- Kapak dört gruptan oluşur: üstte kurum (üniversite, fakülte, bölüm), ortada başlık ve çalışmanın türü, altta hazırlayan ve öğretim elemanı, en altta şehir ve tarih.
- Başlık genellikle 14-18 punto, büyük harf ve kalın yazılır; diğer satırlar 12 puntodur.
- Tez sayfalarında sol kenar cilt payı için daha geniştir; kılavuzlar dış kapak için ayrı ölçü verebilir.
- Tezde dış kapakta danışman genellikle yazmaz, iç kapakta yazar. Kapak ve iç kapağa sayfa numarası konmaz.
Kapak, okuyan kişinin ödevinde gördüğü ilk sayfa. Eksik bir bilgi, yanlış yazılmış bir bölüm adı ya da dağınık bir düzen, içerik ne kadar iyi olursa olsun ilk izlenimi bozar. Lisansüstü tezlerde ise kapak enstitünün denetiminden geçer; kılavuza uymayan kapak düzeltme için geri döner. Aşağıda bir kapakta hangi bilgilerin hangi sırayla yer aldığını, puntoyu ve kenar boşluklarını, örnek bir kapak metnini ve teslimden önce bakman gerekenleri bulursun. Kapağı hazırlayıp PDF ya da Word olarak indirmek için aşağıdaki aracı kullanabilirsin.
Kapakta hangi bilgiler yer alır?
Lisans ödevlerinde ve projelerde yaygın düzen şöyle:
- Kurum: devlet üniversitelerinde çoğunlukla en üstte "T.C.", ardından üniversite, fakülte ve bölüm. Hepsi büyük harfle ve ortalı.
- Başlık: ödevin konusu, büyük harfle ve diğer satırlardan büyük puntoyla. Varsa alt başlık.
- Tür ve ders: "ÖDEV", "PROJE ÖDEVİ", "DÖNEM PROJESİ" gibi; ardından dersin kodu ve adı, akademik yıl ve yarıyıl.
- Kişiler: hazırlayanın adı soyadı ve numarası; dersi veren öğretim elemanı unvanıyla.
- Yer ve tarih: şehir ve teslim tarihi, sayfanın en altında.
Tezlerde ders satırı yerine tezin niteliği yazılır: "YÜKSEK LİSANS TEZİ" ya da "DOKTORA TEZİ". Bölüm yerine enstitü ve anabilim dalı, gerekiyorsa bilim dalı gelir.
Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünün tez yazım kılavuzu bu sırayı açıkça yazıyor: dış kapakta sırasıyla üniversite logosu, üniversite, enstitü ve anabilim (ya da ana sanat) dalı, tezin adı, tezin niteliği, hazırlayanın adı soyadı, basım yeri ve yılı. Diğer kılavuzlar da büyük ölçüde aynı mantığı izler; fark çoğunlukla logo, bilim dalı satırı ve tarih biçiminde çıkar.
Örnek bir ödev kapağı
Aşağıdaki metin bir lisans ödevi için yer tutucularla hazırlanmış bir örnek. Köşeli parantez içindekileri kendi bilginle değiştir:
T.C.
[ÜNİVERSİTE ADI]
[FAKÜLTE ADI]
[BÖLÜM ADI]
[ÖDEVİN BAŞLIĞI]
[Alt başlık, varsa]
DÖNEM ÖDEVİ
[Ders kodu] [Ders adı]
[Akademik yıl] [Güz / Bahar] Yarıyılı
Hazırlayan
[Ad SOYAD]
[Öğrenci numarası]
Dersin Öğretim Elemanı
[Unvan] [Ad SOYAD]
[ŞEHİR] - [Ay Yıl]Satırları sayfaya dört blok halinde dağıt: kurum bloğu üstte, başlık bloğu sayfanın üçte biri civarında, kişiler bloğu ortanın altında, şehir ve tarih en altta. Bloklar arasında boş satır bırakmak, her şeyi tek sütunda sıkıştırmaktan daha okunaklı durur.
Laboratuvar ya da uygulama raporlarında tür satırının yerine deneyin adı ve numarası, deneyin yapıldığı tarih ve varsa grup ya da masa numarası gelir. Staj raporu, bitirme projesi ve seminer çalışması gibi türlerde bölümün hazır bir kapak şablonu çoğunlukla bulunur; varsa ona uy, yoksa yukarıdaki dört bloklu düzeni kullan.
