Genel Tıbbi Müdahale Onam Formu

Araç, herhangi bir tıbbi müdahale için kullanılabilecek genel bir bilgilendirilmiş onam formu hazırlar. Hasta bilgileri, tanı, planlanan işlem, anestezi türü, alerjiler, sistemik hastalıklar ve kullanılan ilaçlar formun üst bilgisine yazılır. Ardından sekiz bölüm gelir: hastalık ve önerilen işlem, işlemin kim tarafından ve nasıl yapılacağı, beklenen yararlar, olası riskler, hastaya özgü riskler, seçenekler, işlem yapılmazsa olacaklar ve sonrasında dikkat edilecekler. Sonda hasta beyanı, el yazısı onay satırı ve imza tablosu yer alır.

Bu formu, branşına özel bir onam formu bulunmayan işlemlerde ya da hastaneye yatışla birlikte yapılacak tedavilerde kullanırsın. Kırık-çıkık, endoskopi, kontrastlı tetkik, enjeksiyon gibi işlemler için sitede ayrı formlar var; onlar işleme özgü riskleri hazır içerir. Genel form ise yalnız ortak riskleri yazar; işleme özgü riskleri hekimin eklemesi gerekir.

Genel tıbbi müdahale onam formu nasıl hazırlanır?

1. Hasta adı soyadı, T.C. kimlik no, telefon, form tarihi. Dosya / protokol no için boş satır basılır.
2. Yasal temsilcinin adı soyadı ve temsil sıfatı. Hasta 18 yaşından küçük ya da kısıtlıysa veli veya vasi; değilse boş bırak. Doldurursan beyanlara "hasta anlayabileceği ölçüde bilgilendirildi ve görüşü alındı" maddesi eklenir.
3. Hastane / sağlık kuruluşu adı ve İşlemi yapacak hekimin adı soyadı.
4. Tanı ve Planlanan işlem. Planlanan işlem boşsa araç uyarır: onamın hangi işlem için verildiği açık olmalıdır.
5. Hastaneye yatış gerekiyor. İşaretlersen başlık "TIBBİ MÜDAHALE VE HASTANEYE YATIŞ" olur ve birinci bölüme yatış cümlesi eklenir.
6. İşlemin nasıl, nerede, kimlerce yapılacağı ve tahmini süresi. Boşsa elle doldurulacak satır basılır.
7. Hastaya özgü ek riskler ve notlar. Hekim doldurur. Boşsa araç, genel formun yalnız ortak riskleri içerdiğini hatırlatır ve beşinci bölüme iki boş satır basar.
8. Diğer tedavi seçenekleri ve İşlem yapılmazsa olası sonuçlar. Boşsa elle doldurulacak satır basılır.
9. Anestezi. Genel, lokal, bölgesel (spinal, epidural ya da sinir bloğu), sedasyon ya da anestezi uygulanmayacak.
10. Alerjiler, sistemik hastalıklar, kullanılan ilaçlar. Boş bırakılan alan belgeye "Yok" olarak geçer; bu yüzden bilinmiyorsa boş bırakma, sor.
11. İmza öncesi kontrol. "Riskler hastaya anlatıldı" ve "Seçenekler hastaya anlatıldı". İşaretli değilse araç, bunlar sözlü anlatılmadan formun imzalatılmaması gerektiğini söyler.

Formun yasal içeriği

Hasta Hakları Yönetmeliği m.15, hastaya şu bilgilerin verilmesini ister. Form bu sırayla ilerler.

Dördüncü bölümdeki ortak riskler şunlardır: kanama ve morarma, gerekirse kan ya da kan ürünü verilmesi; enfeksiyon; işlem bölgesinde ağrı, şişlik ve yara iyileşmesinde gecikme; ilaçlara alerjik reaksiyon; damar içinde pıhtı oluşması ve akciğere atılması. Lokal anestezi seçilirse geçici uyuşukluk, baş dönmesi, çarpıntı ve nadiren alerji maddesi eklenir. Genel, bölgesel anestezi ya da sedasyon seçilirse form, bu risklerin anestezi hekimi tarafından ayrıca anlatılacağını ve ayrı onam formuyla kayda geçirileceğini yazar.

