- Programın kavram listesi on kategoriden oluşur: renk, geometrik şekil, boyut, miktar, duyu, duygu, yön ve mekânda konum, sayı ve sayma, zaman, zıt.
- Renkler listede yazılı değildir; öğretmen işlediği renkleri aylara göre kaydeder.
- Kavramlar aylık plana yazılır, etkinliklerin içinde işlenir.
- Bir kavramın yerleşip yerleşmediğini görmek için çocukları + ve − ile izlemek yeterlidir.
"Bu ay hangi kavramları işleyeceğim?" okul öncesi öğretmeninin her ay sorduğu sorudur. Maarif Modeli okul öncesi programı bu sorunun malzemesini ekindeki kavram listesinde verir. Bu yazıda listede neler olduğunu, kavramları nasıl dağıtabileceğini ve çocuklarda nasıl izleyebileceğini anlatıyorum. Kavramları seçip her çocuğu işaretleyebileceğin araç aşağıda.
Listede hangi kategoriler var?
| Kategori | Kavramlardan bazıları |
|---|---|
| Renk | Öğretmen belirler |
| Geometrik Şekil | Daire, Üçgen, Kare, Dikdörtgen, Çember, Kenar, Köşe |
| Boyut | Büyük-Orta-Küçük, İnce-Kalın, Uzun-Kısa, Geniş-Dar |
| Miktar | Az-Çok, Ağır-Hafif, Boş-Dolu, Tek-Çift, Yarım-Tam, Eşit, Parça-Bütün, Hepsi-Hiçbiri |
| Duyu | Tatlı, Tuzlu, Acı, Ekşi, Sıcak-Soğuk-Ilık, Sert-Yumuşak, Kaygan-Pütürlü, Islak-Kuru, Sesli-Sessiz |
| Duygu | Mutluluk, Üzüntü, Öfke, Korku, Şaşkınlık, Endişe, İğrenme, Pişmanlık, Utanma |
| Yön / Mekânda Konum | Ön-Arka, Yukarı-Aşağı, Sağ-Sol, Altında-Ortasında-Üstünde, Arasında, Yanında, İçinde-Dışında, Uzak-Yakın |
| Sayı / Sayma | 1-20 Arası Sayılar, Sıfır, İlk-Orta-Son, Önceki-Sonraki, Sıra Sayısı |
| Zaman | Gece-Gündüz, Sabah-Öğle-Akşam, Dün-Bugün-Yarın, Önce-Şimdi-Sonra, Erken-Geç |
| Zıt | Aynı-Farklı, Açık-Kapalı, Hızlı-Yavaş, Canlı-Cansız, Kolay-Zor, Eski-Yeni, Kirli-Temiz, Yaşlı-Genç |
Zıt kavramlar kategorisi en kalabalık olanıdır; on sekiz çift içerir. Tam liste kavram takip aracında kategorilere ayrılmış olarak açılır.
Renkler neden listede yok?
Program renk kategorisini boş bırakır ve öğretmenin ele aldığı renk ve renk tonlarını aylara göre kaydetmesini ister. Bunun nedeni basit: renkler sınıftan sınıfa, mevsimden mevsime farklı işlenir. Sonbaharda turuncu ve kahverengi, kışın beyaz ve gri doğal olarak öne çıkar. Ana renklerden başlayıp ara renklere ve tonlara (açık mavi, koyu yeşil) geçmek yaygın bir sıradır.
Kavramları aylara dağıtmak
Kavramların hangi ay işleneceğini program belirlemez; aylık eğitim planında öğretmen seçer. Birkaç ilke işini kolaylaştırır:
- Somuttan soyuta. Büyük-küçük, az-çok gibi gözle görülen kavramlar önce; dün-bugün-yarın, önce-sonra gibi zaman kavramları daha sonra.
- Mevsimle birlikte. Sıcak-soğuk kışa, ıslak-kuru yağmurlu günlere, canlı-cansız bahar gözlemlerine iyi oturur.
- Az ama derin. Bir ayda yirmi kavram yerine altı yedi kavram seçip her birini birkaç etkinlikte kullanmak daha kalıcıdır.
- Yaş grubuna göre. 36-48 aylık grupta daha az ve daha somut kavram; 60-72 aylık grupta sıra sayıları, sağ-sol ve zaman kavramları.
Bir kavramı tek bir etkinlikte "işledim" diye geçmek yerine o ay boyunca farklı merkezlerde ve oyunlarda tekrar tekrar kullanmak gerekir. Uzun-kısa kavramı hem ip oyununda hem boy ölçümünde hem de hikâyedeki zürafada karşına çıkabilir.
Kavram yerleşti mi?
Bir kavramı işlemek ile çocuğun o kavramı kullanabilmesi farklı şeylerdir. Ay sonunda kısa bir kontrol yapmak bu farkı gösterir. Her çocuk için her kavrama + (gösterdi) ya da − (fırsat verildi ama gösteremedi) koy. Fırsat vermediğin kavramı boş bırak.
Bunu bir sınav gibi değil, oyunun içinde yap. "Bana en uzun ipi ver", "Ayıcığı kutunun içine koy", "Hangisi daha ağır sence?" gibi sorular çocuğa test edildiğini hissettirmez.
Sonuçta iki şey görürsün. Sınıfın çoğunun gösteremediği kavramlar bir sonraki ayın planına girmelidir. Birçok kavramda − alan bir çocuk ise bireysel destek ister.
Kavramlar listesini dosyada tutmak
Okul öncesi sınıf dosyalarında işlenen kavramların tarihleriyle tutulduğu bir liste bulunur. Kavram takip aracında her kavrama işlendiği tarihi yazarsan çıktıda bu liste, sınıfın her kavramdaki yüzdesiyle birlikte hazır olur. Böylece aylık planda yazdığın kavramlar ile çocuklarda gördüğün sonuç aynı sayfada buluşur.
Aylık planı hazırlamak için okul öncesi aylık eğitim planı aracına, okul öncesindeki diğer belgeler için okul öncesi sayfasına bakabilirsin.
