Boy Kilo Takip Çizelgesi

Boy kilo takip çizelgesi, okul öncesi sınıfındaki çocukların boy ve kilo ölçümlerini tek tabloda toplar. Her çocuk için cinsiyet ve doğum tarihini, her ölçüm için de tarihi girersin. Araç ölçüm günündeki yaşı bulur, beden kitle indeksini (BKİ) hesaplar, boy ve kilonun yaşıtlarına göre persentilini ve yaşa göre BKİ persentilini verir. İki ölçüm arasında çocuğun kaç santimetre uzadığını, kaç kilo aldığını da gösterir. Sonuç A4 yatay bir çizelge, Word dosyası ve Excel tablosu olarak iner.

Bu çizelge bir izleme kaydıdır, tanı koymaz. Öğretmenin işi ölçmek, kaydetmek ve dikkat çeken bir durumda aileyi bilgilendirmektir. Değerlendirme çocuğun hekimine aittir.

Okul öncesinde boy kilo takibi neden tutulur?

Okul öncesi dönemde büyüme hızlıdır ve düzenlidir. Üç ile altı yaş arasındaki bir çocuk yılda ortalama altı yedi santimetre uzar, iki kilo kadar alır. Bu düzenden belirgin bir sapma, örneğin altı ayda hiç uzamamak ya da kısa sürede çok kilo almak, ailenin bilmesi gereken bir işarettir. Aile çocuğunu her gün gördüğü için bu değişimi fark etmeyebilir. Sınıfta iki ölçüm arasındaki fark ise tabloda açıkça görünür.

Boy kilo ölçümü aynı zamanda sağlık, beslenme ve hareket etkinliklerine somut bir başlangıç verir. Çocuklar boylarını duvardaki ölçü bandında görmekten hoşlanır. "Geçen sefer buradaydın, şimdi buradasın" demek, zaman ve büyüme kavramlarına güzel bir giriştir.

Bakanlığın okul öncesi için yayımladığı zorunlu bir boy kilo formu yok. Okullar bu kaydı okul sağlığı çalışmalarının bir parçası olarak tutar; ölçüm sayısı ve zamanı okul ya da zümre kararıyla belirlenir. Yaygın uygulama dönem başında ve dönem sonunda birer ölçümdür. Araç dört ölçüme kadar izin verir.

Ölçüm nasıl yapılır?

Doğru tablo doğru ölçümle başlar. Birkaç basit kural sonucu çok değiştirir:

• Boy: Çocuk ayakkabısız, topukları, kalçası ve sırtı duvara değecek şekilde dik durur. Başın üstüne gönye ya da sert bir kitap duvara dik olarak konur, okuma santimetre ve yarım santimetre hassasiyetle yapılır.
• Kilo: Mümkünse aynı baskül, ayakkabısız ve kalın giysi olmadan. Kahvaltıdan ya da beslenme saatinden hemen sonra tartmamak sonucu daha kararlı yapar.
• Saat: İki ölçümü günün aynı saatinde yapmaya çalış. Boy gün içinde birkaç milimetre kısalır.
• Kayıt: Değeri hemen yaz. "Sonra gireriz" denilen ölçümler karışır.

Tartı ve ölçü bandının doğruluğunu yılda bir kez bilinen bir ağırlıkla ya da metreyle kontrol etmek yeterli.

Yaş, BKİ ve persentil nasıl hesaplanır?

Araç her ölçüm için üç şeyi hesaplar.

Yaş. Doğum tarihinden ölçüm tarihine kadar geçen süre, tamamlanmış yıl ve ay olarak yazılır: 5 yaş 6 ay gibi. Persentil hesabında ay ondalıklı kullanılır, çünkü büyüme eğrileri aya göre değişir.

Beden kitle indeksi. BKİ = kilo (kg) ÷ boy (m)². Örneğin 108 santimetre ve 18 kilogramlık bir çocukta BKİ = 18 ÷ (1,08 × 1,08) = 15,4. Yetişkinlerdeki "25 üstü fazla kilolu" gibi sabit eşikler çocuklarda kullanılmaz, çünkü çocuğun BKİ'si yaşla birlikte doğal olarak iner ve çıkar. Bu yüzden çocuklarda BKİ yaşa ve cinsiyete göre değerlendirilir.

Persentil. Persentil, aynı yaş ve cinsiyetteki yüz çocuk sıraya dizildiğinde bu çocuğun kaçıncı sırada olduğunu söyler. Boy persentili 60 olan bir çocuk, yaşıtlarının yüzde 60'ından uzundur. Persentil bir not değildir. 10. persentil de 90. persentil de normal aralıktadır; önemli olan çocuğun zaman içinde kendi eğrisini izlemesidir.

Yaşa göre BKİ için araç Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) LMS tablolarını kullanır: beş yaşın altında WHO büyüme standardı, beş yaş ve üstünde WHO 2007 büyüme referansı. Hesap çocuğun BKİ'sinden bir z skoru (ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğu) bulur ve bunu persentile çevirir. Boy ve kilo persentilinde WHO ya da Türkiye'de çok kullanılan Neyzi eğrilerini seçebilirsin.

Sonuçlar nasıl okunur?

