Kazanım Analizi

Kazanım analizi aracı, yazılı sınavda hangi kazanımın sınıfça ne ölçüde öğrenildiğini sana gösterir. Her soruya ölçtüğü kazanımı bağlarsın, öğrencilerin soru puanlarını girersin; araç her kazanım için başarı yüzdesini, 1-4 arası düzeyini ve tekrar edilmesi gereken kazanımları hesaplar. Raporda ayrıca öğrenci × kazanım tablosu yer alır: her öğrencinin her kazanımdan ne kadar başarılı olduğu tek sayfada görünür. Okullarda "bireysel kazanım karnesi" diye anılan tablonun karşılığı budur. Rapor, sınıfın öğretim programına göre "KAZANIM ANALİZİ" ya da "ÖĞRENME ÇIKTISI ANALİZİ" başlığıyla A4 olarak PDF ya da Word (.docx) biçiminde indirilir, yazdırılır; bütün tabloları CSV olarak da alabilirsin.

Kazanım analizi raporunun Millî Eğitim Bakanlığınca belirlenmiş resmî bir formu yok. Aracın düzeni, il ölçme ve değerlendirme merkezlerinin (ÖDM) öğretmenlere sunduğu şablonlara, özellikle İzmir ÖDM'nin kazanım analizi şablonuna benzer. Bu şablonlar resmî kurum yayınıdır ama kullanımı zorunlu değildir. Araç, sınav analizi ve soru analiziyle aynı motoru kullanır; farkı, kazanım tablosunun önce gelmesi ve raporun kazanım odaklı olması. İlkokulda sınav yapılmadığı için araç ortaokul ve lise yazılıları için hazırlandı.

Kazanım analizi nasıl yapılır?

1. Soruları tanımla. Soru sayısını (1-50) seç, her sorunun puanını ve türünü (açık uçlu ya da çoktan seçmeli) gir. "100 puanı eşit dağıt" düğmesi puanları senin yerine böler; toplam 100 değilse araç uyarır.
2. Kazanımları bağla. Her sorunun yanına ölçtüğü kazanımı yaz. Kazanım kodunu (ör. dersinin öğretim programındaki kod) ya da kısa adını kullanabilirsin. Elinde bir kazanım listesi varsa listeyi toplu yapıştırıp sorulara dağıtabilirsin.
3. Eşikleri ayarla. Geçme puanı varsayılan olarak 50; ortaokul Türkçe dersinde 70 seç. Tekrar eşiği varsayılan %50, istersen değiştir.
4. Puanları gir. Excel'deki puan tablosunu yapıştır (satır öğrenci, sütun soru) ya da e-Okul'dan kopyaladığın ad listesini ekleyip puanları hücre hücre yaz. Sınava girmeyen öğrenciyi G, kopya nedeniyle değerlendirme dışı kalanı K olarak işaretle; bu öğrenciler hesaba girmez.
5. Analize bak. Kazanım tablosu ve yatay çubuk grafik ilk sırada gelir. Altında soru tablosu, puan dağılımı ve öğrenci puanları yer alır.
6. Raporu hazırla. Rapor sekmesinde tekrar edilmesi gereken kazanımlar kendiliğinden listelenir. "Alınacak önlemler" kutusuna kendi metnini yaz ya da hazır öneri metnini ekleyip düzenle. Öğrenci kazanım tablosunu açıp kapatabilir, adları kısaltabilirsin.

Maarif Modelinde öğrenme çıktısı analizi

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programlarında "kazanım" yerine "öğrenme çıktısı" denir; her öğrenme çıktısının altında süreç bileşenleri yer alır. 2026-2027 eğitim-öğretim yılında yeni programlar 1, 2, 3, 5, 6, 7, hazırlık, 9, 10 ve 11. sınıflarda uygulanıyor; 4, 8 ve 12. sınıflar önceki programla, yani kazanım adlandırmasıyla devam ediyor. Bu yüzden okullarda aynı analiz için iki ad dolaşıyor: kazanım analizi ve öğrenme çıktısı analizi. Hesap aynıdır; değişen yalnız adlandırmadır.

