- Yapılandırmada kalan borç yeni vade ve çoğunlukla yeni faizle düzenlenir, taksit düşer ama toplam faiz genelde artar; ertelemede bir ya da birkaç taksit ileri atılır.
- Gelir kaybın geçiciyse erteleme, gelirin kalıcı olarak azaldıysa yapılandırma daha mantıklıdır.
- Gecikmeye düşmeden başvur; yeni faiz oranını, vadeyi, masrafları ve toplam geri ödeme tutarını yazılı olarak iste.
- 6502 sayılı Kanun'a göre tüketici kredisinde banka borcun tamamını muaccel kılmak için birbirini izleyen en az iki taksidin ödenmemesini ve sana en az 30 gün süre vermesini bekler.
- Yapılandırma kayıtlara işlenir ve diğer bankalar bunu Kredi Kayıt Bürosu (Findeks) üzerinden görebilir.
Aylık taksiti ödemekte zorlanıyorsan seçeneklerin en kötüsü gecikmeye düşmektir. Çoğu bankada yapılandırma (vadeyi uzatıp taksiti düşürme) ya da erteleme (bir süre ödememe) seçeneği var. Burada bankaya ne zaman ve nasıl başvuracağını, tüketici olarak hangi kanun maddelerine dayanabileceğini ve ödeme aksarsa sürecin nasıl ilerlediğini anlattım. Borcu başka bir bankanın kredisiyle kapatma (refinansman) maliyetini ise aşağıdaki araçla hesaplayabilirsin.
Yapılandırma ile erteleme arasındaki fark
Yapılandırmada kalan borcun yeni bir vadeyle ve çoğunlukla yeni bir faiz oranıyla yeniden düzenlenir. Aylık taksit düşer, ama vade uzadığı için toplam faiz maliyeti genelde artar. Ertelemede ise bir ya da birkaç taksit ileri bir tarihe atılır; ertelenen dönem için de faiz işleyebilir. Hangisini seçeceğin, gelirindeki düşüşün geçici mi kalıcı mı olduğuna bağlı.
| Yapılandırma | Erteleme | |
|---|---|---|
| Ne değişir? | Vade, çoğu zaman faiz oranı ve taksit | Belirli taksitlerin tarihi |
| Aylık yük | Kalıcı olarak düşer | Bir süre sıfır ya da düşük, sonra eski düzene döner |
| Toplam maliyet | Vade uzadıkça artar | Ertelenen sürenin faizi kadar artabilir |
| Uygun durum | Gelir kalıcı olarak azaldı | Kısa süreli gelir kaybı |
BDDK'ya göre yeniden yapılandırma ne demek?
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği (Resmî Gazete, 22.06.2016, sayı 29750) yeniden yapılandırmayı tanımlar. 7. maddeye göre yeniden yapılandırma, borçlunun ödemelerinde karşılaştığı ya da karşılaşması muhtemel finansal güçlükler nedeniyle tanınan ve geri ödeme sıkıntısı çekmeyen bir borçluya tanınmayacak olan imtiyazlardır. Bu imtiyaz iki biçimde olur: kredi sözleşmesinin koşullarının değiştirilmesi ya da kredinin kısmen veya tamamen yeniden finanse edilmesi.
Aynı maddeye 2021'de eklenen 10. fıkraya göre banka, yapılandırmaya karar vermeden önce borçlunun geri ödeyebilme kapasitesini değerlendirir; sonuç uygun bulunursa borçlu yapılandırma kapsamına alınabilir (Resmî Gazete, 06.07.2021, sayı 31533). Bu yüzden başvurunda gelirini belgeleyebilmen önemlidir. Banka seni yapılandırmaya almak zorunda değildir; değerlendirmeye göre karar verir.
Yönetmelik gecikme süresine göre de sınıf belirler. Anapara ya da faizin tahsili 30 günden fazla gecikip 90 günü geçmeyen krediler İkinci Grupta, 90 günden fazla gecikip 180 günü geçmeyenler Üçüncü Grupta, yani donuk alacak olarak izlenir. Gecikmeye düşmeden başvurmanın asıl nedeni bu: gecikme uzadıkça kredin daha olumsuz bir sınıfa geçer.
Tüketici olarak hakların neler?
