Pedodonti Onam Formu

Bu araç, çocuk diş hekimliği (pedodonti) tedavileri için "Veli / Vasi Bilgilendirilmiş Onam Formu"nu hazırlar. Formda çocuğun adı soyadı, T.C. kimlik numarası ve doğum tarihi, veli ya da vasinin bilgileri ve sıfatı, planlanan tedaviler, alerjiler, uygulama yöntemi, olası riskler, alternatifler, tedavi yapılmazsa olabilecekler, veli beyanı ve imza tablosu yer alır.

Çocukta tedavi, yetişkinden farklı yürür: karar veli ya da vasinindir, ama çocuk da sürecin bir parçasıdır. Davranış yönlendirme yöntemleri, uyuşukluk sırasında dudak ısırma gibi çocuklara özgü riskler ve süt dişlerinin erken kaybının sonuçları veliye ayrıca anlatılmalıdır. Form bunları tek belgede toplar.

Pedodonti onam formu nasıl hazırlanır?

1. Klinik / sağlık kuruluşu adını ve tedaviyi yapacak hekimin adı soyadını yaz.
2. Veli / vasinin adı soyadı, telefon ve form tarihi alanlarını doldur. Bu formda kişi alanları çocuğa değil, imzayı atacak veli ya da vasiye aittir.
3. İmzalayanın sıfatı alanına sıfatı yaz; beyan cümlesinin düzgün okunması için "annesi", "babası" ya da "vasisi" biçimi uygundur. Boş kalırsa araç, onamı velayet sahibi veli ya da vasinin vereceğini hatırlatan uyarı verir.
4. Çocuğun adı soyadı, çocuğun doğum tarihi ve çocuğun T.C. kimlik no alanlarını doldur. T.C. kimlik numarası girilecekse 11 hane olmalıdır.
5. Planlanan tedaviler alanına tedavileri diş numaralarıyla yaz. Örnek: "54 dolgu, 75 pulpotomi, fissür örtücü".
6. Alerjiler alanını doldur; yoksa boş bırak, belgede "Yok" yazılır.
7. Tedavi sedasyon ya da genel anestezi altında yapılacaksa Sedasyon ya da genel anestezi planlanıyor kutusunu işaretle. Forma ayrı onam gerektiğini anlatan bir paragraf eklenir ve araç uyarı verir.
8. Hastaya özgü ek riskler ve notlar alanını hekim doldurur; belgede "Çocuğa özgü risk faktörleri" başlığı altında çıkar.
9. Riskler veliye anlatıldı kutusunu yalnız anlatımdan sonra işaretle.
10. Formu yazdır, veliyle birlikte oku, el yazısı satırını ve imzaları tamamlat.

Formda neler yer alır

• Bilgi tablosu: çocuğun adı soyadı, T.C. kimlik no, doğum tarihi, veli / vasi adı ve sıfatı, veli telefonu, hekim, alerjiler, form tarihi.
• 1. Planlanan tedaviler: tedavi listesi ve her tedavinin amacı, yararları ve seçeneklerinin açıklandığı.
• 2. Uygulama yöntemi: tedavilerin çocuğun yaşına ve uyumuna uygun davranış yönlendirme yöntemleriyle (anlat-göster-yap, olumlu pekiştirme gibi) yapıldığı; gerektiğinde lokal anestezi; çocuğun ani hareketlerine karşı güvenlik önlemleri; seçiliyse sedasyon / genel anestezi paragrafı.
• 3. Olası riskler ve komplikasyonlar.
• 4. Çocuğa özgü risk faktörleri.
• 5. Alternatifler: tedavinin ertelenmesi ve koruyucu uygulamalarla (flor, fissür örtücü) izlenmesi; sedasyon ya da genel anestezi altında tedavi; tedavi yapılmaması.
• 6. Tedavi yapılmazsa: çürüklerin ilerleyerek ağrıya, apse ve yüzde şişliğe, süt dişinin erken kaybına ve alttan gelen kalıcı dişin etkilenmesine yol açabileceği.
• Veli / vasi beyanı, el yazısı satırı ve imza tablosu.