Durum sütunu WHO'nun yaşa göre BKİ sınıflamasını yazar:

z −3'ün altındaysa "ileri derecede zayıf" yazılır. Beş yaş sınırında eşiklerin değişmesi bir hata değildir; WHO iki farklı başvuru tablosu ve iki farklı sınıflama kullanır. Bu yüzden 4 yaş 11 aylık ve 5 yaş 1 aylık iki çocuk aynı BKİ'de farklı durum alabilir.

Persentil sütunlarında 3'ün altı "<3", 97'nin üstü ">97" olarak yazılır. Bu değerler tek başına hastalık demek değildir ama hekimle konuşulması gereken bir aralığı gösterir.

Örnek sınıfla

Papatyalar sınıfında dönem başında dört çocuk ölçülsün:

Elif'in BKİ'si yaşıtlarının ortasında. Mert'in değeri WHO referansının üst sınırının çok üstünde; bu bir tanı değil ama aileyle yapılacak bir konuşmanın ve hekime yönlendirmenin gerekçesi. Zeynep'te doğum tarihi eksik olduğu için BKİ var ama persentil yok. Can'da hem kilo hem cinsiyet eksik. Araç bu eksikleri satırında yazar ve özet kutusunda listeler, böylece tabloyu teslim etmeden tamamlarsın.

Dönem sonunda Elif 111,5 santimetre ve 19,2 kilogram ölçülürse tabloda "Boy +3,5" ve "Kilo +1,2" görünür. Dört aylık bir süre için bu, beklenen büyüme hızıyla uyumludur.

Normal aralık dışındaki bir sonuçta ne yapmalı?

Önce ölçümü kontrol et: ayakkabı, kalın giysi, yanlış yazılmış bir rakam. Tek bir ölçüme bakıp karar verme; iki ölçüm arasındaki eğilim daha anlamlıdır.

Sonuç doğruysa aileyle sakin ve yargısız bir dille konuş. "Çocuğunuz şişman" değil, "Sınıftaki ölçümde kilosu boyuna göre yaşıtlarının üst sınırında çıktı; çocuk doktorunuzla paylaşmanızı öneririm" demek doğru dildir. Rakamı çocuğun yanında, sınıfta ya da diğer velilerin duyacağı bir yerde konuşma. Çizelgedeki bilgi notu bu yönlendirmeyi zaten yazar.

Beslenme ve hareket konusu sınıfın genelinde ele alınabilir: sağlıklı beslenme sohbetleri, açık havada oyun, su içme alışkanlığı. Tek bir çocuğu hedef gösteren etkinlikten kaçın.

Kişisel veri ve dosya

Boy, kilo ve doğum tarihi sağlıkla ilgili kişisel verilerdir. Çizelgeyi okulun belirlediği şekilde sakla, sınıf panosuna asma ve çocuklar arasında karşılaştırma yapılacak biçimde paylaşma. Araç bu bilgiler için paylaşım bağlantısı üretmez. Çalışmanı yedek dosyası olarak indirip başka bir bilgisayarda açabilirsin.

Sıkça sorulan sorular

Hangi eğriyi seçmeliyim, WHO mu Neyzi mi?

Uluslararası karşılaştırma için WHO, Türkiye'deki çocuklarla karşılaştırma için Neyzi eğrileri kullanılır. Aile hekimleri ve çocuk doktorları çoğunlukla WHO standardıyla çalışır. Hangisini seçersen seç, yaşa göre BKİ WHO tablosundan hesaplanır ve çizelgede hangi eğrinin kullanıldığı yazar.

Çocuğun doğum tarihini bilmiyorum, yine de kullanabilir miyim?

BKİ hesaplanır ama yaş olmadan persentil ve durum hesaplanamaz. Doğum tarihi okul kayıtlarında vardır; e-Okul'daki öğrenci bilgilerinden alabilirsin.

Ölçüm tarihi neden önemli?

Yaş ölçüm gününe göre hesaplanır. Dört aylık bir fark, okul öncesi çocuğunda persentili birkaç basamak oynatabilir. Ölçüm tarihi boş kalırsa araç yaşı hesaplamaz ve bunu satırda yazar.

İki ölçümden fazlasını girebilir miyim?

Evet, dört ölçüme kadar. Her ölçüm kendi tablosunda görünür, değişim bir önceki ölçüme göre hesaplanır.

Çizelge ilkokulda da kullanılabilir mi?

Hesap iki yaştan on dokuz yaşa kadar çalışır, yani ilkokul sınıflarında da kullanılabilir. Araç okul öncesi için tasarlandığı için unvan ve örnekler okul öncesine göredir; değiştirebilirsin.

Tek bir çocuğun değerine nasıl bakarım?

Ayrıntılı tek kişilik hesap için vücut kitle endeksi, bebek boyu ve bebek kilosu araçlarına bakabilirsin. Bu çizelge sınıfın bütününü bir arada gösterir.

Kaynaklar: WHO Child Growth Standards, BMI-for-age (WHO anthro LMS tablosu); WHO Growth Reference 5-19 years, BMI-for-age z ve persentil tabloları (cdn.who.int); WHO büyüme standardı sınıflaması (fazla kilo riski, fazla kilolu, obez eşikleri); Neyzi ve arkadaşları, Türk çocukları büyüme referans değerleri.

Okul öncesi belgeleri okul öncesi sayfasında toplanır. Dönem sonu raporu için okul öncesi gelişim raporu, günlük gözlemler için gelişim gözlem formu, bütün evrak için öğretmen evrakları sayfasına bakabilirsin.