- Ortodontik tedavi aylar süren bir tıbbi müdahaledir; Hasta Hakları Yönetmeliği m.15'teki bilgiler sözlü verilir ve hastanın ya da küçükse veli / vasinin rızası alınır (m.18, m.24).
- Formda beş tedavi türü var: sabit tel (braket), şeffaf plak, hareketli aparey, pekiştirme (retansiyon) ve diğer.
- Tahmini aktif tedavi süresi ay olarak girilir (varsayılan 24 ay); form sürenin uzayıp kısalabileceğini yazar.
- Tedavi planında diş çekimi varsa ayrı diş çekimi onam formu gerekir; form iki nüsha imzalanır (m.26).
Bu araç, dişlerin ve çenelerin konum bozukluğunu düzeltmeye yönelik ortodontik tedavi için "Bilgilendirilmiş Onam Formu" hazırlar. Formda planlanan tedavi, tahmini aktif tedavi süresi, diş çekimi olup olmadığı, tedavinin seyri, olası riskler, alternatifler, tedavi yapılmazsa olabilecekler, hastanın sorumlulukları, hasta beyanı ve imza tablosu bulunur.
Ortodontik tedavinin sonucu, hekimin işi kadar hastanın uyumuna da bağlıdır. Ağız bakımı, apareylerin önerilen süre takılması ve randevulara düzenli gelinmesi aksarsa tedavi uzar ya da riskler artar. Bu nedenle form, risklerin yanında hastanın sorumluluklarını da ayrı bir bölümde sayar. Hastaların önemli bir kısmı çocuk ve ergen olduğu için yasal temsilci satırı da sık kullanılır.
Ortodontik onam formu nasıl hazırlanır?
- Klinik / sağlık kuruluşu adını ve tedaviyi yapacak hekimin adı soyadını yaz.
- Hasta adı soyadı, T.C. kimlik no, telefon ve form tarihi alanlarını doldur.
- Hasta 18 yaşından küçükse yasal temsilcinin adı soyadı ve temsil sıfatı (anne, baba ya da vasi) alanlarını doldur. Bu durumda hasta beyanına, küçük hastanın anlayabileceği ölçüde bilgilendirildiği ve görüşünün alındığı cümlesi eklenir.
- Ortodontik tedavi alanında seçim yap: sabit ortodontik tedavi (braket / tel), şeffaf plak tedavisi, hareketli aparey tedavisi, pekiştirme (retansiyon) tedavisi ya da diğer.
- Tahmini aktif tedavi süresi alanına süreyi ay olarak gir (1 ile 120 arası). Varsayılan 24 aydır; kendi planına göre değiştir.
- Tedavi planında diş çekimi varsa Tedavi planında diş çekimi var kutusunu işaretle.
- Ağız bakımı eğitimi verildi kutusu imza öncesi kontroldür; işaretli değilse araç, eğitimin aparey takılmadan önce verilmesini önerir.
- Hastaya özgü ek riskler ve notlar alanını hekim doldurur.
- Riskler hastaya anlatıldı kutusunu anlatımdan sonra işaretle.
- Formu yazdır, hastaya ve gerekiyorsa veliye okut, el yazısı satırını ve imzaları tamamlat.
Formda neler yer alır
- Bilgi tablosu: hasta bilgileri, hekim, planlanan tedavi, tahmini aktif tedavi süresi, diş çekiminin planlanıp planlanmadığı.
- 1. Önerilen işlem ve amacı: dişlerin düzgün dizilmesi, kapanışın iyileştirilmesi ve ağız sağlığının korunması.
- 2. Tedavinin seyri ve süresi: tahmini süre; sürenin büyüme, dişlerin tepkisi, apareylerin kullanımı ve randevulara uyuma göre uzayıp kısalabileceği; çekim planlanıyorsa çekim için ayrıca bilgilendirme yapılacağı; aktif tedavi bittikten sonra pekiştirme apareyinin hekimin belirlediği süre boyunca kullanılması gerektiği.
- 3. Olası riskler ve komplikasyonlar.
