Endoskopi ve Kolonoskopi Onam Formu

Araç, üç işlem için onam formu hazırlar: gastroskopi (üst sindirim sistemi endoskopisi), kolonoskopi ya da ikisi birlikte. Seçtiğin işleme göre amaç cümlesi, tüpün nereden ilerletileceği, bağırsak hazırlığı uyarısı ve seçenekler bölümü değişir. Sedasyon kutusu işaretliyse sedasyonun nasıl uygulanacağı, riskleri ve işlem günü uyulacak kurallar forma eklenir. Kan sulandırıcı ve kalp pili kutuları hastaya özgü riskler bölümüne yazılır ve sonuç ekranında uyarı oluşturur.

Endoskopi hem tanı hem tedavi işlemidir. Hekim inceleme sırasında bir polip görürse çoğu zaman aynı seansta çıkarır, şüpheli bir alandan parça alır. Bu yüzden onamın yalnız "bakmak" için değil, bu olası işlemler için de verildiğinin formda açıkça yazması gerekir. Araç bunu ikinci bölümde yazar.

Endoskopi onam formu nasıl hazırlanır?

1. Hasta adı soyadı, T.C. kimlik no, telefon, form tarihi.
2. Yasal temsilcinin adı soyadı ve temsil sıfatı. Hasta küçük ya da kısıtlıysa doldur.
3. Hastane / sağlık kuruluşu adı ve İşlemi yapacak hekimin adı soyadı.
4. İşlem. Gastroskopi, kolonoskopi ya da ikisi.
5. Sedasyon uygulanacak. Varsayılan işaretlidir. Kaldırırsan form, işlemin sedasyonsuz, gerekirse boğaza sprey uygulanarak yapılacağını yazar.
6. Alerjiler ve Kullanılan ilaçlar. Boş alan "Yok" olarak basılır.
7. Kan sulandırıcı ilaç kullanıyor. İşaretlersen biyopsi ve polip çıkarılması sonrası kanama riskinin arttığı yazılır.
8. Kalp pili ya da implante defibrilatör var. İşaretlersen elektrokoter kullanımında önlem gerektiği yazılır.
9. Hastaya özgü ek riskler ve notlar. Hekim doldurur.

Formdaki riskler

Formun üçüncü bölümü şu riskleri yazar:

• Karında şişkinlik, gaz, kramp; boğazda ağrı
• Biyopsi ya da polip çıkarılması sonrası kanama; bazen yeniden endoskopi ya da kan nakli gerekebilir
• Sindirim kanalında delinme (perforasyon); nadirdir, ameliyat gerektirebilir
• Enfeksiyon, akciğere sıvı kaçması (aspirasyon)
• Sedasyon varsa solunumun yavaşlaması, tansiyon düşmesi, ilaca alerjik reaksiyon
• Damar yolunun açıldığı yerde morarma, toplardamar iltihabı
• Ağızdan yapılan işlemlerde diş, protez ya da çene ekleminde hasar
• Bazı lezyonların gözden kaçabilmesi; incelemenin tamamlanamaması

Form bu riskler için oran yazmaz. Perforasyon ve kanama olasılığı, yapılan işleme (yalnız inceleme mi, polip çıkarma mı), polibin boyutuna ve hastanın durumuna göre değişir. Sana özgü riski işlemi yapacak hekim anlatır.

Sedasyon, kan sulandırıcı ve kalp pili

Hukuki dayanak

Hasta Hakları Yönetmeliği m.24 tıbbi müdahalede rızayı şart koşar. m.15 bilgilendirmenin içeriğini, m.18 sözlü ve anlaşılır yapılmasını ve hastaya makul düşünme süresi tanınmasını ister. m.26 rıza formunun iki nüsha düzenlenmesini ve bilgilendiren meslek mensubunun imzasını öngörür. m.31'e göre rıza, müdahalenin rutin aşamalarını kapsar ve müdahale verilen rızanın sınırında kalmalıdır; rıza dışında genişletme yalnız organ ya da işlev kaybını önlemek için yapılabilir. Formun hasta beyanında bu genişletme maddesi yer alır. Biyopsi, polip çıkarma ve kanama durdurma ise formun ikinci bölümünde açıkça yazılı olduğu için rızanın kapsamındadır.

