İmzadan Kaçınma ve Tedavi Reddi Tutanağı

Araç, hekimin önerdiği tedaviyi kabul etmeyen ve bunu yazılı olarak imzalamak da istemeyen hastanın durumunu kayda geçiren İmzadan Kaçınma ve Tedavi Reddi Tutanağı'nı hazırlar. Tarih, saat, önerilen tedavi, hastaya anlatılan olası sonuçlar, hastanın gerekçesi ve iki tanığın adı formdan doğrudan belgeye geçer. Belgenin sonunda hekim, iki tanık ve hasta için imza ve tarih-saat sütunları olan bir tablo çıkar.

Bu tutanağa, klinikte ya da hastanede şu an yaşanan somut bir durumda ihtiyaç duyulur. Hekim tedaviyi anlatmış, hasta reddetmiş ve "hiçbir şey imzalamam" demiştir. Yönetmelik hastanın reddetme hakkını tanır, ama bilgilendirmenin yapıldığını gösteren yazılı bir belge de ister. İmza alınamıyorsa o belge, tanıkların huzurunda düzenlenen bu tutanaktır.

Ret formu mu, tutanak mı

İki belge sık karıştırılır. Aradaki fark, imzayı kimin attığıdır.

Hasta imzalamaya razıysa önce Tedaviyi Ret Beyanı Formu kullanılır. Araçta "Hasta ret beyanını imzalamaktan kaçındı" kutusunu kaldırırsan belge, hastanın ret beyanını ayrıca imzaladığını ve tutanağın bilgilendirmenin tanıklar huzurunda yapıldığını belgelemek için düzenlendiğini yazar. Uyarı kutusu da bu durumda ret formunun kullanılmasını hatırlatır.

İmzadan Kaçınma ve Tedavi Reddi Tutanağı nasıl hazırlanır?

Formdaki alanlar şu sırayla doldurulur:

1. Hastanın adı soyadı, T.C. kimlik no, telefon. Belgenin üst bilgisinde görünür. Dosya / protokol numarası için boş satır bırakılır; elle yazılır.
2. Tutanak tarihi ve Saat. Saat alanı boş kalırsa belgeye "….:…." basılır. Tutanakta saat önemlidir, çünkü reddin hangi anda kayda geçtiğini gösterir.
3. Klinik / sağlık kuruluşu adı. Belgenin başlığına büyük harfle yazılır.
4. Bilgilendirmeyi yapan hekimin adı soyadı. İlk imza satırına da bu ad gelir.
5. Önerilen ve reddedilen tedavi. Kısa ve açık yaz: "Sağ alt 46 numaralı dişin kanal tedavisi", "Batın tomografisi", "Hastaneye yatış" gibi.
6. Hastaya anlatılan olası sonuçlar. Tutanağın kalbi burasıdır. Boş bırakırsan elle doldurulacak iki satır basılır. Genel bir ifade yerine, bu hastaya söylenen somut sonuçları yaz.
7. Hastanın belirttiği gerekçe. Varsa yaz; belge "Hastanın belirttiği gerekçe" diye ekler. Gerekçe söylenmediyse boş bırak.
8. Hasta ret beyanını imzalamaktan kaçındı. Varsayılan olarak işaretlidir.
9. 1. ve 2. tanığın adı soyadı ve görevi. Biri eksikse araç uyarır.
10. İmza öncesi kontrol kutuları. "Tedavinin yararları ve riskleri anlatıldı" ve "Tedavi yapılmazsa doğacak sonuçlar anlatıldı". İkisi de işaretli değilse araç, bunlar anlatılmadan tutanak düzenlenmemesi gerektiğini söyler ve belgede anlatım cümlesinin yanına "(……)" boşluğu bırakır.

Hukuki dayanak ve şartlar

Hasta Hakları Yönetmeliği m.25'e göre, kanunun zorunlu kıldığı hâller dışında hasta kendisine uygulanacak tedaviyi reddetme ya da başlanmış tedavinin durdurulmasını isteme hakkına sahiptir. Bu durumda tedavinin uygulanmamasından doğacak sonuçların hastaya ya da yakınlarına anlatılması ve bunu gösteren yazılı bir belge alınması gerekir. Aynı madde, reddin hastanın sonraki başvurularında aleyhine kullanılamayacağını da söyler.

m.26 rıza formlarını düzenler. Form hastaya sözlü olarak anlatılır, hasta ya da yasal temsilcisi imzalar, iki nüsha düzenlenir. Hastanın imzadan imtina etmesi hâlinde durum tutanak altına alınır. Bilgilendirmeyi yapan sağlık meslek mensubu da formu imzalar ve içeriğin doğruluğundan sorumludur.