- 4. Size özgü risk faktörleri.
- 5. Alternatif tedaviler: farklı bir aparey türü (sabit, şeffaf plak, hareketli), ortodontik tedavi ile birlikte çene cerrahisi, tedavi yapılmaması.
- 6. Tedavi yapılmazsa: çapraşıklık ve kapanış bozukluğunun sürmesi; temizlik güçlüğüne bağlı çürük ve diş eti hastalığı riski, çiğneme ve estetik sorunların devam edebileceği.
- 7. Hastanın sorumlulukları.
- Hasta beyanı, el yazısı satırı ve imza tablosu.
Ortodontik tedavinin genel riskleri
Formda yazan riskler genel olarak bilinen durumlardır; araç hiçbir risk için oran vermez:
- Ağız bakımı yetersizse diş yüzeylerinde beyaz lekeler, çürük ve diş eti iltihabı.
- Kök boylarında kısalma (kök rezorpsiyonu).
- Aparey takıldıktan ve ayarlardan sonra birkaç gün süren ağrı, hassasiyet; dudak ve yanakta tahriş ya da yara.
- Braket, tel ya da apareyin kırılması, yerinden çıkması; parça yutma ya da solunum yoluna kaçma riski.
- Çene ekleminde ağrı ya da ses.
- Pekiştirme apareyi kullanılmazsa dişlerin eski konumuna dönmesi (nüks).
- Bazı iskeletsel bozukluklarda ortodontik tedavinin tek başına yeterli olmaması ve cerrahi gerekmesi.
- Nadiren dişin canlılığını yitirmesi ve kanal tedavisi gerekmesi.
Kök yapısı, kemik durumu, büyüme dönemi ve ağız bakımı alışkanlıkları riskleri kişiden kişiye değiştirir. Hastaya özgü riskleri ve tedaviden gerçekçi beklentileri hekim, kayıtlar ve röntgen bulgularına göre sözlü olarak anlatır. Formdaki liste genel bilgidir.
Hastanın sorumlulukları
Form, Hasta Hakları Yönetmeliği m.42/A'daki hasta kurallarıyla uyumlu dört sorumluluk sayar:
| Sorumluluk | Neden önemli |
|---|---|
| Her öğünden sonra dişleri ve apareyi temizlemek; sert ve yapışkan yiyeceklerden kaçınmak | Beyaz leke, çürük ve aparey kırığı riskini azaltır |
| Hareketli apareyleri önerilen süre boyunca takmak | Takılmayan aparey tedaviyi ilerletmez |
| Randevulara düzenli gelmek; kırılan ya da batan parçaları vakit kaybetmeden bildirmek | m.42/A-c ve ç: kontrole gelme ve randevulara uyma |
| Altı ayda bir genel diş hekimi kontrolünü sürdürmek | Ortodontik tedavi çürük kontrolünün yerini tutmaz |
Hukuki dayanak
Hasta Hakları Yönetmeliği m.15 bilgilendirmenin kapsamını sayar. Ortodontide (b) bendindeki "tahmini süre" özellikle önemlidir; formda bu süre ay olarak yazılır ve sürenin değişebileceği açıklanır. Diğer seçenekler (c), muhtemel komplikasyonlar (ç), tedavi reddedilirse olacaklar (d) ve yaşam tarzı önerileri (f) formun ilgili bölümlerine karşılık gelir.
m.24'e göre hasta küçükse izin veli ya da vasiden alınır; çocuk ve ergen hasta da anlayabileceği ölçüde dinlenir ve kararlara katılır. Uzun süren ve hastanın uyumunu gerektiren ortodontik tedavide bu katılım, sonucu da etkiler. m.18 bilginin sözlü, anlaşılır verilmesini, makul süre tanınmasını, hastanın ikinci görüş ve ücret bilgisi isteyebilmesini düzenler. m.26 formun iki nüsha imzalanmasını ister.