Araç bu ayrımı senin yerine yapar. Sınıf / şube alanına yazdığın ilk sayıya bakar: "6/A", "10-B" ya da "Hazırlık A" yazdıysan rapor başlığı "ÖĞRENME ÇIKTISI ANALİZİ" olur, tablolarda "Öğrenme çıktısı", tekrar listesinde "Tekrar edilmesi gereken öğrenme çıktıları", öğrenci tablosunda Ç1, Ç2 kısaltmaları kullanılır. "8/C" ya da "12-A" yazdıysan aynı yerlerde "kazanım" ve K1, K2 görürsün. Sınıf alanı boşsa araç eski adlandırmayla devam eder. Soru tablosundaki "Konu / öğrenme çıktısı" sütununa öğrenme çıktısının öğretim programındaki kodunu ya da kısa adını yazman yeterli; süreç bileşenlerini ayrı ayrı ölçüyorsan her birini ayrı satır gibi yazabilirsin, araç aynı yazılanları tek satırda toplar.

Sorulara kazanım nasıl bağlanır?

Bir soru tek bir kazanımı ölçüyorsa iş basit: o sorunun satırına kazanımı yazarsın. Dikkat isteyen durum, aynı kazanımın birden çok soruda ölçülmesi. Örneğin 1. ve 2. soru aynı kazanıma dayanıyorsa ikisine de aynı kodu ya da aynı adı yaz. Araç aynı yazılmış kazanımları birleştirir ve başarı yüzdesini iki sorunun toplamı üzerinden hesaplar. Büyük-küçük harf ve fazladan boşluk farkı gözetilmez; "Kesirlerle işlem" ile "KESİRLERLE İŞLEM" aynı kazanım sayılır. "Kesirlerle işlem" ile "Kesirlerde işlem" ise iki ayrı kazanım olur. Bu yüzden kodla çalışmak daha güvenli; ad yazıyorsan listeyi bir kez yazıp kopyalayarak kullan.

Kazanım alanını boş bıraktığın soru, soru analizinde yer alır ama kazanım tablosuna girmez. Bir soru gerçekten iki kazanımı birlikte ölçüyorsa analizin anlamlı kalması için soruyu baskın olan kazanıma bağlaman iyi olur. İki kazanımı tek soruda karıştırırsan düşük başarının hangi kazanımdan geldiğini ayırt etmek zorlaşır.

Ortak yazılı sınavların soruları konu soru dağılım tablosuna göre hazırlanır (Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi m.5/m). Bu tabloda hangi kazanımın kaç soruyla ölçüleceği zaten belli; kazanım bağlarken aynı tabloyu kullanmak en kısa yol.

Kazanım başarı yüzdesi formülü

Araç, İzmir ÖDM şablonundaki formülü uygular:

Kazanım başarı yüzdesi = o kazanımı ölçen sorulardan alınan puanların toplamı ÷ (N × o soruların puanları toplamı) × 100

Burada N, sınava giren öğrenci sayısıdır. G ve K işaretli öğrenciler ve hiç puanı girilmemiş satırlar N'ye katılmaz. Boş bırakılan bir soru sıfır puan sayılır. Formül resmî bir düzenlemeden gelmez; ÖDM şablonlarında ve öğretmenlerin kullandığı tablolarda yaygın olan hesap budur.

Formülün mantığı basit: sınıf, o kazanımdan alınabilecek toplam puanın yüzde kaçını almış? 10 öğrencili bir sınıfta kazanım 50 puanlık sorularla ölçülmüşse alınabilecek en yüksek toplam 500'dür; öğrenciler toplam 280 puan almışsa başarı %56 olur.

Örnek sınıf: K1 ve K2 hesabı

Dört soruluk bir sınav düşün: 1. soru 20 puan (K1), 2. soru 30 puan (K1), 3. soru 40 puan (K2), 4. soru 10 puan (kazanım bağlanmamış). On bir öğrenciden biri sınava girmemiş (G), yani N = 10.

1. sorudan alınan puanların toplamı 110, 2. sorudan 170, 3. sorudan 220.

• K1 (1. ve 2. soru, toplam 50 puan): (110 + 170) ÷ (10 × 50) × 100 = 280 ÷ 500 × 100 = %56
• K2 (3. soru, 40 puan): 220 ÷ (10 × 40) × 100 = 220 ÷ 400 × 100 = %55

1. soru kazanıma bağlanmadığı için kazanım tablosunda görünmez, ama öğrencilerin toplam puanına ve sınıf ortalamasına (56) katılır. Soru bazında bakınca 1. sorunun başarısı %55, 2. sorunun %56,7; K1'in %56'sı bu ikisinin puan ağırlıklı birleşimi. İki sorunun yüzdelerinin düz ortalaması (%55,85) alınmaz, çünkü 30 puanlık soru 20 puanlık sorudan daha fazla ağırlık taşır.

