Ürün Maliyeti Hesaplama

Birim alış fiyatını, adedi, nakliyeyi ve diğer giderleri yazdığında araç bir partinin toplam maliyetini ve ürün başına birim maliyeti bulur. Toptan alım, ithalat, üretim veya e-ticaret stoğu yaparken satış fiyatını doğru belirlemek için önce gerçek maliyeti bilmen gerekir. Formülü, adım adım hesabı ve örnekleri aşağıda bulabilirsin.

Ürün maliyeti nedir?

Ürün maliyeti, bir ürünü satışa hazır hâle getirmek için yapılan tüm harcamaların toplamıdır. Tedarikçiye ödenen fiyatın yanında nakliye, kargo, ambalaj, işçilik, depolama veya komisyon gibi ürüne doğrudan bağlanabilen giderler de buna girer. Maliyeti eksik hesaplarsan satış fiyatını düşük belirlersin ve görünürde kârlı olan satış aslında zarar yazar.

Birim maliyet ile toplam maliyet farkı

Toplam maliyet, bir partinin tamamı için yapılan harcamadır. Birim maliyet ise toplam maliyetin adede bölünmüş hâlidir; satış fiyatı, kâr marjı hesabı ve stok değerlemesi buna dayanır. Aynı toplam maliyet adet arttıkça daha küçük bir birim maliyete dönüşür, çünkü sabit giderler daha fazla ürüne yayılır.

Ürün maliyeti nasıl hesaplanır? (Adım adım)

1. Birim alış fiyatını ve adedi yaz; çarparak ürün bedelini bul.
2. Nakliye veya kargo giderini tüm parti için toplam tutar olarak ekle.
3. İşçilik, ambalaj, sigorta gibi diğer giderleri yine toplam tutar olarak ekle.
4. Üç kalemi toplayarak toplam maliyeti bul.
5. Toplam maliyeti adede bölerek birim maliyeti hesapla.

Ürün ve birim maliyet formülü

Ürün bedeli = Birim fiyat × Adet
Toplam maliyet = Ürün bedeli + Nakliye + Diğer giderler
Birim maliyet = Toplam maliyet / Adet

Nakliyeyi ve diğer giderleri birim başına yazma, parti için toplam tutar olarak gir; hesaplayıcı bunları adede paylaştırır. Hesabın doğru çıkması için bütün tutarların aynı para biriminde olması gerekir.

Örnek hesaplama: 10 adet, 100 ₺ birim fiyat

Birim alış fiyatı 100 ₺ olan üründen 10 adet alıyorsun. Nakliye 200 ₺, diğer giderler (ambalaj, işçilik) 100 ₺. Ürün bedeli 100 × 10 = 1.000 ₺, toplam maliyet 1.000 + 200 + 100 = 1.300 ₺ olur. Birim maliyet 1.300 / 10 = 130 ₺'dir. Yani ürünü 100 ₺'ye aldığını düşünsen de gerçek maliyeti 130 ₺'dir.

Daha büyük bir parti örneği: 500 adet

Birim fiyatı 60 ₺ olan üründen 500 adet alıyorsun. Nakliye 3.000 ₺, diğer giderler 1.500 ₺. Ürün bedeli 60 × 500 = 30.000 ₺, toplam maliyet 30.000 + 3.000 + 1.500 = 34.500 ₺'dir. Birim maliyet 34.500 / 500 = 69 ₺ olur. Ek giderlerin ürün başına payı 4.500 / 500 = 9 ₺; birim fiyat 60 ₺ iken gerçek maliyet 69 ₺'ye çıkar.

Ürün bedeli    = 60 × 500 = 30.000 ₺
Toplam maliyet = 30.000 + 3.000 + 1.500 = 34.500 ₺
Birim maliyet  = 34.500 / 500 = 69 ₺

Adet arttıkça birim maliyet nasıl değişir?

Ek giderler sabit kaldığında adet arttıkça birim maliyet düşer. Birim fiyatı 100 ₺, ek giderleri (nakliye ve diğer) toplam 300 ₺ olan bir ürün için:

10 adette birim maliyet alış fiyatının %30 üzerindeyken 100 adette yalnızca %3 üzerinde kalır. Tek seferde daha büyük parti almanın ya da nakliyeyi birleştirmenin maliyeti neden düşürdüğünü bu tablo açıkça gösterir. Öte yandan daha fazla stok bağlamanın da bir bedeli var, nakit ve depolama maliyeti getirir; satılamayan stok da tasarrufu yok eder.

Maliyetten satış fiyatına: kâr eklemek

Birim maliyeti bulduktan sonraki adımda sıra satış fiyatını belirlemeye gelir. Burada iki farklı yöntem var ve ikisini karıştırmak sık yapılan bir hata. Maliyete yüzde eklemek (markup) için fiyat = maliyet × (1 + oran) kullanılır: 130 ₺ maliyete %30 eklersen fiyat 169 ₺ olur, kâr 39 ₺'dir. Satış fiyatı üzerinden marj hedefliyorsan fiyat = maliyet / (1 − marj) kullanılır: %30 marj için fiyat 130 / 0,70 = 185,71 ₺ olur. İlk yöntemde 169 ₺'lik fiyatın kâr payı gerçekte %23,08'dir, yani maliyete %30 eklemek sana %30 kâr marjı sağlamaz. Bu hesaplar için kâr hesaplama ve fiyat araçlarını kullan.