Bireysel krediler 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındadır: ihtiyaç ve taşıt kredileri tüketici kredisi bölümüne, konut kredileri ise konut finansmanı bölümüne girer. Aşağıdaki maddeler tüketici kredisi bölümündendir; konut finansmanı için ayrı maddeler var (erken ödeme için md. 37 gibi). Yapılandırma görüşmesinde işine yarayacak maddeler şunlar:
| Madde | Ne diyor? |
|---|---|
| 23 | Banka, sözleşme koşullarını içeren sözleşme öncesi bilgi formunu sözleşmeden makul bir süre önce vermek zorundadır |
| 25 | Belirli süreli tüketici kredisinde faiz oranı sabittir, tüketici aleyhine değiştirilemez |
| 26 | Belirli süreli kredi sözleşmesinin şartları tüketici aleyhine değiştirilemez |
| 27 | Erken ödemede banka, ödenen tutara göre faiz ve diğer maliyetlerde indirim yapar |
| 28 | Borcun tamamının istenmesi için birbirini izleyen en az iki taksit ödenmemiş olmalı ve en az 30 gün süre verilmeli |
| 29 | Kredi bağlantılı sigorta, açık talebin olmadan yaptırılamaz |
- ve 26. maddelerin pratik sonucu şu: banka mevcut sözleşmenin faizini tek taraflı yükseltemez. Yapılandırma ancak senin onayınla yeni bir düzenleme olarak yapılır; o yüzden imzalamadan önce koşulları dikkatle okumak senin elinde.
- madde de muacceliyet uyarısıyla ilgilidir. Banka taksitleri ödemediğin için borcun tamamını istemek isterse bunu ancak birbirini izleyen en az iki taksit ödenmediğinde ve sana en az otuz gün süre veren bir uyarıyla yapabilir. Muaccel kılınan taksitlerin hesaplanmasında faiz, komisyon ve benzeri masraflar dikkate alınmaz. Bu süre, yapılandırma görüşmesi için sana zaman tanır.
Bankaya nasıl başvurulur?
Başvuruyu genelde şubeden, mobil uygulamadan ya da müşteri hizmetlerinden yaparsın. Banka gelir durumuna, mevcut borcuna ve ödeme geçmişine bakar. Gecikmeye düşmeden başvurursan hem kabul ihtimalin artar hem de daha iyi koşullar alırsın. Teklifi imzalamadan önce yeni faiz oranını, vadeyi, masrafları ve toplam geri ödeme tutarını yazılı olarak iste.
- Kredi sözleşmeni ve güncel ödeme planını bul; kalan anaparayı ve kalan taksit sayısını not et.
- Gelir kaybını gösteren belgeyi hazırla: işten ayrılma yazısı, sağlık raporu, düşen maaşı gösteren bordro gibi.
- Bankana yazılı başvur. Mobil uygulamada talep ekranı yoksa şubeye dilekçe ver ve bir kopyasını al.
- Gelen teklifi aşağıdaki tabloyla karşılaştır, gerekirse başka bir bankadan da teklif al.
- Yeni sözleşmeyi ve ödeme planını imzalamadan önce oku; bir örneğini sakla.
| Karşılaştırılacak kalem | Neden önemli |
|---|---|
| Yeni aylık taksit | Bütçene sığıyor mu |
| Yeni vade | Ne kadar uzuyor |
| Faiz oranı | Eskisinden yüksek mi |
| Toplam geri ödeme | Gerçek maliyet |
| Dosya masrafı veya komisyon | Gizli maliyet olabilir |
Bankaya verilecek başvuru metni örneği
Aşağıdaki metni kendi bilgilerinle doldurabilirsin. Köşeli parantezler yer tutucudur.
[Banka adı] [Şube adı] Şubesi Müdürlüğüne Bankanızdan [kredi başlangıç tarihi] tarihinde kullandığım [kredi numarası] numaralı [kredi türü] kredimin [ay sayısı] taksidi kalmıştır. [Gelir kaybının nedeni, ör. işten ayrılma / sağlık sorunu] nedeniyle aylık [tutar] TL taksiti ödemekte güçlük çekiyorum. Gelir durumumu gösteren belgeler ektedir. Kredimin vadesinin uzatılarak yeniden yapılandırılmasını ya da [ay sayısı] taksidin ertelenmesini talep ediyorum. Teklifinizin faiz oranı, vade, masraflar ve toplam geri ödeme tutarını içeren ödeme planıyla birlikte yazılı olarak tarafıma iletilmesini rica ederim. [Tarih] [Ad soyad] [T.C. kimlik no] [Telefon] [İmza] Ek: [Belge listesi]
Kredi notuna ve Findeks'e etkisi
Yapılandırma bankaların kayıtlarına işlenir ve diğer bankalar bunu Kredi Kayıt Bürosu (Findeks) üzerinden görebilir. Bankacılık Kanunu'nun ek 1. maddesine göre Türkiye Bankalar Birliği nezdindeki Risk Merkezi, kredi kuruluşlarının müşterilerine ait risk bilgilerini toplar ve bu kuruluşlarla paylaşır; bankaların Risk Merkezine üye olması zorunludur. Gecikmeye düşmeden yapılan düzenleme ile gecikmiş borcun yapılandırılması aynı tartılmaz; ikincisi genellikle daha olumsuz karşılanır. Etkisi bankadan bankaya ve dönemin düzenlemelerine göre değiştiği için güncel uygulamayı bankandan öğren.
