- Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin örneğini harçsız alabilir (CMK m.153/1); suçtan zarar görenin vekili de aynı haklardan yararlanır (m.153/5).
- Bu yetki yalnız sayılan ağır suçlarda ve soruşturmanın amacını tehlikeye düşürecekse savcının istemi ve hâkim kararıyla kısıtlanabilir (m.153/2).
- İfade tutanakları, bilirkişi raporları ve hazır bulunabileceğin işlemlerin tutanakları kısıtlanamaz (m.153/3).
- Avukatı olmayan mağdur ve şikâyetçi, soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla savcıdan belge örneği isteyebilir (CMK m.234/1-a-2).
Bu araç, Cumhuriyet başsavcılığında yürüyen bir soruşturma dosyasını incelemek ve dosyadaki belgelerin örneğini almak için başsavcılığa verilecek dilekçeyi hazırlar. Sıfatını şüpheli, müşteki / mağdur, şüpheli müdafii ya da müşteki vekili olarak seçersin; istediğin belgeleri yazarsın ya da boş bırakıp tüm belgeleri istersin. Avukat sıfatlarında araç dilekçeye CMK m.153 dayanağını ekler.
Bu dilekçe, soruşturmada aleyhine ya da lehine hangi delillerin toplandığını görmek istediğinde gerekir. Savunmanı hazırlamak, eksik delilleri tespit edip toplanmasını istemek ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz etmeden önce dosyayı görmek en sık nedenlerdir.
Soruşturma dosyası fotokopi dilekçesi nasıl hazırlanır?
- Kişi bilgilerini doldur. Adı soyadı, T.C. kimlik no, adres, telefon ve e-posta.
- Cumhuriyet başsavcılığını yaz. İl ya da ilçe adı yeterli, örneğin "Kadıköy". Araç muhatabı "KADIKÖY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA" olarak kurar.
- Soruşturma numarasını gir. Örneğin 2026/31570.
- Sıfatını seç. "Şüpheli", "Müşteki / mağdur", "Şüpheli müdafii (avukat)" ya da "Müşteki vekili (avukat)".
- İstenen belgeleri yaz. Örneğin "ifade tutanakları, bilirkişi raporu". Boş bırakırsan metin "dosyadaki tüm belgelerin" örneğini ister.
- Dilekçeyi indir, imzala ve başsavcılığa ver.
Sonuç ekranında muhatap, soruşturma numarası ve uyarılar görünür. Şüpheli ya da müşteki seçtiysen ek bir uyarı çıkar: avukatın yoksa talebin savcılığın değerlendirmesine bağlıdır.
Kim hangi hakka sahip?
| Kişi | Hak | Dayanak |
|---|---|---|
| Şüpheli müdafii | Dosyayı inceleme, istediği belgelerin örneğini harçsız alma | CMK m.153/1 |
| Suçtan zarar görenin vekili | Müdafiyle aynı haklar | CMK m.153/5 |
| Mağdur / şikâyetçi (vekilsiz) | Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla savcıdan belge örneği isteme | CMK m.234/1-a-2 |
| Mağdur / şikâyetçi | Vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini ve el konulan eşyayı inceletme | CMK m.234/1-a-4 |
| Şüpheli (avukatsız) | Kanunda açık bir düzenleme yok; talep savcılığın değerlendirmesine bağlı | — |
Soruşturma evresindeki usul işlemleri, kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla gizlidir (CMK m.157). Müdafi ve vekile tanınan inceleme yetkisi bu gizliliğin kanuni istisnasıdır. Avukatı olmayan şüpheli için kanunda benzer bir açık hak bulunmadığından araç, şüpheli seçildiğinde metne madde numarası yazmaz ve kararı savcılığa bırakır.
Kısıtlama kararı
Müdafiin dosyayı inceleme ve örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu karar ancak CMK m.153/2'de sayılan suçların soruşturmasında verilebilir. Bunlar arasında kasten öldürme, birinci fıkra dışındaki cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, 6136 sayılı Kanun'daki silah kaçakçılığı, Bankacılık Kanunu'ndaki zimmet ve Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'ndaki suçlar yer alır.