Markup: 130 × 1,30 = 169 ₺ (kâr 39 ₺, satış fiyatına göre marj %23,08)
Marj:   130 / (1 − 0,30) = 185,71 ₺ (kâr 55,71 ₺, marj %30)

Fire ve hedef birim maliyet hesabı

Fireyi birim maliyete yansıtmak

Partinin bir kısmı kırılır, bozulur ya da satılamazsa toplam maliyet satılabilen ürünlere dağılır. Araç toplam maliyeti girdiğin adede böler; fireyi hesaba katmak için çıkan toplam maliyeti satılabilir adede kendin böl. 500 adetlik örnekte toplam maliyet 34.500 ₺'dir. Ürünlerin %5'i, yani 25 adet satılamazsa birim maliyet 34.500 / 475 = yaklaşık 72,63 ₺ olur. Fire payı 69 ₺'lik birim maliyeti 3,63 ₺ artırır ve satış fiyatını bu rakamdan kurman gerekir.

Hedef birim maliyet için en az kaç adet?

Ek giderler sabitse belirli bir birim maliyetin altına inmek için gereken en küçük adet = ek giderler / (hedef birim maliyet − birim fiyat). Birim fiyatı 100 ₺, ek giderleri toplam 300 ₺ olan üründe birim maliyetin 105 ₺'ye inmesi için 300 / 5 = 60 adet gerekir. Sağlama: 60 adette toplam maliyet 6.300 ₺, birim maliyet 105 ₺'dir. Hedef birim maliyet birim fiyata eşit ya da altındaysa bu hedefe hiçbir adette ulaşılamaz, çünkü ek giderler her zaman bir pay ekler.

Araçta adet sıfırdan büyük olmalı ve en çok 1 milyar girilebilir. Birim fiyat, nakliye ve diğer giderler 0 olabilir; tutar alanlarına en çok 1 trilyon TL yazılabilir.

Maliyete dahil edilmesi gereken kalemler

Doğrudan kalemler

Ürün bedeli, nakliye ve kargo, ambalaj, sigorta, ürüne bağlı işçilik ve ithalatta gümrük ve diğer vergiler doğrudan kalemlerdir. İthalat gibi durumlarda döviz kuru ve vergi oranları dönemsel olarak değişir; güncel tutarlar için ilgili kurum duyurularına bak.

KDV nasıl ele alınır?

Hesaplayıcı KDV'yi ayrıca işlemez. KDV'yi indirebilen (mahsup eden) bir işletmeysen maliyeti KDV hariç tutarlarla hesaplaman önerilir, çünkü ödediğin KDV maliyete girmez, mahsup edilir. KDV'yi indiremiyorsan KDV dahil tutarlarla çalışmak gerçek maliyeti verir. Doğru uygulama için mali müşavirine danış; KDV tutarlarını ayrıştırmak için KDV hesaplama aracını kullanabilirsin.

Birden fazla alımda ortalama maliyet

Aynı ürünü farklı zamanlarda farklı fiyatlarla aldıysan stoğun ortalama maliyetini bulman gerekir. Her alımın birim maliyetini ayrı hesaplayıp ağırlıklı ortalamasını almak için ortalama maliyet aracına bak.

Alım yapmadan önce kısa kontrol listesi

1. Tedarikçiden yazılı fiyat ve nakliye teklifi al; birden fazla seçenekle karşılaştır.
2. İade, fire ve bozulma payını hesaba kat: satılamayacak ürünlerin maliyeti satılanlara yüklenir.
3. Parti büyüklüğünü satış hızınla uyumlu seç; çok büyük parti nakit ve depo yükü getirir.
4. Birim maliyeti bulduktan sonra satış kanalının komisyonunu ve kargo giderini ayrıca hesaba kat.

Ürün maliyeti hesabında sık yapılan hatalar

• Nakliyeyi birim başına girmek. Nakliye ve diğer giderler tüm parti için toplam tutardır; birim başına yazarsan maliyet olduğundan düşük çıkar.
• Gizli giderleri unutmak. Ambalaj, sigorta, gümrük ve iade payı birim maliyeti yükseltir.
• Para birimlerini karıştırmak. Tutarların hepsini aynı para biriminde gir.
• Markup ile marjı karıştırmak. Maliyete %30 eklemek sana %30 kâr marjı vermez.
• KDV'yi tutarsız kullanmak. Bir kalemi KDV dahil, diğerini KDV hariç girme.

Sıkça sorulan sorular

Birim maliyet nasıl hesaplanır?

Toplam maliyet adede bölünür. Toplam maliyet; birim fiyat × adet, nakliye ve diğer giderlerin toplamıdır. Örnekte 1.300 ₺ / 10 = 130 ₺'dir.

Nakliye maliyeti ürün maliyetine dahil edilir mi?

Evet. Ürünü satışa hazır hâle getirmek için yapılan nakliye ve kargo giderleri maliyetin parçasıdır ve adede paylaştırılır.

Maliyeti KDV dahil mi hariç mi hesaplamalıyım?

KDV'yi indirebiliyorsan KDV hariç tutarlarla çalışman önerilir. İndiremiyorsan KDV maliyetin parçası olur; emin olmak için mali müşavirine danış.

Adet artınca birim maliyet neden düşer?

Nakliye ve diğer sabit giderler daha fazla ürüne yayıldığı için ürün başına düşen pay azalır. Örnekte 10 adette 130 ₺ olan birim maliyet, 100 adette 103 ₺'ye iner.

Maliyet hesaplama aracını nasıl kullanırım?

Birim alış fiyatını, adedi, parti için toplam nakliye giderini ve diğer giderleri gir; ürün bedeli, toplam maliyet ve birim maliyet anında görünür. Çıkan birim maliyeti satış fiyatı belirlerken kâr ve fiyat araçlarıyla, pazaryeri satışında ise komisyon aracıyla birlikte kullanabilirsin. Kargo maliyetini ayrıca hesaplamak için kargo ücreti aracına bak.