Hazırlık ve sonrası

Formun yedinci bölümü işlem öncesi ve sonrası için şunları yazar:

• Hekimin bildirdiği açlık süresine ve bağırsak hazırlığı talimatlarına uy. Form sabit bir açlık süresi yazmaz; ünite talimatını esas al.
• Sedasyon yapılacaksa refakatçiyle gel; işlem günü araç ve makine kullanma, önemli kararlar verme.
• Şiddetli karın ağrısı, ateş, siyah dışkı, makattan ya da ağızdan kanama olursa hemen başvur.
• Biyopsi sonucunu öğrenmek için kontrol randevuna gel.

Kolonoskopide bağırsak temizliği yetersizse lezyonlar gözden kaçabilir ve işlemin tekrarlanması gerekebilir; form bunu ikinci bölümde ayrıca yazar.

Seçenekler ve ret

Kolonoskopi için form, BT kolonografi, gaitada gizli kan testi ya da baryumlu grafiler gibi yöntemleri seçenek olarak yazar; ancak bunlarla parça alınamayacağını ve polip çıkarılamayacağını belirtir. Gastroskopi için baryumlu grafi ya da bazı laboratuvar testlerini anar. İşlem yapılmazsa şikâyetlerin nedeni ve ülser, polip, tümör gibi olası ciddi hastalıkların zamanında tanınamayabileceği yazılır. Hasta işlemi reddederse kararını Tedaviyi Ret Beyanı Formu ile yazılı bildirebilir.

Hasta beyanı ve imza

Formun sonunda, hastanın ya da yasal temsilcinin onayladığı standart beyan maddeleri yer alır. Bilgilerin işlemi yapacak hekim tarafından sözlü ve anlaşılır bir dille anlatıldığı, soru sorma fırsatı verildiği yazılır (m.18). Karar için makul süre tanındığı, istenirse başka bir hekimden ikinci görüş alınabileceği ve ücret hakkında bilgi istenebileceği belirtilir. İşlemi kabul etmeme ya da başladıktan sonra durdurulmasını isteme hakkı ve bu durumda kararın yazılı kayda geçirileceği açıklanır (m.25). Sonucun garanti edilemeyeceği, sağlık geçmişi, ilaçlar ve alerjiler hakkında doğru bilgi verildiği (m.42/A) ve formun iki nüsha düzenlenip birinin hastaya verileceği (m.26) de beyanda yer alır. Bu formda ayrıca, işlem genişletilmezse organ ya da işlev kaybı söz konusu olacaksa hekimin işlemi rıza aranmadan genişletebileceği maddesi bulunur (m.31). Beyanın ardından hasta kendi el yazısıyla "Okudum, anladım, onay veriyorum" yazar. İmza tablosunda hasta, yasal temsilci, bilgilendirmeyi yapan hekim, gerekirse tanık ve tercüman satırları vardır; her satırda imza ile tarih ve saat elle doldurulur.

Gerekli ekler

• Kullanılan ilaçların listesi, özellikle kan sulandırıcılar
• Kalp pili ya da defibrilatör kartı
• Önceki endoskopi ve patoloji raporları
• Sedasyon ayrı bir anestezi ekibince yapılacaksa onların onam formu

Örnek form metni

Kolonoskopi ve sedasyon seçildiğinde form şunu yazar:

Kalın bağırsağın ucunda kamera bulunan esnek bir tüple incelenerek şikâyetlerinizin nedeninin bulunması, gerekirse tanı ve tedavi amaçlı işlemlerin yapılmasıdır. Tüp makattan ilerletilir; görüşü sağlamak için hava ya da gaz verilir. Rahat etmeniz için damar yolundan sedasyon (sakinleştirici, uyutucu ilaç) verilir ve işlem boyunca solunum, nabız ve oksijen düzeyiniz izlenir. İşlem sırasında gerekli görülürse parça (biyopsi) alınabilir, polip çıkarılabilir ya da kanama durdurulabilir; bu işlemler incelemenin doğal parçasıdır.

