Hesap Makinesinde Yüzde Nasıl Hesaplanır? KDV, İndirim ve Zam

Hesap makinesinde yüzde hesaplamak için sayıyı, işlemi ve yüzdeyi yazıp % tuşuna basman yeterli. Ama aynı tuş toplamada başka, çarpmada başka iş yapar. 200 × 10 % sonucu 20 verir, 200 + 10 % ise 220. Aşağıdaki hesap makinesinde örnekleri tuşlayarak deneyebilirsin.

Yüzde tuşu toplamada ve çarpmada neden farklı çalışır?

Telefonlardaki hesap makinesinde ve birçok masa tipi hesap makinesinde yüzde tuşunun kuralı şöyle:

Çarpma ve bölmede % tuşu sayıyı 100'e böler. Toplama ve çıkarmada ise soldaki sayının yüzdesini bulur ve onu ekler ya da çıkarır. Böylece "fiyata %20 ekle" ya da "fiyattan %15 düş" gibi günlük hesaplar tek satırda biter.

Masa tipi hesap makinelerinde bu davranış modelden modele değişebilir. Kendi makinende 200 + 10 % tuşla; 220 çıkıyorsa aşağıdaki örneklerin hepsi o makinede de aynı sırayla çalışır.

Fiyata KDV nasıl eklenir?

KDV hariç fiyatı yaz, + tuşuna bas, KDV oranını yaz ve % tuşuna bas.

• 1.250 TL'ye %20 KDV: 1250 + 20 % = 1.500 TL
• 860 TL'ye %10 KDV: 860 + 10 % = 946 TL

Yalnız KDV tutarını görmek istersen çarpma kullan: 1250 × 20 % = 250 TL.

KDV dahil fiyattan KDV nasıl ayrılır?

En sık yapılan yüzde hatası burada olur. 1.200 TL'lik KDV dahil bir fiyattan %20 KDV'yi ayırmak için 1200 − 20 % yazmak 960 verir. Bu yanlıştır, çünkü %20 KDV, KDV hariç fiyatın %20'sidir; KDV dahil fiyatın değil.

Doğru yol bölmedir: KDV dahil fiyatı 1 + oran/100 ile böl.

• 1.200 ÷ 1,20 = 1.000 TL (KDV hariç fiyat)
• 1.200 − 1.000 = 200 TL (KDV tutarı)

Sağlamasını yapmak için 1000 + 20 % tuşla; 1.200 çıkmalı. Oran %10 ise 1,10'a, %1 ise 1,01'e bölersin. Faturadaki KDV'yi satır satır ayırmak istersen KDV hesaplama aracı hem dahil hem hariç tutarı birlikte gösterir.

İndirimli fiyat nasıl hesaplanır?

Etiket fiyatını yaz, − tuşuna bas, indirim oranını yaz ve % tuşuna bas.

• 840 TL'lik ürüne %15 indirim: 840 − 15 % = 714 TL
• 2.400 TL'lik ürüne %30 indirim: 2400 − 30 % = 1.680 TL

İki indirim üst üste geliyorsa (önce %20, sepette ek %10) bunları toplama. 1000 − 20 % − 10 % = 720 TL eder; tek seferde %30 indirim ise 700 TL olurdu. İkinci indirim, ilk indirimden sonra kalan fiyata uygulanır. Bu hesabı ayrıntılı görmek için indirim hesaplama aracına bakabilirsin.

Maaşa zam nasıl eklenir?

Zamdan önceki tutarı yaz, + tuşuna bas, zam oranını yaz ve % tuşuna bas: 42000 + 12 % = 47.040.

Art arda zamlar da toplanmaz. Yılın ilk yarısında %10, ikinci yarısında %10 zam alan bir maaş için 100 + 10 % + 10 % = 121 çıkar; toplam artış %20 değil %21'dir. Önce %20 düşüp sonra %20 artan bir fiyat da eski yerine dönmez: 100 − 20 % = 80, 80 + 20 % = 96. Zam tutarını ve yeni maaşı birlikte görmek için zam hesaplama aracını kullanabilirsin.

Bir sayı diğerinin yüzde kaçı?

Parçayı bütüne böl ve % tuşuna bas. Hesap makinesi bölmeyi 100'e bölünmüş sayıyla yaptığı için sonuç doğrudan yüzde olarak çıkar.

• 45, 180'in yüzde kaçı? 45 ÷ 180 % = 25, yani %25.
• 60 soruluk sınavda 48 doğru: 48 ÷ 60 % = 80, yani %80.

% tuşu kullanmak istemezsen aynı hesabı 45 ÷ 180 × 100 diye de yazabilirsin.

Yüzde artış ve azalış oranı nasıl bulunur?

Fiyat 250 TL'den 290 TL'ye çıktıysa artış oranını bulmak için farkı eski fiyata böl ve 100 ile çarp:

• (290 − 250) ÷ 250 × 100 = 16, yani %16 artış.

Hesap makinesi işlem önceliğine uyduğu için parantezi yazmayı unutma. Parantez olmadan 290 − 250 ÷ 250 × 100 yazarsan önce bölme ve çarpma yapılır, sonuç 190 çıkar. Azalışta sonuç eksi çıkar: 290'dan 250'ye düşüş (250 − 290) ÷ 290 × 100 = −13,79, yani yaklaşık %13,79 azalış. Artış ve azalış oranlarını, yüzde puan farkını ve ters yüzde hesabını ayrıntılı görmek için yüzde hesaplama aracını kullan.

İndirimli ya da zamlı fiyattan eski fiyat nasıl bulunur?