Çocuk diş tedavilerinin genel riskleri

Formda yazan riskler genel olarak bilinen durumlardır; araç oran ya da sıklık vermez:

• Lokal anesteziden sonra uyuşukluk sürerken dudak, yanak ya da dilin ısırılarak yaralanması; çocuğun bu süre boyunca izlenmesi gerekir.
• Dolgu ya da kronların kırılması, düşmesi; yenilenmesi gerekebilir.
• Süt dişlerinde yapılan sinir tedavilerinin (pulpotomi, kanal tedavisi) başarısız olması ve çekim gerekmesi.
• Çekim sonrası kanama, ağrı, enfeksiyon; erken kaybedilen süt dişinin yerini korumak için yer tutucu gerekmesi.
• Çocuğun tedaviye uyum sağlayamaması nedeniyle tedavinin ertelenmesi ya da farklı bir yönteme geçilmesi.
• Lokal anesteziye bağlı riskler.

Hukuki dayanak ve şartlar

Hasta Hakları Yönetmeliği m.24'e göre tıbbi müdahalelerde hastanın rızası gerekir; hasta küçük ya da kısıtlıysa velisinden veya vasisinden izin alınır. Aynı madde, kanuni temsilcinin rızasının yeterli olduğu hallerde bile küçük hastanın, anlatılanları anlayabileceği ölçüde dinlenmesini ve bilgilendirme sürecine ve kararlara katılmasını ister. Formdaki "Çocuğum da yaşına uygun ölçüde bilgilendirildi ve görüşü alındı" cümlesi bu hükme dayanır.

1219 sayılı Kanun m.70, diş hekimlerinin her türlü ameliye için hasta küçükse veli veya vasisinin önceden muvafakatini almasını ister. Velinin ya da vasinin olmadığı, bulunmadığı ya da hastanın ifade gücünün olmadığı hallerde Yönetmelik m.24 bu şartı aramaz; bu istisna acil durumlar içindir, planlı tedavide veli ya da vasi beklenir.

Kanuni temsilci rıza vermez ve müdahale tıbben gerekliyse m.24, velayet ve vesayet altındaki hastaya müdahalenin Türk Medeni Kanunu m.346 ve m.487 uyarınca mahkeme kararına bağlı olduğunu belirtir. Böyle bir durumda kurumun hukuk birimine ya da baroya danışmak gerekir.

m.15 bilgilendirmenin kapsamını, m.18 bilginin sade ve sözlü verilmesini, m.26 formun iki nüsha imzalanmasını ve bilgilendiren meslek mensubunca da imzalanmasını düzenler. Formun dipnotunda bu dayanaklar yazılıdır.

İmza tablosu

Her satırda adı soyadı, imza ve tarih / saat sütunu vardır. Form iki nüsha düzenlenir; biri çocuğun dosyasına konur, diğeri veliye verilir.

Örnek form metni

Örnek değerlerle (çocuk: Elif Demir, sıfat alanına "annesi" yazıldı, tedaviler: 54 dolgu, 75 pulpotomi):

1. Planlanan tedaviler Çocuğunuz için planlanan tedaviler: 54 dolgu, 75 pulpotomi. Her tedavinin amacı, yararları ve seçenekleri size açıklanmıştır. Yukarıda bilgileri yazılı çocuğun annesi olarak, planlanan tedaviler, riskleri, seçenekleri ve tedavi yapılmazsa doğabilecek sonuçlar bana anlayabileceğim bir dille anlatıldı; sorularım yanıtlandı. Çocuğum da yaşına uygun ölçüde bilgilendirildi ve görüşü alındı.