Başlık kaç punto olmalı?
Tez yazım kılavuzlarının çoğu başlığı 14-18 punto, tamamı büyük harf ve kalın ister; diğer satırlar 12 puntodur. Bursa Uludağ ve Ardahan üniversitelerinin sosyal bilimler enstitüsü kılavuzları bu ölçüleri yazar. Uludağ kılavuzu ayrıca tez adının Times New Roman ile, 1,5 satır aralığıyla yazılmasını istiyor; kapak örneğinde kurum, tür ve tarih satırları 12 punto, büyük harf ve kalın, kişi adı satırında yalnız soyadı büyük harf. Ödevlerde de bu ölçüler iyi bir başlangıçtır. Başlık uzunsa 14 punto, kısa ise 16 ya da 18 punto daha dengeli durur.
Başlığı büyük harfe çevirirken Türkçe harflere dikkat et: "i" harfinin büyüğü "İ", "ı" harfinin büyüğü "I". Kelime işlemcinin otomatik büyük harf özelliği dil ayarı İngilizceyse "BILIŞIM" gibi hatalı sonuç verebilir. Metni elle yazmak istemiyorsan büyük küçük harf dönüştürme aracı Türkçe kurala göre çevirir; sonucu kapağa yapıştırmadan önce yine de "İ" ve "I" harflerine bir göz at.
Kenar boşlukları nasıl ayarlanır?
Ödevlerde her yanda 2,5 cm genellikle yeterlidir. Tezlerde sayfalar ciltleneceği için sol kenar daha geniştir: Bursa Uludağ ve Ardahan üniversitelerinin kılavuzları sayfalar için sol 4 cm, üst ve alt 3 cm, sağ 2 cm boşluk ister. Ardahan Üniversitesinin kılavuzu dış kapak için ayrıca sol ve sağda 3 cm, üst ve altta 2 cm verir. Enstitünün kılavuzu başka bir ölçü veriyorsa ona uy.
Sol kenar sağdan genişse kapaktaki ortalı yazılar kâğıdın tam ortasında değil, yazı alanının ortasında durur. Bu bir hata değildir; ciltlenince kapak dengeli görünür.
Kâğıt da kılavuzun konusu. Uludağ kılavuzu tez için A4 boyutunda, en az 80 gramlık birinci hamur kâğıt ve yalnız tek yüz kullanılmasını istiyor. Ödevde böyle bir şart yoksa bile tek yüze basmak, notların arka sayfaya geçmesini önler.
Grup ödevinde isimler
Grup çalışmasında bütün üyelerin adı ve numarası kapakta yer almalı. Dersin yönergesi bir sıra belirtmiyorsa soyadına göre alfabetik sıra en tarafsız seçenektir. Kalabalık gruplarda kapak dolabilir; başlığı kısaltmak, alt başlığı kaldırmak ya da puntoyu küçültmek yer açar.
Beş ve daha fazla kişilik gruplarda isimleri iki sütuna bölmek de bir yol. Sütunlu düzende her satırda "Ad SOYAD - numara" biçimini koru, numaraları ayrı bir sütuna taşıma; okuyan kişi kimin hangi numara olduğunu karıştırmasın. Grup lideri ya da sorumlu belirlenmişse ve ders bunu istiyorsa adın yanına parantez içinde yazılabilir.
Tezde iç kapak ve dış kapak
Tezlerde iki kapak bulunur. Dış kapak cildin üzerinde görünür; danışman adı genellikle burada yazmaz. İç kapak cildin ilk sayfasıdır ve danışmanı da içerir. Kılavuzların çoğu tezlerde soyadının büyük harfle yazılmasını ister ("Ad SOYAD" biçiminde). Kapak ve iç kapağa sayfa numarası konmaz.
Uludağ kılavuzundaki sıra bunu iyi gösterir: dış kapak, koruma için boş bir sayfa, iç kapak, tez onay sayfası ve yemin metni. İç kapak, dış kapaktaki satırların aynısını taşır; tek farkı kişi adının altına "Danışman" başlığıyla danışmanın unvanı ve adının eklenmesidir. Aynı kılavuz sayfa numaralarının alt kenardan 1,5 cm yukarıda, ortada ve işaretsiz yazılmasını; iç kapak ve onay sayfasına numara konmamasını; girişe kadarki sayfaların küçük Romen rakamıyla (i, ii, iii) numaralanmasını istiyor. Ciltli tezin sırtına anabilim dalı, hazırlayanın adı soyadı, tezin kısa başlığı ve yılı yazılıyor.
