Ortalama Maliyet Hesaplama

Ortalama maliyet nedir?

Ortalama maliyet, aynı varlığı ya da stoğu farklı zamanlarda, farklı miktar ve fiyatlardan aldığında elindeki bir birimin sana ortalama kaça mal olduğunu gösterir (ağırlıklı ortalama birim maliyet). hesapo Ortalama Maliyet aracı bu değeri hesaplar. Hisse senedi, döviz, altın, emtia ya da ticari stok alımlarında kâr-zarar hesabı, satış fiyatını belirlemek ve başabaş noktasını bulmak bu sayıya dayanır.

Kademeli alım yaptıysan her alımın miktarı farklı olduğundan fiyatların basit ortalaması seni yanıltır. Örneğin 1 adet 100 TL'den ve 1.000 adet 50 TL'den aldıysan fiyatların basit ortalaması 75 TL eder, ama senin ortalama maliyetin 50 TL'ye çok yakın bir değerdir. Aşağıda formülü ve adım adım hesabı, farklı senaryoları, sık yapılan hataları ve sıkça sorulan soruları bulacaksın.

Ortalama maliyet formülü nedir?

Ortalama maliyet = Toplam maliyet / Toplam miktar
Toplam maliyet  = Σ (miktarᵢ × birim fiyatᵢ)
Toplam miktar   = Σ miktarᵢ

Bu ifade bir ağırlıklı ortalamadır: her fiyat, o fiyattan alınan miktarla ağırlıklandırılır, bu yüzden büyük miktarlı alımlar sonucu daha çok etkiler. Birimler tutarlı olmalı. Miktar adet, lot, kilogram ya da gram olabilir; fiyat da aynı birim başına TL (ya da başka bir para birimi) olarak yazılmalı.

Ortalama maliyet nasıl hesaplanır? Adım adım

1. Her alımın miktarını ve birim fiyatını aynı sırada listele.
2. Her alım için miktarı birim fiyatla çarpıp o alımın bedelini bul.
3. Bedelleri topla; bu toplam maliyettir.
4. Miktarları topla; bu da toplam miktardır.
5. Toplam maliyeti toplam miktara böl; sonuç ağırlıklı ortalama birim maliyettir.

Örnek ortalama maliyet hesabı

Üç kademede alım yaptığını düşün: 100 adet 10 TL, 50 adet 12 TL, 25 adet 8 TL (aracın varsayılan örneği).

Ortalama maliyet = 1.800 / 175 = 10,29 TL

Fiyatların basit ortalaması (10 + 12 + 8) / 3 = 10 TL çıkardı. En çok alım 10 TL'den yapılmış olsa da 12 TL'lik alım 8 TL'lik alımdan büyük olduğu için ağırlıklı ortalama basit ortalamanın biraz üstünde kalır. Araç bu karşılaştırmayı "fiyatların basit ortalaması" satırında da gösterir.

İkinci örnek: kademeli hisse alımı

200 adet 50 TL, 100 adet 40 TL ve 300 adet 30 TL'den alım yaptın.

200 × 50 = 10.000
100 × 40 =  4.000
300 × 30 =  9.000
Toplam bedel = 23.000, toplam miktar = 600
Ortalama maliyet = 23.000 / 600 = 38,33 TL
Basit ortalama fiyat = (50 + 40 + 30) / 3 = 40,00 TL

En çok miktarı en düşük fiyattan (30 TL) aldığın için ağırlıklı ortalama basit ortalamanın altında kalır. Bu varlığı 38,33 TL'nin üzerinde bir fiyata satarsan (komisyon ve vergi hariç) alım maliyetinin üzerinde satmış olursun.

Üçüncü örnek: ticari stok (kilogram)

Bir işletme aynı hammaddeyi 500 kg 24 TL, 300 kg 26 TL ve 200 kg 30 TL'den aldı.

500 × 24 = 12.000
300 × 26 =  7.800
200 × 30 =  6.000
Toplam = 25.800 TL, 1.000 kg
Ortalama maliyet = 25.800 / 1.000 = 25,80 TL/kg
Basit ortalama fiyat = (24 + 26 + 30) / 3 = 26,67 TL/kg

Maliyet düşürme (ortalama düşürme) nasıl çalışır?

Fiyat düştüğünde ek alım yaparak ortalama maliyeti aşağı çekmeye maliyet düşürme denir. Arkasında yine aynı formül var: ucuz fiyattan aldığın miktar ne kadar büyükse ortalama o kadar aşağı iner. Diyelim ki 100 adet 20 TL'den aldın ve fiyat 10 TL'ye indi.

Ek 100 adet 10 TL: (100 × 20 + 100 × 10) / 200 = 3.000 / 200 = 15,00 TL
Ek 300 adet 10 TL: (100 × 20 + 300 × 10) / 400 = 5.000 / 400 = 12,50 TL

Hedef ortalama için kaç adet almalıyım?