Kısıtlama kararı olsa bile şu belgeler kısıtlanamaz (m.153/3):
- Yakalanan kişinin ya da şüphelinin ifadesini içeren tutanak,
- Bilirkişi raporları,
- Bu kişilerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar.
İddianamenin mahkemece kabul edildiği tarihten itibaren müdafi, dosya içeriğini ve muhafaza altındaki delilleri inceleyebilir, bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız alabilir (m.153/4). Yani soruşturmadaki kısıtlama, dava açıldıktan sonra devam etmez.
Avukatın yoksa ve dosyayı görmen önemliyse baro adli yardım bürosuna başvurabilirsin. Mağdur için, vekili yoksa cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı 5 yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda barodan avukat görevlendirilmesini isteme hakkı vardır (CMK m.234/1-a-3). Şüpheli de müdafi seçemeyecek durumda olduğunu beyan ederse istemi hâlinde müdafi görevlendirilir (CMK m.150/1).
Dosyayı incelerken nelere bakmalısın?
Dosyaya eriştiğinde rastgele fotokopi almak yerine belgeleri bir amaca göre seç. Mağdur ve şikâyetçinin soruşturmadaki hakları arasında delillerin toplanmasını isteme (CMK m.234/1-a-1) ve vekili aracılığıyla el konulan ve muhafazaya alınan eşyayı inceletme (m.234/1-a-4) de bulunur. Bu hakları etkili kullanmak için şunlara bak:
- İfade tutanakları. Şüphelinin, müştekinin ve tanıkların ne dediği; çelişki var mı?
- Bilirkişi raporları. Hangi soruların sorulduğu ve raporun hangi verilere dayandığı.
- El koyma ve arama tutanakları. Neye, ne zaman ve hangi kararla el konulduğu.
- Kolluk yazışmaları ve tutanakları. Olay yeri, kamera kaydı istemi gibi işlemlerin yapılıp yapılmadığı.
- Savcılığın talep yazıları. Hangi kurumlardan bilgi istendiği ve cevap gelip gelmediği.
Eksik gördüğün bir delil varsa (dinlenmemiş tanık, istenmemiş kamera kaydı gibi) bunu ayrı bir dilekçeyle savcılıktan isteyebilirsin. Belgelerin örneğini aldıktan sonra kişisel veriler içerdiğini unutma; dosyadaki belgeleri soruşturma dışında paylaşmak başka hukuki sorunlara yol açabilir.
Muhatap ve teslim
Dilekçe soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına verilir. Teslim yolları:
- Elden. Adliye ön bürosuna ya da soruşturmayı yürüten savcılık bürosuna; alındı iste.
- UYAP. e-imza ya da mobil imzan varsa UYAP Vatandaş Portalı üzerinden dosyaya evrak gönderebilirsin. Avukatlar kendi portalını kullanır.
İzin verilirse belgelerin örneği genellikle kalemden alınır ya da elektronik ortamda gönderilir; uygulamayı ilgili büroya sor. Müdafi ve vekil için örnekler harçsızdır (m.153/1). Avukatı olmayanlar için gider istenip istenmeyeceğine dair doğrulayabildiğimiz bir hüküm bulamadık.
Gerekli ekler
- Kimlik fotokopisi.
- Müdafi veya vekil başvuruyorsa vekâletname.
- Mağdur ya da müşteki isen şikâyet dilekçenin ya da ifade tutanağının örneği, dosyayla bağını gösterir.