Tekrar eşiği: hangi kazanım yeniden işlenmeli?

Başarı yüzdesi tekrar eşiğinin altında kalan kazanımlar raporda "tekrar edilmesi gereken kazanımlar" başlığıyla listelenir. Varsayılan eşik %50. Örnek sınıfta K1 %56, K2 %55 olduğu için %50 eşiğinde listeye giren kazanım yok. Eşiği %60'a çekseydin ikisi de listede görünürdü.

MEB mevzuatında kazanım için bir başarı eşiği yok. Öğretmen şablonlarında %50 ya da %70 sık görülür; bunun büyük olasılıkla geçme notlarından (ortaokulda Türkçe 70, diğer dersler 50) geldiği düşünülür. Eşiği bu yüzden ayarlanabilir yaptım. Kazanım okuma yazma, temel işlem gibi sonraki konulara zemin hazırlayan bir beceriyse eşiği yüksek tutmak isteyebilirsin. Zümren ortak bir eşik belirlediyse onu gir; böylece bütün şubelerin raporları aynı ölçüte göre hazırlanır.

1-4 düzey ölçeği

Araç her kazanımın başarı yüzdesini 1-4 arası bir düzeye de çevirir. Hesap şöyle: yüzde 25'e bölünerek 0-4 arası bir değer bulunur, bu değer en yakın düzeye yuvarlanır. Ara noktalar 3,5, 2,5 ve 1,5.

Düzey adları, İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.20/2'de ilkokul karnesi için sayılan dört basamaklı ifadeden alındı: çok iyi, iyi, yeterli, geliştirilmeli. Yüzde eşikleri ise resmî sayılmaz; dört basamaklı ölçeği eşit aralıklara bölen yaygın bir uygulamadır. Ortaöğretim gelişim raporu kılavuzu da arka planda dörtlü bir ölçüt yapısından söz eder ama yüzde aralığı vermez. Örnek sınıfta K1 (%56 → 2,24) ve K2 (%55 → 2,2) düzey 2 "Yeterli" olarak görünür.

Öğrenci bazında kazanım tablosu

Sınıf ortalaması, tek tek öğrencilerin durumunu gizleyebilir. %56'lık bir kazanımda bazı öğrenciler tam başarılı olurken bazıları hiç puan alamamış olabilir. Öğrenci kazanım tablosu bu ayrımı gösterir. Her hücrede öğrencinin o kazanımı ölçen sorulardan aldığı puanın, alınabilecek en yüksek puana oranı yer alır.

Tabloya bakınca, sınıf genelinde "yeterli" görünen K1'de üç öğrencinin (Ö8, Ö9, Ö10) birinci düzeyde kaldığı görülüyor. Sınıfa konuyu yeniden anlatmak yerine bu üç öğrenciyle ayrı çalışmak daha verimli olabilir. K2'de ise orta bölüm kalabalık: yedi öğrenci %50 ya da altında. Bu, kazanımın sınıfın büyük kısmında yarım kaldığını gösterir.

Öğrenciler tabloda giriş sırasıyla yer alır. Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi m.5/r, ortak yazılı sınav sonuçlarına göre öğrenci toplu listelerinin yayımlanmamasını ve okullar ile sınıflar arasında karşılaştırmalı veri çıkarılmamasını ister. Araç bu yüzden sıralama ve şube karşılaştırması üretmez. Raporu paylaşacaksan adları kısaltma seçeneği adları "Ay Yı**" biçiminde gösterir.

İyileştirici önlemler ve eylem planı

Kazanım analizini, sınavdan sonra sınıfta neyin yeniden ele alınacağına karar vermek için yaparsın. Mevzuattaki karşılıkları şunlar:

• Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi m.6/1-b: Sınavların şube ve sınıflar bazında analizleri yapılarak konu ve kazanım eksikliği görülen öğrenciler için gerekli iyileştirici önlemler alınır.
• Eğitim Kurulları ve Zümreleri Yönergesi m.12/8: Zümre öğretmenler kurulunun gündeminde ortak sınav ve dönem sonu sınav analizi ile kazanım eksikliği için eylem planı yer alır. Kazanım analizi raporu bu gündem maddesinin doğrudan girdisidir.
• Ders defteri: Ortak sınav analizinden sonra belirlenen kazanım eksikleri ve alınan önlemler ders defterinin açıklamalar bölümüne işlenir.

Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu, analizin her sınav sonrasında ders öğretmeni tarafından yapılacağını söyler ve okul idaresine rapor verilmesi gibi bir evrak yükü oluşturulmasından kaçınılmasını ister. Yönerge m.5/f de raporun öğretmenin kendisine geri bildirim vermesi amacıyla hazırlandığını belirtir. Yani rapor öncelikle senin işin; okulun ayrıca istemedikçe teslim zorunluluğu yok.

Raporun "alınacak önlemler" bölümüne yazacağın metin somut olsun. "Eksik kazanımlar tekrar edilecek" cümlesi kimseye yol göstermez. Hangi kazanımın, hangi öğrencilerle, hangi etkinlikle ve ne zamana kadar ele alınacağını yazarsan zümrede ve sonraki sınavda kontrol etmek kolaylaşır.

Sonuçları yorumlarken

Düşük kazanım başarısı her zaman öğrenme eksikliği anlamına gelmez. Önce kazanımı ölçen sorulara bak: soru tablosunda başarı yüzdesi çok düşük, ayırt ediciliği zayıf bir soru varsa sorun soruda olabilir. Soru analizi sayfasındaki madde güçlük ve ayırt edicilik indeksleri bu kontrol için kullanışlı. Tek soruyla ölçülen bir kazanımın başarısı, o sorunun ifadesine çok bağlıdır; mümkünse önemli kazanımları birden fazla soruyla ölç.

Küçük sınıflarda yüzdeler hızla oynar. 12 öğrencili bir şubede iki öğrencinin sınav günü kötü geçmesi bir kazanımı %10 aşağı çekebilir. Bu yüzden kazanım analizini tek sınava bakarak okuma; dönemin iki yazılısıyla birlikte okumak daha sağlıklı.

Taslak ve Bilgilerim

Taslak bu tarayıcıda kaydedilir. "Bilgilerim" bölümündeki öğretmen ve okul bilgileri ile kayıtlı sınıf listeleri diğer öğretmen araçlarıyla ortaktır; JSON yedek dosyasıyla başka bir cihaza taşınabilir.

Sık sorulan sorular

Kazanım başarı yüzdesi nasıl hesaplanır?

Kazanımı ölçen sorulardan alınan puanlar toplanır, bu toplam öğrenci sayısı ile o soruların puan toplamının çarpımına bölünür ve 100 ile çarpılır. 10 öğrenci, 50 puanlık sorular ve 280 toplam puan için sonuç %56'dır.

Aynı kazanımı iki soruda ölçtüm, ne yapmalıyım?

İki sorunun kazanım alanına aynı kodu ya da aynı adı yaz. Araç bunları birleştirir ve puanlarını toplayarak hesaplar.

Kazanım için yüzde kaç başarılı sayılır?

Resmî bir eşik yok. Şablonlarda %50 ve %70 yaygın. Araçta tekrar eşiği varsayılan %50 ve değiştirilebilir.

1-4 düzeyleri resmî mi?

Düzey adları İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.20/2'deki dört basamaktan alındı. Yüzde eşikleri (%87,5, %62,5, %37,5) yaygın bir uygulama; resmî bir dayanağı yok.

e-Okul'da kazanım analizi yapılabiliyor mu?

e-Okul'a sınavın toplam puanı girilir; soru ya da kazanım bazında analiz bölümü bulunmuyor. Puanları e-Okul'a girmeden önce ya da sonra bu araçla analiz edebilir, öğrenci listesini e-Okul'dan kopyalayıp yapıştırabilirsin.

Raporu okul idaresine vermek zorunda mıyım?

Yönerge raporu öğretmenin kendisine geri bildirim olarak tanımlar ve kılavuz evrak yükü oluşturulmamasını ister. Okulun ya da zümren ayrıca istemedikçe teslim zorunluluğu yok.

Kaynaklar: MEB Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi (11.10.2023) m.5/f, m.5/m, m.5/r ve m.6/1-b; Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Kılavuzu 12/a ve 12/c; Eğitim Kurulları ve Zümreleri Yönergesi m.12/8; Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.20/2 ve m.21; İzmir İl Millî Eğitim Müdürlüğü ÖDM kazanım analizi şablonu.

Sınavın genel sonuçları için sınav analizi, soruların güçlük ve ayırt ediciliği için soru analizi sayfasına bakabilirsin. Soru puanlarını sınavdan önce dağıtmak için yazılı sınav puan dağılımı, dönem puanı için e-Okul not hesaplama aracı var.