Ters yüzde hesabında da KDV ayırmadaki kural geçerli: yüzdeyi düşmezsin, bölersin. 714 TL'ye %15 indirimle satılan bir ürünün etiket fiyatını bulmak için 714 − 15 % ya da 714 + 15 % yazmak yanlış sonuç verir. İndirimli fiyat, etiket fiyatının %85'idir; bu yüzden 1 − oran/100 ile bölersin.

Sağlamasını her zaman ileri yönde yap: 840 − 15 % tuşladığında 714, 42000 + 12 % tuşladığında 47.040 çıkmalı.

Kâr oranı ile kâr marjı neden farklı çıkar?

Maliyeti 800 TL olan bir ürünü 1.000 TL'ye satıyorsan kârın 200 TL'dir. Bu kârı neye böldüğüne göre iki farklı yüzde bulursun:

• Kâr oranı (maliyete göre): 200 ÷ 800 % = 25, yani %25.
• Kâr marjı (satış fiyatına göre): 200 ÷ 1000 % = 20, yani %20.

Hesap makinesinde maliyete %25 eklemek için 800 + 25 % = 1.000 yazarsın. Satış fiyatının %20'sinin kâr olmasını istiyorsan ise maliyeti 1 − 0,20 ile bölersin: 800 ÷ 0,80 = 1.000. İki yol aynı fiyata çıkar, ama oran olarak farklı sayılar söyler. Bir tedarikçi ya da pazaryeri "%20 kâr" dediğinde hangisini kastettiğini sor. Satış fiyatı, maliyet ve kârı birlikte görmek için kâr hesaplama aracı var.

Yüzde ile yüzde puan arasındaki fark

Faiz oranı %40'tan %45'e çıktıysa artış 5 yüzde puandır. Aynı değişim oran olarak (45 − 40) ÷ 40 × 100 = 12,5, yani %12,5 artıştır. Haberlerde "faiz 5 puan arttı" ile "faiz %5 arttı" aynı şey değildir; ikincisi %40'ın %5 artmış hâli olan %42'yi anlatır.

Hesap makinesinde yüzde puan farkı düz çıkarmadır: 45 − 40 = 5. Yüzde değişim için yukarıdaki artış oranı formülünü kullanırsın.

Günlük hayattan iki örnek, servis ücreti ve pay bölüşme

Restoranda 1.840 TL'lik hesaba %10 servis ücreti eklenecek ve tutar dört kişiye bölünecek. Tek satırda: 1840 + 10 % = 2.024, ardından ÷ 4 = 506 TL. Önce bölüp sonra yüzde eklesen de aynı sonuca çıkarsın: 1840 ÷ 4 = 460, 460 + 10 % = 506. Yüzde çarpma gibi davrandığı için bölme ile sıranın değişmesi sonucu etkilemez. Servis ücretini ayrıca hesaplayıp yuvarlayarak eklersen kuruş farkı çıkabilir; tek satırda tuşlamak bunu önler.

Bir kira ya da fatura paylaşımında ise oranlar farklı olabilir. 12.000 TL'lik bir gideri %60 ve %40 oranında bölmek için 12000 × 60 % = 7.200 ve 12000 × 40 % = 4.800 tuşlarsın. Sağlama: 7.200 + 4.800 = 12.000.

Hesap makinesinde yüzde hesaplarken sık yapılan hatalar

• KDV dahil fiyattan yüzdeyi düşmek. 1200 − 20 % KDV hariç fiyatı vermez; 1.200 ÷ 1,20 yazarsın.
• Üst üste indirimleri toplamak. %20 ve %10 indirim %30 etmez, %28 eder.
• Parantezi unutmak. Artış oranında farkı paranteze almazsan işlem önceliği sonucu bozar.
• Yüzde ile yüzde puanı karıştırmak. %40'tan %45'e çıkış 5 puan, %12,5 artıştır.
• Kâr oranıyla kâr marjını karıştırmak. Maliyete göre %25 kâr, satışa göre %20 marj eder.
• Makineyi denemeden güvenmek. Masa tipi makinelerde yüzde tuşu farklı çalışabilir; önce 200 + 10 % ile dene.

Excel'de yüzde neden farklı sonuç veriyor?

Excel'de =200+10% formülü 220 değil 200,1 verir. Excel %10'u her yerde 0,1 sayısı olarak okur; hesap makinesindeki "soldaki sayının yüzdesi" kuralı orada yoktur. Excel'de yüzde eklemek için =200(1+10%), indirim için =200(1-10%) yaz. Hesap makinesinde de aynı sonucu istersen yüzdeyi parantez içine alabilirsin: 200 + (10 %) = 200,1.

Sıkça sorulan sorular

Hesap makinesinde %18 nasıl hesaplanır?

Bir tutarın %18'ini bulmak için tutar × 18 % tuşla: 500 × 18 % = 90. Tutara %18 eklemek için 500 + 18 % = 590, düşmek için 500 − 18 % = 410 yaz.

% tuşu olmayan hesap makinesinde yüzde nasıl hesaplanır?

Yüzdeyi 100'e bölüp çarparsın: 500'ün %18'i için 500 × 0,18 = 90. Eklemek için 500 × 1,18 = 590, düşmek için 500 × 0,82 = 410.

Hesap makinesinde yüzde sonra mı yazılır, önce mi?

Önce sayıyı, sonra % tuşunu basarsın: 18 %. Türkçede "%18" diye yazılsa da hesap makinesinde tuş sırası sayı ve ardından yüzde işaretidir.

Telefonun hesap makinesiyle bu sayfa aynı sonucu verir mi?

Toplama, çıkarma, çarpma ve bölmedeki yüzde kuralı telefonlardaki hesap makineleriyle aynıdır. Fark, işlem önceliğinde çıkabilir: bu sayfa 2 + 3 × 4 işlemini 14 olarak hesaplar; ara sonucu her tuşta hesaplayan basit bir makine 20 verir.