Örnek dilekçe metni
Şüpheli müdafii seçildiğinde araç şu metni üretir:
KADIKÖY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA Konu: Soruşturma dosyasının incelenmesi ve belge örneği talebi Başsavcılığınızın 2026/31570 soruşturma sayılı dosyasında şüpheli müdafii sıfatıyla bulunmaktayım. Haklarımı kullanabilmem için CMK m.153 uyarınca soruşturma dosyasını incelememe ve dosyadaki aşağıda belirttiğim belgelerin (ifade tutanakları, bilirkişi raporu) birer örneğinin tarafıma verilmesine izin verilmesini saygılarımla arz ederim. Şüpheli Müdafii — Ad Soyad, imza
Şüpheli ya da müşteki seçildiğinde "CMK m.153 uyarınca" ifadesi metne girmez; imza satırı "Şüpheli" ya da "Müşteki" olur.
Sık yapılan hatalar
- Avukatsız başvuruyu hak gibi sunmak. Kanundaki açık inceleme hakkı müdafi ve vekile aittir; avukatsız başvuruda karar savcılığındır.
- Belgeleri belirsiz istemek. Tüm dosya yerine ihtiyaç duyduğun belgeleri yazmak, gizlilik gerekçesiyle tamamen ret ihtimalini azaltabilir.
- İfade tutanağı ve bilirkişi raporunun kısıtlanabileceğini sanmak. Bunlar kısıtlama kararına rağmen istenebilir (m.153/3).
- Mahkemedeki dosya için savcılığa başvurmak. İddianame kabul edildiyse dosya mahkemededir; talebi mahkemeye yönelt.
Sonrası
Savcılık talebi kabul ederse dosyayı incelemene ve örnek almana izin verir. Reddederse ya da kısıtlama kararı varsa, kısıtlanamayan belgeleri ayrıca iste. Dosyayı inceledikten sonra eksik delil görürsen toplanmasını isteyebilirsin. Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla biterse bu karara karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz için KYOK itiraz dilekçesi aracını kullanabilirsin. Henüz şikâyette bulunmadıysan suç duyurusu dilekçesi ile başlayabilirsin. Dosyana özel sorular için baroya ya da baro adli yardım bürosuna danış.
Kaynaklar
Sıkça sorulan sorular
Soruşturma dosyasını avukatsız inceleyebilir miyim?
Kanundaki açık inceleme hakkı müdafi ve suçtan zarar görenin vekiline aittir (CMK m.153/1, 5). Avukatsız mağdur ve şikâyetçi, soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla savcıdan belge örneği isteyebilir (m.234/1-a-2). Avukatsız şüphelinin talebi savcılığın değerlendirmesine bağlıdır.
Fotokopi için ücret ödenir mi?
Müdafi ve vekil belgelerin örneğini harçsız alır (CMK m.153/1). Avukatı olmayanlar için doğrulayabildiğimiz bir düzenleme bulamadık; ilgili savcılık bürosundan öğren.
Dosyada kısıtlama kararı var, hiçbir belge alamaz mıyım?
Alabilirsin. Kısıtlama kararına rağmen şüphelinin ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve hazır bulunmaya yetkili olduğun işlemlerin tutanakları kısıtlanamaz (CMK m.153/3).
Kısıtlama kararı hangi suçlarda verilebilir?
Yalnız CMK m.153/2'de sayılan suçlarda verilebilir; örneğin kasten öldürme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti, örgüt kurma ve devletin güvenliğine karşı suçlar. Diğer suçlarda müdafiin inceleme yetkisi kısıtlanamaz.
Kısıtlama ne zaman kalkar?
İddianame mahkemece kabul edildikten sonra müdafi dosya içeriğini ve muhafaza altındaki delilleri inceleyebilir, bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız alabilir (CMK m.153/4).
Mağdurum ama avukat tutacak durumum yok, ne yapabilirim?
Baro adli yardım bürosuna başvurabilirsin. Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı 5 yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda vekilin yoksa barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilirsin (CMK m.234/1-a-3).
Dilekçeyi hangi savcılığa vermeliyim?
Soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına. Soruşturma numarası, ifadeye çağrıldığın yazıda ya da şikâyet dilekçenin alındısında yer alır.