- İyi bir görüş dört parçadan oluşur: genel düzeyi söyleyen bir açılış, somut bir güçlü yön, bir sonraki adımı anlatan bir desteklenecek alan ve kısa bir kapanış.
- Öğrencide gözlemlemediğin bir özelliği yazma; her cümle bildiğin bir şeye dayansın.
- Desteğe ihtiyacı olan öğrencide bile önce güçlü yönü yaz, zorlandığı alanı etiket olarak değil hedef olarak anlat.
- Okul öncesinde etkinlik ve oyun, ilkokulda ders ve okuma, ortaokul ve lisede düzenli çalışma ve hedef dili kullan.
Dönem sonu yaklaştığında sınıf öğretmeninin önünde otuz kadar boş kutu olur ve her birine o öğrenciye özgü birkaç cümle yazılması gerekir. Gelişim raporunda öğretmen görüşü ayrı bir bölüm olarak yer alır (Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği m.30/2), ama nasıl yazılacağına dair bir kalıp yok. Bu yazıda görüşü hangi parçalardan kuracağını, dili kademeye göre nasıl ayarlayacağını ve nelerden kaçınacağını anlatıyorum. Sınıfın görüşlerini seçimlerinden toplu olarak hazırlamak için aşağıdaki aracı kullanabilirsin.
Görüşe nereden başlamalı?
Önce öğrenciye genel bir düzey ver: bu dönemi çok iyi mi, iyi mi geçirdi, gelişiyor mu, yoksa desteğe mi ihtiyacı var? Açılış cümlesi bu düzeyi söyler. "Elif bu dönem bütün derslerine istekle katıldı ve çalışmalarını özenle tamamladı." cümlesi çok iyi bir dönemi, "Mert bu dönem derslerinde kendi hızında ilerledi ve bazı konularda belirgin bir gelişme gösterdi." cümlesi gelişen bir öğrenciyi anlatır.
Açılıştan sonra öğrencinin bir güçlü yanını somut olarak yaz. "Çok başarılı bir öğrenci" demek yerine neyde başarılı olduğunu söyle: okuduğunu anlatmakta mı, problem çözerken farklı yollar denemekte mi, arkadaşlarına yardım etmekte mi?
Desteklenecek alan nasıl yazılır?
Burada en sık yapılan hata, eksikliği bir etiket gibi yazmaktır: "Dikkatsiz.", "Ödevlerini yapmıyor." Veli bu cümleyi okuyunca savunmaya geçer. Aynı gözlemi bir sonraki adım olarak yazabilirsin:
| Etiket gibi | Sonraki adım olarak |
|---|---|
| Dikkatsiz. | Dikkatini daha uzun süre derse verebilmesi için birlikte çalışmayı sürdüreceğiz. |
| Ödevlerini yapmıyor. | Günlük ödevleri için evde sabit bir çalışma saati belirlemesi ona yardımcı olacaktır. |
| Çok sinirli. | Yoğun duygular yaşadığında bir süre durup düşünmeyi alışkanlık hâline getirmeli. |
| Okuması yavaş. | Her gün yüksek sesle kısa metinler okuması akıcılığını artıracaktır. |
Bir görüşe en çok bir ya da iki desteklenecek alan yaz. Daha fazlası varsa veli görüşmesinde konuş; karnede uzun bir eksik listesi kimseye yol göstermez.
Kademeye göre dil nasıl değişir?
Okul öncesinde görüş çoğu zaman aileye yazılır ve "ders" sözcüğü yerine etkinlik, oyun ve sınıf düzeni geçer: "Resimli kitapları incelemekten ve dinlediği hikâyeleri anlatmaktan keyif alıyor." İlkokulda okuma, yazma, ödev ve arkadaşlık öne çıkar. Ortaokulda düzenli tekrar ve sorumluluk, lisede ise hedef ve zaman planı daha anlamlıdır: "Ders çalışma zamanını haftalık bir planla düzenlemesi verimini artıracaktır."
Hitabı da kademeye göre seçebilirsin. Üçüncü kişi ("Elif derslere…") veliye anlatır gibidir, okul öncesinde ve ilkokulda yaygındır. İkinci kişi ("Sevgili Elif, derslere istekle katıldın…") öğrenciye seslenir, ortaokul ve lisede daha sık kullanılır. Hangisini seçersen seç, bütün sınıfta aynı hitabı kullan.
Hangi ifadelerden kaçınmalı?
- Başka öğrencilerle karşılaştırma: "Sınıfın en zayıfı", "Kardeşi kadar başarılı değil."
- Kişiliğe yönelik hüküm: "Tembel", "Yaramaz", "Sorunlu."
- Gözlemlemediğin bir özellik. Bir öğrencinin müziğe ilgisini hiç görmediysen "müziğe yetenekli" yazma.
- Belirsiz övgü. "Harika bir öğrenci" velinin aklında kalır ama ona bir şey anlatmaz.
MEB'in aile eğitimi materyallerinde de velilere gelişim raporunu okurken "Sen tembelsin." yerine "Bu alanda zorlandığını fark ettim." gibi ifadeler kullanmaları öneriliyor. Öğretmen görüşü için de aynı ölçü geçerli.
Otuz görüşü tekrar etmeden nasıl yazarsın?
Görüşleri tek tek sıfırdan yazmak zaman alır, kalıp cümleleri kopyalamak da her öğrenciye aynı metni verir. Ara yol, her öğrenci için önce kısa bir not çıkarmaktır: genel düzey, bir-iki güçlü yön, bir desteklenecek alan. Bu notlar elindeyken cümle kurmak kolaylaşır. Hesapo'daki karne görüşü aracı da böyle çalışır: düzeyi ve özellikleri işaretlersin, araç her öğrenci için ayrı bir metin kurar ve aynı cümleyi sınıfta mümkün olduğunca tekrar etmez. Metni beğenmezsen düzeltir ya da başka cümlelerle yeniden kurdurursun.
Ne yöntemle yazarsan yaz, görüşü e-Okul'a girmeden önce bir kez sesli oku. Adın doğru yazıldığını, cümlelerin gerçekten o öğrenciye ait olduğunu ve görüşün olumlu bir dilekle bittiğini kontrol et.
İlkokulda görüşü ders ve beceri düzeylerinden hazırlamak için ilkokul gelişim raporu, ana sınıfı ve anaokulu için okul öncesi gelişim raporu aracına bakabilirsin. Kademene göre diğer belgeler öğretmen evrakları sayfasında.