Araç sıfatı beyan cümlesine girdiğin gibi yerleştirir. "Anne" yazarsan cümle "çocuğun anne olarak" diye okunur; "annesi", "babası" ya da "vasisi" yazarsan cümle düzgün çıkar. Aynı sıfat imza tablosundaki veli satırında da görünür.

Sık yapılan hatalar

• Formu çocuğu getiren akrabaya imzalatmak: onamı veli ya da vasi verir; büyükanne, teyze gibi yakınlar kanuni temsilci değildir.
• Sıfatı boş bırakmak: araç bu durumda uyarı verir.
• Sedasyon için bu formu yeterli saymak: sedasyon ya da genel anestezi için ayrı onam formu gerekir; genel anestezi diş onam formu kullanılabilir.
• Uyuşukluk sonrası ısırma riskini anlatmamak: çocuk tedaviden sonra izlenmelidir.
• Çocuğu süreçten dışlamak: m.24 çocuğun anlayabileceği ölçüde dinlenmesini ister.

Sonrası

Tedaviden sonra veli, çocuğu uyuşukluk geçene kadar izler ve kontrol randevularına getirir. Erken kaybedilen süt dişi için yer tutucu gerekirse hekim ayrıca bilgi verir. Veli tedaviyi kabul etmezse reddin sonuçları anlatılır ve veli imzalı tedaviyi ret beyanı ile kayda alınabilir.

Kaynaklar

• Hasta Hakları Yönetmeliği
• 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu

Sıkça sorulan sorular

Çocuğun diş tedavisi için onamı kim verir?

Hasta Hakları Yönetmeliği m.24'e göre hasta küçükse izin velisinden ya da vasisinden alınır. 1219 sayılı Kanun m.70 da küçük hastada veli veya vasinin önceden muvafakatini arar. Formu bu kişi imzalar ve sıfatını yazar.

Çocuğu dedesi ya da teyzesi getirirse formu imzalayabilir mi?

Dede, teyze gibi yakınlar veli ya da vasi değilse kanuni temsilci sayılmaz. Planlı tedavide onam veli ya da vasiden alınır. Acil durum istisnaları m.24'te ayrıca düzenlenmiştir.

Çocuğun görüşü alınmalı mı?

Evet. Veli onamı yeterli olsa bile m.24, küçük hastanın anlayabileceği ölçüde dinlenmesini ve kararlara katılımının sağlanmasını ister. Formdaki beyanda çocuğun yaşına uygun ölçüde bilgilendirildiği ve görüşünün alındığı yazılıdır.

Pulpotomi nedir?

Formda süt dişlerinde yapılan sinir tedavilerinden biri olarak geçer. Formda bu tedavilerin başarısız olabileceği ve çekim gerekebileceği risk olarak yazılıdır. Çocuğuna neden önerildiğini hekim anlatır.

Çocuğum tedaviye uyum sağlamazsa ne olur?

Formda çocuğun tedaviye uyum sağlayamaması nedeniyle tedavinin ertelenebileceği ya da farklı bir yönteme geçilebileceği yazılıdır. Alternatifler arasında sedasyon ya da genel anestezi altında tedavi de sayılır; bunun için ayrı onam gerekir.

Süt dişi zaten düşecek, tedavi şart mı?

Formda tedavi yapılmazsa çürüklerin ağrıya, apse ve yüzde şişliğe, süt dişinin erken kaybına ve alttan gelen kalıcı dişin etkilenmesine yol açabileceği yazılıdır. Çocuğunun durumuna göre tedavinin gerekliliğini hekim anlatır.

İki velinin de imzası gerekir mi?

Formda ikinci veli için "Diğer veli (gerekirse)" satırı vardır. Yönetmelik m.24 veli ya da vasiden izin alınmasını söyler; ikinci velinin imzasının alınıp alınmayacağı kliniğin uygulamasına ve durumun özelliğine göre değişir. Velayetle ilgili özel bir durum varsa kliniğe bildir.