Tezini Word'de değil başka bir programda hazırladıysan ve numarayı PDF'te eklemen gerekiyorsa PDF sayfa numarası ekleme aracında ilk sayfaları numarasız bırakabilirsin.
Yer ve tarih satırı, dijital teslim
Kapağın en alt satırı kısa tutulur. Uludağ kılavuzunun örneği "BURSA - YILI" biçiminde, yani şehir ve yıl büyük harfle, arada kısa çizgi. Ödevlerde teslim ayını da eklemek yaygındır: "[ŞEHİR] - [Ay Yıl]". Gün, ay ve yılı rakamla yazacaksan Türkçedeki gün.ay.yıl sırasını kullan; "10/03" gibi bir yazım, okuyana göre 10 Mart ya da 3 Ekim diye anlaşılabilir.
Ödevi e-posta ya da öğrenme yönetim sistemi üzerinden teslim ediyorsan kapağı Word dosyasının ilk sayfası yap ve dosyayı PDF olarak kaydet. Word dosyası başka bir bilgisayarda açıldığında yazı tipi o makinede yoksa satırlar kayabilir, kapak ikinci sayfaya taşabilir; PDF bu kaymayı önler. Metinde sayfa numarası kullanıyorsan altbilgi ayarlarındaki "Farklı İlk Sayfa" seçeneğiyle kapaktaki numarayı gizleyebilirsin.
Dersin bir dosya adı kuralı varsa ona uy. Yoksa öğrenci numarası, soyadın ve dersin kodundan oluşan bir ad, öğretim elemanının onlarca dosya arasında seninkini bulmasını kolaylaştırır. Dosya adında Türkçe karakter ve boşluk kullanmamak, bazı sistemlerde bozuk görünmesini engeller.
Kapakta sık yapılan hatalar
- Bölüm adını kısaltmak ya da eski adını yazmak. Bölüm adları zamanla değişebilir; öğrenci bilgi sistemindeki resmî adı kullan.
- Kapaktaki başlıkla metindeki başlığın farklı olması. Son anda başlığı değiştirdiysen kapağı da güncelle.
- Öğretim elemanının unvanını yanlış yazmak. Ders izlencesindeki ya da bölüm sayfasındaki unvanı esas al.
- Yalnız yılı yazıp dönemi atlamak. Aynı ders her yarıyıl açılıyorsa "Güz" ya da "Bahar" bilgisi işe yarar.
- Logoyu çözünürlüğü düşük bir görselden almak. Üniversitenin kurumsal kimlik sayfasındaki dosyayı kullan; kılavuz logo istemiyorsa hiç koyma.
- Kapağı ayrı bir dosya olarak teslim etmek. Ödev tek dosya isteniyorsa kapağı metinle birleştir.
Teslimden önce kontrol listesi
- Üniversite, fakülte ve bölüm adları resmî adlarıyla mı yazıldı?
- Başlık, metindeki ve varsa onay sayfasındaki başlıkla aynı mı?
- Ders kodu ve adı doğru mu? Dönem bilgisi güncel mi?
- Öğretim elemanının ya da danışmanın unvanı doğru mu?
- Grup üyelerinin hepsi ve numaraları yazıldı mı?
- Tarih teslim ayını ve yılını gösteriyor mu?
Kapağı metinle birleştirmek için PDF birleştirme aracını, kelime sınırını kontrol etmek için kelime sayısı aracını kullanabilirsin. Ödevin nasıl puanlanacağını merak ediyorsan proje ödevi değerlendirme kriterleri yazısına bak. Satırların sırası, kenar seçenekleri ve iç kapak ayrıntıları için ödev, proje ve tez kapak sayfası sayfasına bakabilirsin.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Kapak düzeni, kenar boşlukları, punto, logo ve tarih biçimi üniversiteye, enstitüye ve derse göre değişir. Lisansüstü tezlerde enstitünün tez yazım kılavuzunu, ödevlerde dersin yönergesini esas al.