Mevcut m adet ortalaması o ise, p fiyatından x adet daha alarak hedef ortalama h'ye inmek için gereken miktar şu ifadeyle bulunur:

x = m × (o − h) / (h − p)
m = 100, o = 20, h = 15, p = 10 → x = 100 × 5 / 5 = 100 adet
Doğrulama: (100 × 20 + 100 × 10) / 200 = 15

Hedef h, yeni fiyat p'den büyük olmalı; h, p'ye eşit ya da ondan küçükse hedefe ulaşılamaz. Ortalama düşer ama toplam pozisyonun ve riskin büyür. Bu hesap bir yatırım önerisi değildir.

Satış sonrası ortalama maliyet

Hareketli (ağırlıklı) ortalama yönteminde satış, elde kalan birimlerin birim maliyetini değiştirmez. Elinde 10,29 TL ortalama maliyetle 175 adet varken 75 adet satarsan kalan 100 adedin maliyeti yine 10,29 TL'dir. Sonra 100 adet 12 TL'den alırsan yeni ortalama (100 × 10,29 + 100 × 12) / 200 ≈ 11,14 TL olur. Kâr-zarar, satış fiyatı ile bu ortalama arasındaki farktan bulunur.

Komisyon ve masraflar ortalama maliyete nasıl eklenir?

Araç yalnızca girdiğin birim fiyatları kullanır; komisyon, vergi, nakliye ve öteki masraflar hesaba girmez. Bunları katmak için her alımın toplam masrafını miktara bölüp birim fiyata ekle. Örneğin 100 adet 10 TL'lik alım için 15 TL komisyon ödediysen birim maliyet (1.000 + 15) / 100 = 10,15 TL olur; aracı bu değerle çalıştırırsın.

Masraflı birim fiyat = (miktar × fiyat + masraf) / miktar
(100 × 10 + 15) / 100 = 10,15 TL

Ortalama maliyet hesabında sık yapılan hatalar

• Fiyatların basit ortalamasını almak; miktarlar farklıysa sonuç yanlış olur.
• Miktar ve fiyat listelerini farklı sırada ya da farklı sayıda girmek; ikisi eşleşmelidir.
• Miktarlarda binlik ayraç kullanmak; araç noktayı ondalık işareti olarak okur, 1.000 yerine 1000 yaz.
• Komisyon ve vergileri atlamak; gerçek maliyet daha yüksek olabilir.
• Farklı para birimlerindeki alımları aynı listede karıştırmak; önce hepsini tek para birimine çevir.
• Satışları listeye alım gibi eklemek; satış ortalamayı değiştirmez.

Ortalama maliyet aracını nasıl kullanırım?

Miktarları ve fiyatları aynı sırada, alt alta ya da boşluk veya noktalı virgülle ayırarak gir; en az iki alım olmalı ve iki listenin eleman sayısı eşit olmalı. Ondalıklar için virgül ya da nokta kullanabilirsin. Sonuçta ağırlıklı ortalama birim maliyet, toplam maliyet, toplam miktar, alım sayısı ve karşılaştırma için basit ortalama fiyat görünür. Ortalama maliyeti bulduktan sonra satış fiyatını belirlemek için satış fiyatı, adet girerek toplam kârı görmek için kâr hesaplama araçlarını kullanabilirsin.

İlgili hesaplayıcılar

Ürünün üretim ya da tedarik giderlerini toplamak için ürün maliyeti, KDV dahil ve hariç fiyat dönüşümü için KDV hesaplama, yüzdelik farklar için yüzde hesaplama aracını kullanabilirsin. Ağırlıklı ortalamanın genel mantığı ortalama hesaplama rehberinde, vadeler için uygulaması ortalama vade sayfasında anlatılır.

Sıkça sorulan sorular

Ortalama maliyet ile basit ortalama fiyat arasındaki fark nedir?

Basit ortalama fiyat her alımı eşit sayar. Ortalama maliyet ise her fiyatı o fiyattan alınan miktarla ağırlıklandırır ve gerçek birim maliyeti verir. Bütün alımların miktarı eşitse iki sonuç aynı çıkar.

Maliyet düşürme (ortalama düşürme) nedir?

Fiyat düşünce ek alım yaparak ortalama maliyeti aşağı çekmektir. Ortalama düşer ama toplam riskin artar; bu araç yalnızca sonucu hesaplar, yatırım önerisi vermez.

Satış yapınca ortalama maliyet değişir mi?

Hayır; ağırlıklı ortalama yöntemine göre elde kalan birimlerin ortalama maliyeti satıştan etkilenmez. Yeni alım yaptığında ortalama yeniden hesaplanır.

Ortalama maliyeti hangi varlıklar için kullanabilirim?

Hisse, döviz, altın, emtia ve ticari stok gibi aynı birimle ölçülen ve farklı zamanlarda alınan her varlık için kullanabilirsin. Yeter ki miktar ve fiyat aynı birimde olsun.

Ortalama maliyet kâr için başabaş fiyatı mıdır?

Yaklaşık olarak evet; satış fiyatı ortalama maliyetin üzerindeyse masraflar hariç kâr edersin. Komisyon, vergi ve diğer giderler başabaş noktasını yükselttiği için bunları birim fiyata yansıtmak gerekir.

Kaç alım girebilirim?

En az iki, en fazla 1000 alım girebilirsin. Miktarlar 0'dan büyük olmalı; miktar ve fiyat listeleri aynı sayıda eleman içermelidir.