Nöbetçi Öğretmenin Görevleri Nelerdir? Nöbet Saatleri, Boş Sınıf ve Muafiyetler

Nöbet günü sabah okula girdiğinde aklına gelen soru genellikle aynıdır: bugün tam olarak nelerden sorumluyum? Yönetmelik bu sorunun yalnız bir kısmını cevaplar. Nöbetin saatini, boş sınıfı, muafiyetleri ve özürsüz gelmemenin sonucunu yönetmelik yazar; teneffüste nerede duracağın, ziyaretçiyi nereye yönlendireceğin, nöbet defterine ne yazacağın ise okulunun görev talimatnamesinde yer alır. Bu yazıda ikisini ayırarak anlatıyorum. Okulunun talimatnamesini aşağıdaki araçla hazırlayabilirsin.

Yönetmeliğin nöbetçi öğretmene yüklediği görevler

İlkokul, ortaokul ve okul öncesi kurumlarında Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.44, lisede Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.91 geçerlidir. İki metin büyük ölçüde aynı kuralları koyar.

Nöbet, okul müdürlüğünün düzenlediği çizelgeye göre tutulur. Tekli eğitim yapılan okulda nöbet gün boyu sürer, ikili eğitimde her öğretmen kendi devresinde nöbet tutar. Tekli eğitimde öğle arası nöbeti, nöbetçilerin dinlenme süreleri gözetilerek dönüşümlü ve dengeli biçimde düzenlenir. Taşıma merkezi okullarda nöbetçi öğretmen ayrıca taşıma mevzuatındaki nöbet görevlerini yerine getirir.

Özel eğitim sınıfı öğretmenlerinin durumu farklıdır. İlköğretim yönetmeliğine göre bu öğretmenler nöbeti teneffüs ve yemek saatlerinde kendi sınıflarındaki öğrencilerin gözetimini sürdürerek tutar. Ana sınıfı öğretmenleri de okul öncesi öğrencilerinin bulunduğu alanlarda, kendi devrelerinde ve etkinlik saatleri dışında nöbet tutar.

Nöbetçi öğretmenin bir de nöbetçi öğrencilerle ilgili sorumluluğu var. Nöbetçi öğrenciye nöbet görevi dışında özel hizmet yaptırılamaz (İÖY m.77/4); lisede öğrenciye personelin yapması gereken ya da bedeni çalışma gerektiren iş verilemez (OÖY m.33/1). Nöbetçi öğrenci listesini hazırlayan öğretmen için bu sınırlar nöbetçi öğrenci çizelgesi sayfasında ayrıntılı anlatılıyor.

Nöbet saatini doğru hesaplamak

Kural basit: ilk dersten 30 dakika önce, son dersten 30 dakika sonra. Karışıklık süre kısaltıldığında çıkar. Öğretmenler kurulu bu süreyi kısaltabilir ama 15 dakikanın altına indiremez. Kurulda böyle bir karar alındıysa bunun talimatnameye ve kurul tutanağına yazılması, ileride "nöbet kaçta başlıyordu?" tartışmasını önler.

Lisede bir istisna var. Uygulama ana sınıfı öğretmenleri ilk dersten 15 dakika önce başlar, son dersten 15 dakika sonra bitirir (OÖY m.91/2-ı). Lise bünyesinde ana sınıfı olan okullarda talimatnamenin bu öğretmenler için ayrı bir cümle içermesi gerekir.

Öğretmeni gelmeyen sınıf

Nöbetin en çok tartışılan konusu budur. Yönetmeliğe göre öğretmeni bulunmayan sınıfın düzenini o saatte dersi olmayan nöbetçi öğretmen sağlar. Lisede öğrencilerin etüt çalışması da ona aittir. O saatte dersi olmayan nöbetçi yoksa ilköğretimde okul müdürü, lisede nöbetçi müdür yardımcısı tedbir alır.