Tutanağın güçlü olması için şu üç şart birlikte sağlanmalıdır:

• Bilgilendirme gerçekten yapılmış olmalı. Tutanak bilgilendirmenin yerine geçmez; onun kaydıdır. m.15, hastaya hastalığın seyri, önerilen işlem, seçenekler ve reddin olası sonuçlarının anlatılmasını ister.
• Hasta karar verebilecek durumda olmalı. Hasta küçük ya da kısıtlıysa ret kararı veli ya da vasiden alınır (m.24). Kanuni temsilci tıbben gerekli bir müdahaleye rıza vermezse müdahale mahkeme kararına bağlıdır.
• Tanıklar olaya gerçekten tanık olmalı. Tanık, bilgilendirme ve ret anında orada bulunan kişidir. Olaydan sonra imza için çağrılan kişi, gördüğü bir şeyi doğrulamış olmaz.

Muhatap, nüsha ve saklama

Tutanak bir dilekçe değildir; bir kuruma gönderilmez. Hasta dosyasına konur ve dosyayla birlikte saklanır. m.26, rıza formlarının iki nüsha düzenlenip birinin hastaya verilmesini öngörür. Hasta imza atmasa da bir nüshayı almak isteyebilir; bu talebi tutanağa not etmek iyi olur. Hasta sonradan dosyasının bir suretini Hasta Hakları Yönetmeliği m.16 uyarınca isteyebilir.

Gerekli ekler

Belgenin "Ekler" alanına varsa şunları yazabilirsin:

• Hastaya gösterilen ya da verilmek istenen onam formu
• Muayene ve tetkik sonuçlarının özeti
• Hastanın reddettiği tedaviye ilişkin hekim notu

Örnek tutanak metni

Aşağıdaki metin, aracın örnek değerlerle ürettiği "Olayın açıklaması" bölümüdür:

14.10.2026 tarihinde saat 10:40, Örnek Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği bünyesinde, Ali Yılmaz adlı hastaya Dt. Ayşe Demir tarafından "46 numaralı dişin kanal tedavisi" önerilmiştir. Tedavinin amacı, yararları, riskleri ve diğer seçenekler ile tedavinin uygulanmaması hâlinde ortaya çıkabilecek sonuçlar hastaya anlayabileceği bir dille sözlü olarak anlatılmıştır. Hasta önerilen tedaviyi kabul etmemiştir. Hastanın belirttiği gerekçe: Tedaviyi başka bir tarihte düşünmek istiyor. Hasta, ret beyanını imzalamaktan kaçınmıştır. Bu nedenle durum, aşağıda imzası bulunan tanıklar huzurunda tutanak altına alınmıştır.

Ardından "Hastaya anlatılan olası sonuçlar" bölümü ve şu not gelir: hastaya kararını değiştirerek istediği zaman yeniden başvurabileceği ve bu ret kararının sonraki başvurularında aleyhine kullanılmayacağı bildirilmiştir. İmza tablosunda sırasıyla bilgilendirmeyi yapan hekim, iki tanık ve "Hasta (imzadan kaçındı)" satırı yer alır.

Sık yapılan hatalar

• Tutanağı bilgilendirme yerine kullanmak. "Riskler anlatıldı" yazmak, anlatmanın yerini tutmaz. Kontrol kutularını yalnız gerçekten anlattıysan işaretle.
• Olası sonuçları genel geçmek. "Komplikasyon gelişebilir" yerine, bu hastaya söyleneni yaz: ağrının artması, enfeksiyonun yayılması, dişin kaybı gibi. Sonuçların hangi olasılıkla gerçekleşeceğine dair sayı yazma; bunu hekim hastanın durumuna göre anlatır.
• Tanıkları sonradan bulmak. Tanık, ret anında oradaki kişidir.
• Hasta imzalamaya razıyken tutanak tutmak. Bu durumda hastanın kendi ret beyanı daha güçlü bir belgedir.
• Saati boş bırakmak. Belgeye "….:…." basılır; elle tamamla.
• Küçük hastada çocuğun reddini esas almak. Karar veli ya da vasiye aittir; çocuk ise anlayabildiği ölçüde sürece katılır.

