hazır öneri metnini ekleyip düzenle. Sonra PDF, Word ya da Yazdır düğmesini kullan.
Excel'den puan yapıştırma
Çoğu öğretmen puanları zaten bir Excel tablosunda tutar ve araç bu tabloyu doğrudan kabul eder. Düzen basit: her satır bir öğrenci, her sütun bir soru. Tablonun başında Sıra, No ve Ad Soyad sütunları olabilir, araç bunları tanır. Başlık satırı ve en sağdaki toplam sütunu kendiliğinden atlanır; tabloyu temizlemene gerek yok. Excel'de bloğu seç, kopyala ve araçtaki yapıştırma alanına bırak.
Hücre tablosuna doğrudan da yazabilirsin. Hücreler arasında ok tuşları ve Enter ile gezersin. Excel'den kopyaladığın bir bloğu tek bir hücreye yapıştırırsan tablo o hücreden başlayarak dolar. Hücrelerin anlamı şöyle:
| Hücreye yazılan | Anlamı |
|---|---|
| Sayı (ör. 15) | Öğrencinin o sorudan aldığı puan |
| Boş ya da "b" | Soru boş bırakılmış (puanı 0 sayılır, ayrıca "boş" olarak sayılır) |
| D / Y / B | Çoktan seçmelide doğru, yanlış, boş |
| A–E | Çoktan seçmelide öğrencinin işaretlediği şık; cevap anahtarıyla karşılaştırılır |
| Durum: G | Öğrenci sınava girmedi, istatistiğe girmez |
| Durum: K | Kopya; öğrenci istatistiğe girmez |
Öğrenci adlarını ayrıca yazmak istemiyorsan ortak öğrenci listesi girişini kullan: e-Okul'dan ya da Excel'den ad listesini yapıştırabilir veya daha önce kaydettiğin sınıfı seçebilirsin.
e-Okul ve sınav analizi
e-Okul'a yalnız sınavın toplam puanı girilir. e-Okul'da soru ya da kazanım bazında bir sınav analizi modülü bulunmuyor. "e-okul sınav analizi" diye aradığında bulmak istediğin şey büyük olasılıkla bu: puanları e-Okul'a girmeden önce ya da girdikten sonra soru ve kazanım analizini bu araçla yaparsın, öğrenci listesini de e-Okul'dan kopyalayıp araca yapıştırırsın. Öğrencinin dönem puanını hesaplamak için e-Okul not hesaplama aracına bakabilirsin.
Sınav analizi formülleri
Aşağıdaki formüller aracın birebir uyguladığı hesaplardır. Mevzuatta sınav analizi için tanımlanmış resmî bir formül yok; bunlar ölçme-değerlendirme literatüründe ve ÖDM şablonlarında kullanılan yaygın hesaplardır.
| Gösterge | Hesap |
|---|---|
| N | Sınava giren öğrenci sayısı (G, K ve hiç puanı girilmemiş satır hariç) |
| Öğrenci puanı | Soru puanlarının toplamı |
| Sınıf ortalaması | Σ puan ÷ N |
| Medyan | Puanlar sıralandığında ortadaki değer (çift sayıda öğrencide ortadaki iki puanın ortalaması) |
| Ranj | En yüksek − en düşük |
| Standart sapma | Örneklem standart sapması, n − 1 ile (Excel'deki STDEV) |
| Başarı oranı | Başarılı öğrenci ÷ N × 100 (başarılı: puan ≥ geçme puanı) |
| Çarpıklık | 3 × (ortalama − medyan) ÷ standart sapma (Pearson) |
| Soru başarı yüzdesi | Sorudan alınan puanlar toplamı ÷ (N × soru puanı) × 100 |
| Kazanım başarı yüzdesi | Kazanımı ölçen soruların puan toplamı ÷ (N × o soruların puanları toplamı) × 100 |
Soru puanlarının toplamı 100 değilse puan bantları ve geçme puanı, öğrencinin yüzdesine (toplam ÷ en yüksek alınabilecek puan × 100) göre uygulanır. Puan dağılımı tablosundaki bantlar 0–49 Geçmez, 50–59 Geçer, 60–69 Orta, 70–84 İyi, 85–100 Pekiyi'dir.
Sınav analizi için mevzuat ne diyor?
Sınav analizinin dayanağı Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi'dir (11.10.2023). Yönergenin 5. maddesinin (f) bendine göre analiz, "öğrenci cevapları puanlanırken sınıf geneli kanaat oluşturacak şekilde ya da öğrenci düzeyinde yapılır" ve rapor "öğretmenin kendisine geri bildirim vermesi amacıyla hazırlanır." 6. maddenin 1. fıkrasının (b) bendi, sınavların şube ve sınıflar bazında analiz edilmesini, konu ve kazanım eksikliği görülen öğrenciler için iyileştirici önlemler alınmasını ister. Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.45/1-b de lise için "şube ve sınıflar bazında sınav analizleri yapılır" der.
Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu'nun 12/a maddesi analizin her sınavdan sonra ders öğretmenince yapılacağını söyler; 12/c ise okul idaresine rapor verilmesi gibi evrak yükünden kaçınılmasını ister. Yani rapor öncelikle öğretmenin kendi işidir. Okulun istemedikçe teslim zorunluluğu yok, ama zümre toplantısında ve ders defterine kazanım eksiklerini işlerken elinde bulunması işini kolaylaştırır.
Bir sınırı da bilmen gerekir. Yönergenin 5/r maddesine göre ortak yazılı sınavların sonucuna göre öğrenci toplu listeleri yayımlanmaz, okullar ve sınıflar arası karşılaştırmalı veri çıkarılmaz. Bu yüzden araç öğrencileri puana göre sıralamaz, şube ya da okul karşılaştırması üretmez. Öğrenci puan tablosu giriş sırasıyla gelir.
Örnek sınıf: adım adım çözüm
4 soruluk bir yazılı düşünelim: 1. soru 20 puan (kazanım K1), 2. soru 30 puan (K1), 3. soru 40 puan (K2), 4. soru 10 puan (kazanım yazılmamış). Toplam 100. Sınıfta 11 öğrenci var, biri sınava girmemiş (G).
| Öğrenci | 1. soru | 2. soru | 3. soru | 4. soru | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|
| Ö1 | 20 | 30 | 40 | 10 | 100 |
| Ö2 | 20 | 30 | 30 | 10 | 90 |
| Ö3 | 20 | 20 | 30 | 10 | 80 |
| Ö4 | 10 | 30 | 20 | 10 | 70 |
| Ö5 | 20 | 10 | 20 | 10 | 60 |
| Ö6 | 10 | 20 | 20 | 5 | 55 |
| Ö7 | 10 | 10 | 20 | 5 | 45 |
| Ö8 | 0 | 10 | 20 | boş | 30 |
| Ö9 | boş | 10 | 10 | 0 | 20 |
| Ö10 | 0 | boş | 10 | 0 | 10 |
| Ö11 | G |
Genel sonuçlar: Ö11 hesaba girmez, N = 10. Puanların toplamı 560, ortalama 560 ÷ 10 = 56. Sıralı puanlarda ortadaki iki değer 60 ve 55 olduğu için medyan 57,5. Ranj 100 − 10 = 90. Ortalamadan farkların kareleri toplamı 8090; standart sapma √(8090 ÷ 9) ≈ 29,98. Geçme puanı 50 iken 6 öğrenci başarılı, 4 öğrenci başarısız; başarı oranı %60.
Puan dağılımı: 0–49 bandında 4 (Ö7–Ö10), 50–59'da 1, 60–69'da 1, 70–84'te 2, 85–100'de 2 öğrenci var.
Sorular: 1. sorudan toplam 110 puan alınmış, ortalama 11, başarı 110 ÷ (10 × 20) = %55. 2. soruda toplam 170, başarı %56,7. 3. soruda toplam 220, başarı %55. 4. soruda toplam 60, başarı %60. Rize ÖDM şablonundaki konu analizi ölçütüne göre (soru ortalaması soru puanının %45'inin altındaysa "geri bildirim verilmeli", %70'in altındaysa "bireysel çalışma gerekli", değilse "anlaşılmış") dört sorunun da durumu "bireysel çalışma gerekli" çıkar.
Kazanımlar: K1'i 1. ve 2. sorular ölçüyor: (110 + 170) ÷ (10 × 50) = %56. K2 yalnız 3. soruda: %55. Tekrar eşiği %50 olduğu için tekrar listesine giren kazanım yok. Eşiği %60 yapsaydın ikisi de listeye girerdi. 1–4 düzey ölçeğinde ikisi de 2 (Yeterli) düzeyinde. Düzey adları ilkokul karnesindeki dört basamaktan alındı; eşikler (%87,5, %62,5, %37,5) yaygın uygulamadır, resmî bir dayanakları yoktur.
Rapor bölümleri
Rapor sekmesindeki A4 belge şu sırayla oluşur:
- Başlık ve bilgi satırları: ders, sınıf, dönem, sınav numarası, tarih, soru sayısı, öğretmen.
- Puan dağılımı ve genel sonuçlar tablosu yan yana.
- Sonuçları özetleyen otomatik açıklama paragrafı (düzenlenebilir).
- Soru analizi tablosu.
- Kazanım analizi tablosu ve tekrar edilmesi gereken kazanımlar.
- Alınacak önlemler metni.
