- Araç yıl sonunda her öğrenci için kısa not, Sınıf Risk Haritası işaretleri ve gelecek yıl önerisi yazmanı, bunlardan sınıf özeti çıkarmanı sağlar.
- Risk alanları ÖERGM Sınıf Risk Haritası'ndan (S.İ.4.a) alınır; gözlem ve görüşmeyle fark ettiğin durumlar "Diğer" sütununa yazılır.
- Risk işareti sayısı eşiğe (varsayılan 2) ulaşan ya da izlemi sürecek öğrenci öncelikli izlem listesine girer.
- Yıl sonu özeti için resmî form yoktur; nota tanı ya da etiket yazma, gördüğün davranışı ve zamanını yaz.
Sınıf Rehber Öğretmeni Yıl Sonu Öğrenci Değerlendirme Özeti, öğretim yılının sonunda sınıfındaki her öğrenci için kısa bir not, risk işaretleri ve gelecek yıl için bir öneri yazmanı, bunlardan da sınıfın tablosunu çıkarmanı sağlar. Sınıf listesini girersin ya da "Bilgilerim"de kayıtlı kendi sınıfın kendiliğinden açılır. Her öğrencinin kartında yıl sonu notunu yazar, MEB Sınıf Risk Haritası'ndaki alanlardan geçerli olanları işaretler, rehberlik servisine yönlendirilip yönlendirilmediğini ve gelecek yıl izlemin sürüp sürmeyeceğini seçersin. Araç sınıfta hangi risk alanının kaç öğrencide görüldüğünü sayar, belirlediğin eşiğe göre öncelikli izlem listesini çıkarır ve eksik kalan notlar için uyarı verir. Belge iki bölümdür: sınıf özeti sayfası ve öğrenci notları tablosu. Excel dosyasında ayrıca resmî Sınıf Risk Haritası'nın sütun düzeninde bir sayfa bulunur.
Bu özet neye yarar?
Yıl sonunda sınıf rehber öğretmeninin elinde bir yılın gözlemi vardır: kim kiminle oturuyor, kim hangi dönem zorlandı, kimin ailesinde bir değişiklik oldu, kim rehberlik servisine gitti. Bu bilgi çoğu zaman öğretmenin aklında kalır ve sınıf el değiştirdiğinde kaybolur. Yıl sonu özeti bu bilgiyi düzenli bir kayda çevirir. Üç işe yarar:
- Rehberlik servisi gelecek yılın programını yaparken hangi sınıfta hangi konunun öne çıktığını görür.
- Sınıfı gelecek yıl alacak öğretmen, hangi öğrencinin izlenmesi gerektiğini ilk haftadan bilir.
- Sınıf risk haritası yıl sonunda güncellenmiş olur.
Yıl sonu özeti için resmî bir form yok. Araçtaki özet sayfası ve öncelikli izlem ölçütü Hesapo'nun düzenidir. Risk alanları ise ÖERGM'nin Sınıf Risk Haritası'ndan (S.İ.4.a) birebir alınmıştır.
Sınıf Risk Haritası nedir?
Sınıf Risk Haritası, MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün form haritasında yer alan bir çizelgedir. Yönergesine göre sınıf ya da şube rehber öğretmeni tarafından doldurulur ve bir örneği rehberlik servisine iletilir. Amacı, sınıftaki öğrencilerin risk gruplarında yer alma durumunu belirlemektir. Okullarda Şiddetin Önlenmesi Genelgesi (2024/56) de rehber öğretmenlerin farkındalık çalışmalarını okul ve sınıf risk haritalarına göre yürütmesini ister.
Haritada 36 sütun vardır. Araçta bunlar beş grupta toplanır:
| Grup | Örnek alanlar |
|---|---|
| Aile yapısı | Anne ya da baba en fazla ilkokul mezunu, tek çocuk, 5 ve üstü kardeş, anne babası ayrı yaşayan ya da boşanmış, yalnız annesi ya da babasıyla yaşayan, ebeveyn kaybı, şehit çocuğu, ailesinde süreğen ya da ruhsal hastalık, bağımlılık, cezai hüküm, mevsimlik işçi aile |
| Koruma ve tedbir | Koruyucu aile, sevgi evleri, kurum bakımı, aile içi şiddete maruz kalma, danışmanlık ve eğitim tedbir kararı |
| Sağlık ve özel eğitim | Özel yetenekli tanısı, yetersizlik alanında özel eğitim raporu, süreğen hastalık, ruhsal hastalık |
| Okul ve sosyal yaşam | Maddi sıkıntı, sürekli devamsızlık, bir işte çalışma, düşük akademik başarı, riskli akran grubu, yabancı uyruklu öğrenci |
| Diğer | Gözlem ve görüşmeyle belirlenen durumlar |
Yönerge önemli bir şey söyler: haritadaki alanlar nesnel olarak belirlenebilecek durumlardır. Gözlem, görüşme ve bireyi tanıma teknikleriyle fark ettiğin durumlar "Diğer" sütununa yazılır ve rehberlik servisine bildirilir. Yönergenin verdiği örnekler arasında özgüven eksikliği, okula karşı olumsuz tutum, sınıfta dışlanma, akran zorbalığına maruz kalma, şiddet eğilimi, ihmal ve istismar türleri ile teknoloji bağımlılığı vardır. Araçta "Diğer"i işaretlediğinde kısa bir açıklama alanı açılır; açıklamasız bırakırsan uyarı görürsün.