Sonrası

Tutanak dosyaya girdikten sonra hastanın kapısı kapanmaz. Hasta fikrini değiştirirse yeniden başvurabilir ve tedavi yeniden planlanır. Ret kararı onun aleyhine kullanılamaz. Hasta tedavinin farklı bir biçimini isterse ya da başka bir hekimin görüşünü almak isterse Hasta Hakları Yönetmeliği m.9 ve m.18 bu hakları tanır; talebini Hasta Hakları Başvuru ve Şikâyet Formu ile yazılı olarak iletebilir. Hasta, bilgilendirilmeden tutanak tutulduğunu düşünüyorsa yine aynı birime şikâyette bulunabilir.

Hekim tarafında, tedaviyi kabul etmeyen hastaya uygulanabilecek başka seçenekler varsa bunları sunmak ve bir sonraki görüşmede yeniden onam almak için Genel Tıbbi Müdahale Onam Formu kullanılabilir. Duruma özel hukuki sorular için baroya ya da kurumunun hukuk birimine danış.

Kaynaklar

• Hasta Hakları Yönetmeliği (m.15, 16, 24, 25, 26)
• 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (m.70)

Sıkça sorulan sorular

Hasta tedaviyi reddedip hiçbir şey imzalamazsa ne yapılır?

Hasta Hakları Yönetmeliği m.26'ya göre hastanın imzadan kaçınması tutanakla tespit edilir. Bu tutanağı bilgilendirmeyi yapan hekim ve olaya tanık olan iki kişi imzalar. Hastanın satırına "imzadan kaçındı" yazılır.

Tedavi ret formu ile tedaviyi reddetme tutanağı arasındaki fark nedir?

Ret formunu hastanın kendisi ya da yasal temsilcisi imzalar ve reddini kendi ağzından beyan eder. Tutanak ise hasta imzalamak istemediğinde hekim ve tanıkların durumu tespit ettiği belgedir. Hasta imzalamaya razıysa önce ret formu kullanılır.

Tutanakta kaç tanık olmalı?

Araç iki tanık için alan açar ve biri eksikse uyarır. Yönetmelik tanık sayısını açıkça belirtmez; iki tanık, tespitin sonradan tartışılmasını zorlaştıran yerleşik bir uygulamadır. Tanıkların bilgilendirme ve ret anında orada bulunması gerekir.

Tedaviyi reddedersem sonradan aynı hastanede tedavi olabilir miyim?

Evet. Hasta Hakları Yönetmeliği m.25'e göre ret kararı, hastanın aynı sağlık kuruluşuna yeniden başvurusunda aleyhine kullanılamaz. Fikrini değiştirdiğinde tedavi yeniden planlanır ve yeni onam alınır.

Tanık olarak kimler imzalayabilir?

Olaya tanık olan herhangi bir kişi imzalayabilir; çoğu zaman hemşire, sağlık teknikeri ya da hasta yakını olur. Önemli olan, bilgilendirmeyi ve reddi gerçekten görmüş olmasıdır. Formda tanığın adı soyadı ile görevi birlikte yazılır.

Çocuğun tedavisini veli reddederse bu tutanak kullanılır mı?

Küçük hastada rıza ve ret hakkı veli ya da vasiye aittir (m.24). Veli reddi imzalamazsa durum yine tutanakla tespit edilebilir. Müdahale tıbben gerekliyse yönetmelik, kanuni temsilcinin rıza vermediği hâlde müdahaleyi mahkeme kararına bağlar.

Olası sonuçlar alanına ne yazmalıyım?

Hekimin hastaya söylediği somut sonuçları yaz: hastalığın ilerlemesi, ağrının artması, organ ya da işlev kaybı gibi. Oran ya da istatistik yazma; hastaya özgü riskleri hekim değerlendirir. Alan boş kalırsa belgeye elle doldurulacak iki satır basılır.

Acil durumda hasta reddederse yine tutanak mı tutulur?

Hastanın bilinci açık ve karar verebiliyorsa reddi kayda geçirilir. Bilinci kapalı, hayati tehlikesi olan ve rızası alınamayan hastada m.24 rıza aranmadan müdahaleye izin verir; bu durumda yapılan müdahale kayda geçirilir ve mümkünse yakını bilgilendirilir.