- İsteğe bağlı öğrenci puan tablosu (15 soruluk parçalar hâlinde) ve öğrenci kazanım tablosu.
- Öğretmen imzası; isteğe bağlı müdür "UYGUNDUR" bloğu.
Öğrenci tablosunu panoya asacak ya da başkasıyla paylaşacaksan adları kısaltma seçeneğini aç; "Ayşe Yılmaz" raporda "Ay Yı**" olarak görünür.
Çarpıklık nasıl yorumlanır?
Rize ÖDM şablonu ve Tekin'in (Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, 2004) yorumuna göre çarpıklık 0 ya da altındaysa sınav kolay, 0,10'dan küçükse hafif zor, 0,10–0,25 arasında orta güçlükte, 0,25'in üstünde çok zor sayılır. Pozitif çarpıklık puanların düşük uçta toplandığını, yani sınavın zor geldiğini gösterir. Örnek sınıfta çarpıklık 3 × (56 − 57,5) ÷ 29,98 ≈ −0,15 çıkıyor; araç bunu "kolay" diye yazar.
Bu yorumu tek başına okuma. Literatür, yalnız çarpıklığa bakarak güçlük yorumu yapmanın doğru olmadığını söyler. Örnek sınıfta soruların başarı yüzdeleri %55–60 arasında, yani sorular orta güçlükte. Çarpıklığın negatif çıkması, medyanın ortalamadan biraz yukarıda olmasından kaynaklanıyor. Küçük sınıflarda bir iki öğrencinin puanı çarpıklığı rahatça değiştirir. Güçlüğü soruların ortalama güçlüğüyle birlikte değerlendirmek için soru analizi aracındaki madde güçlük indekslerine bak.
Sınav analizinde kişisel veriler
Araç taslağı kaydeder; sayfaya döndüğünde kaldığın yerden devam edersin. Bilgilerim (öğretmen ve okul profili) ile kayıtlı sınıf listeleri diğer öğretmen araçlarıyla ortaktır ve JSON yedek dosyasıyla başka bir cihaza taşınabilir. Ortak kullanılan bir bilgisayarda işin bitince taslağı sil; öğrenci adları ve puanları bir sonraki kullanıcının önüne gelmesin.
Sık sorulan sorular
Soru puanlarının toplamı 100 olmak zorunda mı?
Hayır, ama araç uyarır. Toplam 100 değilse geçme puanı ve bantlar öğrencinin yüzdesine göre uygulanır. Örneğin toplam 90 ise 45 alan öğrenci %50 ile geçer. Puanları 100'e dağıtmak için yazılı sınav puan dağılımı aracını kullanabilirsin.
Sınava girmeyen öğrenciye 0 mı yazmalıyım?
Hayır. Durum sütununa G yaz. 0 yazarsan öğrenci sınava girmiş ve hiç puan alamamış sayılır; ortalama ve başarı oranı düşer.
Boş bırakılan soru ile 0 puan farklı mı?
Puan olarak ikisi de 0'dır. Araç boş bırakılanları ayrıca sayar. Soru analizinde boş sayısının yüksek çıkması, sorunun anlaşılmadığına ya da sürenin yetmediğine işaret edebilir.
Raporu okula teslim etmem gerekiyor mu?
Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu'na göre rapor öğretmenin kendine geri bildirimi içindir ve okul idaresine rapor verilmesi gibi evrak yükünden kaçınılmalıdır. Okulun ayrıca istiyorsa PDF ya da Word çıktısını verebilirsin.
Öğrencileri puana göre sıralayabilir miyim?
Araç sıralama üretmez. Yönerge m.5/r ortak yazılı sınav sonuçlarına göre öğrenci toplu listesi yayımlanmasını ve sınıflar arası karşılaştırmayı yasaklar.
Çoktan seçmeli ve açık uçlu soruları aynı sınavda kullanabilir miyim?
Evet. Her sorunun türünü ayrı seçersin. Çoktan seçmelide D/Y/B ya da işaretlenen şık girilir; araç bunu cevap anahtarıyla karşılaştırıp puanı kendisi verir.
Kaynaklar: MEB Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi (11.10.2023) m.5/f, m.5/h, m.5/r, m.6/1-b; Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu 12/a ve 12/c; MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.45/1-b; Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.20/2 ve m.21; Rize ve İzmir İl Millî Eğitim Müdürlüğü ÖDM klasik sınav analizi şablonları; Tekin, H. (2004), Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme.
Soruların güçlük ve ayırt edicilik indeksleri için soru analizi, öğrenci bazında kazanım karnesi için kazanım analizi aracına bakabilirsin. Ders ortalaması için ders notu hesaplama, lisede yıl sonu ortalaması için lise ortalama hesaplama araçları var.