Formda hiçbir risk için oran ya da yüzde yoktur. Bir komplikasyonun bu hastada ne sıklıkta görülebileceği hastanın yaşına, hastalıklarına ve işlemin ayrıntısına bağlıdır; bunu hekim hastaya anlatır ve gerekirse beşinci bölüme yazar.

Hasta beyanı ve imzalar

Form, hasta beyanı olarak şu maddeleri basar:

• Bilgiler hastaya işlemi yapacak hekim tarafından sözlü ve anlayabileceği dille anlatıldı; soru sorma fırsatı oldu (m.18).
• Karar için makul süre tanındı; ikinci görüş alabileceği ve ücret hakkında bilgi isteyebileceği bildirildi (m.18).
• İşlemi kabul etmeme ya da durdurulmasını isteme hakkı olduğu, bu durumda sonuçların anlatılacağı ve kararının yazılı kaydedileceği açıklandı (m.25).
• Sonucun garanti edilemeyeceği ve öngörülemeyen komplikasyonlar gelişebileceği anlatıldı.
• Sağlık geçmişi, ilaçları ve alerjileri hakkında doğru bilgi verdi (m.42/A).
• İşlem genişletilmezse organ kaybı ya da işlev kaybı söz konusu olacaksa hekimin işlemi rıza aranmadan genişletebileceği açıklandı (m.31).
• Formun iki nüsha düzenleneceği ve birinin kendisine verileceği bildirildi (m.26).

Ardından hastadan kendi el yazısıyla "Okudum, anladım, onay veriyorum" yazması istenir. İmza tablosunda hasta, yasal temsilci, bilgilendirmeyi yapan ve işlemi gerçekleştirecek hekim, gerekirse tanık ve tercüman satırları vardır; her satırda imza ile tarih / saat sütunu bulunur.

Kimin imzası geçerli

Hasta erişkin ve karar verebilecek durumdaysa formu kendisi imzalar. Eşin, çocuğun ya da kardeşin imzası, erişkin hastanın rızasının yerine geçmez. Hasta küçük ya da kısıtlıysa izin veli ya da vasiden alınır; çocuk da anlayabildiği ölçüde bilgilendirilir ve görüşü alınır (m.24). Kanuni temsilci tıbben gerekli bir müdahaleye rıza vermezse müdahale mahkeme kararına bağlıdır. Hayati tehlikesi bulunan, bilinci kapalı ve rızası alınamayan hastada acil müdahale rıza aranmadan yapılır, kayda geçirilir ve mümkünse yakını bilgilendirilir. Yoğun bakım hastaları için ayrı form var.

Gerekli ekler

• Varsa işleme özgü bilgilendirme broşürü
• Anestezi hekiminin ayrı onam formu (genel, bölgesel anestezi ya da sedasyon varsa)
• Gerekiyorsa tercüman bilgisi

Örnek form metni

Aracın örnek değerlerle ürettiği birinci bölüm:

Tanınız: Sağ kasık fıtığı. Bu nedenle size "açık fıtık onarımı" önerilmiştir. Tedavi ve izlem için hastaneye yatışınız gerekmektedir.

Sekizinci bölüm ise şunu yazar:

Hekimin önerdiği ilaçları, yaşam tarzı önerilerini ve kontrol tarihlerini uygulayınız. Beklenmeyen bir durumda ya da sorularınız olduğunda kurumun ilgili birimine başvurunuz.

Sık yapılan hatalar

• Ortak risk listesini yeterli saymak. Genel form işleme özgü riskleri içermez; hekim beşinci bölümü doldurmalıdır.
• Seçenekleri ve ret sonuçlarını boş bırakmak. Bu bölümler m.15'in zorunlu içeriğidir; boşsa elle doldurulmalıdır.
• İşlemi belirsiz yazmak. "Cerrahi müdahale" yerine işlemin adını yaz; rıza onun sınırında geçerlidir (m.31).
• Tek nüsha düzenlemek. m.26 iki nüsha ister; biri hastaya verilir.
• İşlem günü, hastayı karar için sıkıştırmak. Planlı işlemlerde m.18 makul düşünme süresi tanınmasını ister.
• Anestezi onamını bu forma sıkıştırmak. Genel anestezi ve sedasyonda anestezi hekiminin ayrı formu gerekir.