Burada dikkat edilecek nokta, yönetmeliğin "sınıfın düzeni" ifadesini kullanmasıdır; lisede buna etüt çalışması eklenir. Okulun boş dersleri ders görevlendirmesiyle dağıttığı durumlar ayrı bir iştir ve genellikle ikame ders çizelgesi ile planlanır. O saatte dersi olan nöbetçi öğretmenin boş sınıfı hemen okul yönetimine bildirmesi, çoğu talimatnamede ayrıca yazılır.

Kimlere nöbet verilmez?

Bazı öğretmenler istemedikçe nöbetten muaftır. İki yönetmelikte de şu gruplar sayılır:

• Hamile öğretmen, gebeliğin 24. haftasından analık izni sonrasındaki iki yılın sonuna kadar.
• Engelli olan, özel eğitim ihtiyacı olan çocuğu bulunan ya da bakmakla yükümlü olduğu engelli bireyi bulunan öğretmen.
• Hizmet yılı kadınlarda 20, erkeklerde 25 olan öğretmen.

Son grupta kural kesin değildir. İlköğretimde öğretmen sayısı yeterliyse bu öğretmenlere istemezlerse nöbet verilmez, ihtiyaç olduğunda verilir. Lisede istekleri hâlinde muaf tutulabilirler, ancak eğitim öğretim aksarsa nöbet verilir. Engelli olan ya da engelli yakınına bakan öğretmen nöbet tutmak isterse ilköğretim yönetmeliği gün tercihine öncelik verilmesini öngörür.

Muafiyetler çizelgeye yansır. Talimatnamede tekrar yazılması zorunlu değildir ama yeni öğretmenlerin haklarını bilmesi açısından okullar çoğu zaman bir madde ekler. Çizelgenin muafiyetlere göre nasıl kurulduğunu nöbet çizelgesi sayfası anlatıyor.

Nöbete gelmemek

Nöbet görevine özürsüz gelmeyen öğretmen hakkında, derse özürsüz gelmeyen öğretmen gibi işlem yapılır. Bu yüzden nöbet değişikliği sözlü anlaşmayla yapılmamalı. Okulların çoğu talimatnameye değişikliğin nöbetçi müdür yardımcısının bilgisi ve onayıyla yapılacağını yazar; bu bir okul kararıdır ama değişikliğin kayda geçmesini sağlar. Hastalık ya da zorunlu bir durumda okul yönetimine erkenden haber vermek, yerine nöbetçi bulunmasına zaman tanır.

Görev talimatnamesi nasıl hazırlanır ve tebliğ edilir?

Yönetmelik talimatnameyi zorunlu tutar ama metnini vermez. İlköğretimde nöbet esasları öğretmenler kurulunda görüşülür, okul yönetimi talimatnameyi hazırlar ve öğretmenlere yazılı duyurur (İÖY m.44/10). Lisede esaslar kurulda görüşülüp kararlaştırılır ve okul müdürünün onayından sonra yazılı duyurulur (OÖY m.91/2-e).

Pratikte süreç şöyle işler. Ders yılının başındaki kurul gündemine nöbet konusu konur, süre, nöbet yerleri ve okula özgü görevler konuşulur. Nöbetten sorumlu müdür yardımcısı talimatnameyi yazar, müdür onaylar. Öğretmenler belgeyi okuduğunu tebliğ-tebellüğ listesine imza atarak bildirir. Yıl içinde gelen öğretmenin de listeyi imzalaması unutulmamalı; tek kişilik tebliğ için tebliğ-tebellüğ belgesi kullanılabilir.

Talimatnameyi yazarken yönetmeliği tekrar eden maddelerle okulun kendi kararlarını ayırmak işe yarar. Böylece kurul hangi maddeyi değiştirebileceğini, hangisinin kural olduğunu görür. Nöbet sonunda yazılan günlük rapor için de nöbet defteri aracına bakabilirsin.