Sık yapılan hatalar

• İlaç listesini eksik vermek. Kan sulandırıcılar başta olmak üzere bazı ilaçlar için hazırlıkta özel talimat gerekebilir.
• Sedasyon sonrası tek başına dönmeyi planlamak. Refakatçi gerekir.
• Bağırsak hazırlığını yarım bırakmak. İşlemin tekrarı gerekebilir.
• Kalp pilini söylememek. Polip kesmede elektrokoter kullanılır.
• Patoloji sonucunu almamak. Biyopsinin anlamı sonuçla ortaya çıkar.

Sonrası

İmzalı formun bir nüshası sana verilir. İşlem raporu genellikle aynı gün, patoloji sonucu ise daha sonra çıkar; sonucu kontrol randevunda hekiminle konuş. Başka bir uzmanın görüşü gerekiyorsa hekim Konsültasyon Formu ile istemde bulunabilir. Farklı bir girişim için Genel Tıbbi Müdahale Onam Formu kullanılabilir. Bilgilendirme yetersizse hasta hakları birimine başvurabilirsin.

Kaynaklar

• Hasta Hakları Yönetmeliği (m.15, 18, 24, 25, 26, 31)
• 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (m.70)

Sıkça sorulan sorular

Endoskopi için onam formu neden gerekli?

Endoskopi bir tıbbi müdahaledir ve Hasta Hakları Yönetmeliği m.24 hastanın rızasını şart koşar. Form, işlemin, biyopsi ve polip çıkarma gibi olası ek işlemlerin, sedasyonun ve risklerin anlatıldığını belgeler. İki nüsha düzenlenir, biri sana verilir.

Kolonoskopide polip görülürse hemen alınır mı?

Form, gerekli görülürse işlem sırasında biyopsi alınabileceğini, polip çıkarılabileceğini ya da kanama durdurulabileceğini ve bunların incelemenin doğal parçası olduğunu yazar. Bu yüzden rızan bu işlemleri de kapsar. Hangi polibin aynı seansta alınacağına hekim karar verir.

Sedasyonlu endoskopiden sonra araç kullanabilir miyim?

Hayır. Form, sedasyon yapılacaksa refakatçiyle gelmeni ve işlem günü araç ve makine kullanmamanı, önemli kararlar vermemeni yazar. Araç da sedasyon seçildiğinde bu uyarıyı gösterir.

Kan sulandırıcı kullanıyorum, endoskopiden önce bırakmalı mıyım?

Kendi kararınla bırakma. Araç, ilacın kesilip kesilmeyeceğine endoskopist ve ilacı reçete eden hekimin birlikte karar vermesi gerektiğini yazar. Ünite sana işlemden önce ne yapacağını söyleyecektir.

Endoskopide delinme riski var mı?

Form sindirim kanalında delinmeyi (perforasyon) nadir ama ameliyat gerektirebilecek bir risk olarak yazar. Olasılık yapılan işleme ve hastanın durumuna göre değişir; form oran vermez. Sana özgü riski hekim anlatır.

Kalp pilim var, kolonoskopi olabilir miyim?

Olabilirsin, ama formda kalp pili kutusunu işaretle. Araç, polip kesme gibi elektrokoter gerektiren işlemlerden önce cihaz ve gerekirse kardiyoloji değerlendirmesi yapılması gerektiğini yazar.

Sedasyonsuz endoskopi mümkün mü?

Evet; sedasyon kutusunu kaldırınca form, işlemin sedasyonsuz, gerekirse boğaza sprey uygulanarak yapılacağını yazar ve sedasyon risklerini çıkarır. Hangisinin uygun olduğunu hekiminle konuş.

Endoskopiden sonra hangi belirtilerde hastaneye gitmeliyim?

Şiddetli karın ağrısı, ateş, siyah dışkı, makattan ya da ağızdan kanama olursa hemen başvur. Form bu belirtileri yedinci bölümde yazar.