Yapılandırma borcunu silmez, erteleme de maliyeti ortadan kaldırmaz. Taksiti düşürmek için vadeyi çok uzatırsan toplam faiz ciddi biçimde artabilir. Her teklifi toplam maliyetine bakarak karşılaştır.
Taksit ödenmezse süreç nasıl ilerler
Yapılandırma talebini ne zaman yapacağına karar verirken, ödemeyi aksattığında bankanın hangi aşamalardan geçtiğini bilmek işe yarar. Aşağıdaki sıra, 6502 sayılı Kanun'un 28. maddesi ile BDDK'nın kredilerin sınıflandırılmasına ilişkin yönetmeliğinden çıkıyor:
| Gecikme | Ne olur |
|---|---|
| Taksit günü geçti | Taksit gecikmiş sayılır; sözleşmendeki gecikme koşulları işlemeye başlar. |
| 30 günü aştı | Kredi, bankanın kayıtlarında İkinci Grup (yakın izlemedeki krediler) içinde izlenir. |
| Birbirini izleyen iki taksit ödenmedi | Banka, en az 30 gün süre veren bir uyarıyla borcun tamamını isteyebilir (muacceliyet). |
| 90 günü aştı | Kredi Üçüncü Grupta, yani donuk alacak olarak sınıflanır. |
Tablodaki eşikler, bankanın sana tanıdığı hoşgörü süresi diye okunmamalı. Her aşama bir sonrakine göre daha az pazarlık payı bırakıyor: muacceliyet uyarısı geldikten sonra konuşulan bir düzenleme, ilk gecikmeden önce istenen bir ertelemeyle aynı koşullarda gelmeyebilir. Uyarı mektubundaki süreyi de bankayla görüşmek için kullan.
Kefilli kredilerde gecikme yalnız seni değil, kefilini de ilgilendirir. Sözleşmedeki kefalet hükümlerini oku ve ödeme güçlüğünü kefilinle de konuş.
Teklifi rakamlarla değerlendirmek
Bankadan gelen teklifte üç rakama bak: yeni aylık taksit, yeni planın toplam tutarı ve bu tutarın eski planda kalan ödemelere göre farkı. Vade uzadıkça aylık yük azalır, ödenecek toplam faiz ise büyür; aylık rahatlama küçük, toplam maliyet artışı büyükse o seçenek pahalıdır. Teklifteki yeni faizle ödeme planını ihtiyaç kredisi aracında kendin çıkarabilirsin. Vadenin toplam maliyete etkisini vade yazısında ayrıca anlattım.
Ödeme güçlüğü olmadan, sırf daha düşük faiz için krediyi başka bankaya taşımak ayrı bir karar. O hesabı kredi yapılandırma aracı yapıyor; konut kredisinde erken ödeme tazminatını da kredi erken kapatma cezası aracında görebilirsin. Transferin kâra geçip geçmediğini konut kredisi transferi yazısında tartıştım.
Ne zaman hangi yolu seçmeli?
Gelir kaybın geçiciyse (kısa süreli işsizlik, hastalık gibi) erteleme daha az maliyetlidir. Gelirin kalıcı olarak azaldıysa yapılandırma daha mantıklı. Birden fazla kredi ve kart borcun varsa hepsini tek bir düşük faizli krediyle birleştirmek de bir seçenek, ama bunun da yeni masrafı olur. Elinde birikmiş bir tutar varsa vadeyi uzatmak yerine ara ödeme yapmak toplam faizi düşürür; seçenekleri krediye ara ödeme yazısında karşılaştırdım.
Yapılandırmada sık yapılan hatalar
- Gecikmeye düştükten sonra başvurmak. 30 günü aşan gecikme kredini daha olumsuz bir sınıfa taşır.
- Yalnız yeni taksite bakmak. Toplam geri ödemeyi eskisiyle kıyaslamadan imzalama.
- Sözlü teklifle yetinmek. Faiz, vade ve masrafları yazılı ödeme planında gör.
- Paketle gelen sigortayı sorgulamamak. Kanuna göre kredi bağlantılı sigorta açık talebin olmadan yaptırılamaz.
- Muacceliyet uyarısını görmezden gelmek. Uyarıdaki süre içinde bankayla görüşmek için harekete geç.
Banka ile uyuşmazlığa düşersen değeri kanundaki parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur (6502 sayılı Kanun md. 68); sınır her yıl tebliğle güncellenir. Sınırın üstündeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmuş olmak dava şartıdır (md. 73/A). Buradaki bilgiler genel niteliktedir; kesin koşullar için bankanın yazılı teklifini esas al.
Kaynaklar: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 23-29, 37, 68, 73/A; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ek md. 1 (mevzuat.gov.tr); BDDK, Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik md. 4 ve 7 (Resmî Gazete 22.06.2016/29750; değişiklik 06.07.2021/31533).