İmza ve saklama
İmza tablosunda hasta, yasal temsilci, bilgilendirmeyi yapan ve tedaviyi gerçekleştirecek hekim, gerekirse tanık ve tercüman satırları vardır. Küçük hastada hem çocuk hem veli imza atabilir; onamın hukuki tarafı veli ya da vasinin imzasıdır. Form iki nüsha imzalanır; biri dosyaya konur, diğeri hastaya ya da veliye verilir.
Örnek form metni
Örnek değerlerle (tedavi: sabit ortodontik tedavi, süre: 24 ay, çekim yok):
2. Tedavinin seyri ve süresi Tahmini aktif tedavi süresi 24 aydır. Bu süre büyüme, dişlerin tepkisi, apareylerin kullanımı ve randevulara uyuma göre uzayabilir ya da kısalabilir. Aktif tedavi bittikten sonra dişlerin yerinde kalması için pekiştirme apareyi (sabit ya da hareketli) hekimin belirlediği süre boyunca kullanılmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Varsayılan 24 ayı değiştirmeden bırakmak: süre hastanın planına göre girilmeli.
- Çekimli planda ayrı çekim onamı almamak: araç bu durumda diş çekimi onam formu alınması gerektiğini hatırlatır.
- Pekiştirme dönemini anlatmamak: nüks riski formda açıkça yazılıdır.
- Ağız bakımı eğitimini aparey takıldıktan sonraya bırakmak: araç eğitimin önceden verilmesini önerir.
- Küçük hastada veli satırını boş bırakmak: onamı veli ya da vasi verir.
Sonrası
Aktif tedavi bittikten sonra pekiştirme dönemi başlar; pekiştirme apareyinin ne kadar kullanılacağını hekim belirler. Tedavi sırasında çürük oluşursa dolgu için restoratif dolgu onam formu, çene cerrahisi gerekirse ilgili cerrahi onam ayrıca alınır. Hasta ya da veli tedaviyi kabul etmezse ret tedaviyi ret beyanı ile yazılı olarak kayda alınabilir.
Kaynaklar
Sıkça sorulan sorular
Ortodontik tedavi ne kadar sürer?
Formda tahmini aktif tedavi süresini hekim ay olarak girer; araçtaki varsayılan değer 24 aydır ama bu yalnız başlangıç değeridir. Form, sürenin büyüme, dişlerin tepkisi, aparey kullanımı ve randevulara uyuma göre uzayıp kısalabileceğini yazar.
Tel tedavisi kökleri kısaltır mı?
Formda kök boylarında kısalma (kök rezorpsiyonu) olası riskler arasında yazılıdır. Araç bu riskin sıklığı hakkında bilgi vermez; senin durumundaki önemini hekimin röntgen bulgularına göre anlatır.
Tedavi bitince dişler eski hâline döner mi?
Formda pekiştirme apareyi kullanılmazsa dişlerin eski konumuna dönebileceği (nüks) yazılıdır. Bu yüzden aktif tedaviden sonra pekiştirme apareyi hekimin belirlediği süre boyunca kullanılır.
Ortodontik tedavide diş çekilir mi?
Bazı planlarda diş çekimi gerekir. Formda bunun için ayrı bir kutu vardır; işaretlenirse araç, çekim için ayrıca diş çekimi onam formu alınması gerektiğini hatırlatır.
Çocuğun ortodonti formunu kim imzalar?
Hasta 18 yaşından küçükse onamı veli ya da vasi verir (Hasta Hakları Yönetmeliği m.24). Çocuk da anlayabileceği ölçüde bilgilendirilir ve dinlenir; formdaki beyana bu cümle eklenir.
Braket kırılırsa ne yapmalıyım?
Form, kırılan ya da batan parçaların vakit kaybetmeden bildirilmesini ister. Parça yutma ya da solunum yoluna kaçma riski de formda yazılıdır; böyle bir durumda hemen tıbbi yardım al.
Şeffaf plak ile tel tedavisinin riskleri aynı mı?
Formdaki genel risk listesi tedavi türünden bağımsızdır. Hangi tedavide hangi riskin senin için daha önemli olduğunu hekimin anlatır ve gerekirse "ek riskler" alanına yazar.