Sonrası

İmzalı nüshalardan biri hasta dosyasına girer, diğeri hastaya verilir. Hasta imzadan önce vazgeçerse ya da işlem başladıktan sonra durdurulmasını isterse bu hakkı vardır (m.25); hasta reddini imzalarsa Tedaviyi Ret Beyanı Formu, imzalamazsa İmzadan Kaçınma ve Tedavi Reddi Tutanağı düzenlenir. Hasta bilgilendirilmediğini düşünüyorsa hasta hakları birimine başvurabilir. Kurumunun kendi onam formu ya da elektronik onam sistemi varsa öncelikle onu kullan; hukuki sorular için kurumunun hukuk birimine danış.

Kaynaklar

• Hasta Hakları Yönetmeliği (m.15, 18, 24, 25, 26, 31)
• 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (m.70)

Sıkça sorulan sorular

Bilgilendirilmiş onam formunda neler bulunmalı?

Hasta Hakları Yönetmeliği m.15 ve m.26'ya göre formda hastalığın seyri, önerilen işlem, işlemi kimin nasıl yapacağı ve tahmini süresi, riskler, seçenekler ve reddin sonuçları bulunur. Hasta ve bilgilendiren hekim imzalar, form iki nüsha düzenlenir.

Onam formunu kim imzalar?

Erişkin ve karar verebilen hasta kendisi imzalar. Küçük ya da kısıtlı hastada veli veya vasi imzalar (m.24). Bilgilendirmeyi yapan hekim de formu imzalar ve içeriğin doğruluğundan sorumludur (m.26).

Onam formunu imzaladıktan sonra vazgeçebilir miyim?

Evet. m.25'e göre hasta tedaviyi reddedebilir ya da başlanmış tedavinin durdurulmasını isteyebilir; kanunun zorunlu kıldığı hâller hariç. Vazgeçmenin sonuçları sana anlatılır ve kararın yazılı kayda geçirilir.

Hekim ameliyat sırasında işlemi genişletebilir mi?

Müdahale verilen rızanın sınırında kalmalıdır. m.31'e göre rıza olmadan genişletme, işlem genişletilmezse bir organın kaybı ya da işlevini yitirmesi söz konusu olacaksa yapılabilir. Formdaki hasta beyanında bu madde yer alır.

Formda risklerin yüzdesi neden yazmıyor?

Bir komplikasyonun görülme olasılığı hastanın yaşına, hastalıklarına ve işlemin ayrıntısına göre değişir. Araç genel oran yazmaz; hastaya özgü riskleri hekim anlatır ve "Hastaya özgü ek riskler" alanına yazar.

Genel anestezi için bu form yeterli mi?

Hayır. Genel, bölgesel anestezi ya da sedasyon seçildiğinde form, anestezi risklerinin anestezi hekimi tarafından ayrıca anlatılacağını ve ayrı onam formuyla kayda geçirileceğini yazar.

Hasta okuma yazma bilmiyorsa ne yapılır?

Bilgilendirme zaten sözlüdür ve hastanın anlayacağı dilde yapılmalıdır (m.18). İmza tablosunda tanık ve tercüman satırları vardır; bilgilendirmenin bir tanık huzurunda yapıldığı bu satırlarla kayda geçirilebilir. Kurumunun bu konudaki uygulamasını da kontrol et.

Formda "Okudum, anladım, onay veriyorum" yazmak zorunlu mu?

Yönetmelik bu cümleyi açıkça şart koşmaz. Hastanın formu kendisinin okuyup anladığını göstermek için yaygın kullanılan bir uygulamadır; Türk Diş Hekimleri Birliğinin örnek onam formunda da yer alır.