Öğrenci notu nasıl yazılır?
Not alanı en çok 400 karakterdir. Kısa tutmanın nedeni, notun bir sonraki öğretmen için hızlı okunacak bir devir bilgisi olmasıdır. İyi bir yıl sonu notunda genellikle üç şey bulunur:
- Öğrencinin güçlü yanı: "Grup çalışmalarında arkadaşlarını organize ediyor."
- Yıl içindeki değişim: "İkinci dönem derse katılımı belirgin biçimde arttı."
- Gelecek yıl için öneri: "Sınav dönemlerinde kaygısı artıyor, takip edilmesi iyi olur."
Tanı ya da etiket yazma. "Hiperaktif", "tembel", "sorunlu aile" gibi ifadeler hem yanlış olabilir hem de öğrencinin dosyasında yıllarca kalır. Gördüğün davranışı ve zamanı yaz.
Yıl sonu özetini hazırlarken bir yol
Otuz kişilik bir sınıfta her öğrenci için not yazmak, yılın son haftasına bırakılırsa ağır gelir. İşi kolaylaştıran bir sıra:
- Sınıf listesini girip her öğrencinin kartını bir kez aç ve yalnız risk işaretlerini doldur. Bu bilgilerin çoğu öğrenci bilgi formlarında, e-Okul'da ve yıl içindeki görüşme kayıtlarında zaten var.
- İkinci turda notları yaz. Önce yıl içinde en çok üzerinde durduğun öğrencilerden başla; onlar için söyleyeceklerin hazırdır.
- Hakkında ne yazacağını bilmediğin öğrencileri ayrıca not et. Bir yıl boyunca dikkatini çekmeyen öğrenci de bir bilgidir; gelecek yılın öğretmenine bu öğrencileri tanımaya öncelik vermesini önerebilirsin.
- Son olarak sınıf özeti sayfasındaki genel değerlendirmeyi yaz. Risk dağılımı tablosu hazır olduğu için hangi konuların öne çıktığını görerek yazarsın.
Taslağı bu cihazda saklamayı seçtiysen işi birkaç güne bölebilirsin.
Öncelikli izlem listesi nasıl çıkar?
Araç bir öğrenciyi iki durumda öncelikli izlem listesine alır:
- Risk işareti sayısı belirlediğin eşiğe eşit ya da eşikten büyükse (varsayılan eşik 2),
- ya da gelecek yıl için "Sınıf rehber öğretmeni izlemeye devam etsin" veya "Rehberlik servisiyle çalışma sürsün" seçildiyse.
Liste risk sayısına göre sıralanır. Eşiği sınıfına göre değiştirebilirsin: kalabalık ve risk yoğunluğu yüksek bir sınıfta eşiği 3 yapmak listeyi daha anlamlı kılabilir. Risk sayısı tek başına bir öncelik ölçüsü değildir. "Yabancı uyruklu" ve "tek çocuk" işaretli bir öğrenci ile "aile içi şiddete maruz kalan" işaretli bir öğrenci aynı ağırlıkta değildir. Bu yüzden gelecek yıl önerisini her öğrenci için ayrıca seçmen istenir.
Koruma ya da tedbir grubundan bir işaret taşıyan öğrencinin rehberlik servisiyle paylaşıldığı işaretli değilse araç uyarır. Bu alanlar okulun rehberlik servisinin zaten bilmesi gereken durumlardır.
Sınıf özeti sayfası
Belgenin ilk sayfasında şunlar yer alır:
- Kademe, sınıf, öğrenci sayısı, risk işareti olan öğrenci sayısı, rehberlik servisine yönlendirilen öğrenci sayısı ve öncelikli izlem sayısı.
- Sınıfın genel değerlendirmesi: sınıf iklimi, yıl içinde yapılan rehberlik etkinlikleri, gelecek yıl için öneriler.
- Risk alanlarına göre dağılım: her alanın kaç öğrencide görüldüğü, çoktan aza.
- Öncelikli izlem önerilen öğrenciler: numara, ad, risk sayısı, risk işaretleri ve öneri.
Özet sayfasını okul idaresiyle ya da zümreyle paylaşacaksan "Özet sayfasında adlar yerine baş harfler" seçeneğini aç. İkinci sayfadaki öğrenci notları tablosu tam adla kalır; o sayfa rehberlik servisi içindir.
Excel: sınıf risk haritası
Excel dosyasında iki sayfa vardır. "Öğrenci notları" sayfası belgedeki tablonun aynısıdır. "Sınıf risk haritası" sayfası ise resmî S.İ.4.a çizelgesinin sütun düzenini izler: sıra no, sınıf/şube, okul numarası, öğrencinin adı soyadı ve 36 risk sütunu. İşaretli alanlar "X" olarak gelir, en alttaki TOPLAM satırı her sütundaki X sayısını formülle sayar. Bu sayfayı rehberlik servisinin kullandığı risk haritası dosyasına kopyalayabilirsin.
Sıkça sorulan sorular
Yıl sonu özetini kim hazırlar?
Sınıf rehber öğretmeni. Ortaokul ve lisede şube rehber öğretmeni, ilkokulda sınıf öğretmeni bu görevi yürütür. Bir örneği rehberlik servisine iletilir.
Risk işareti bir tanı mıdır?
Hayır. Risk işareti öğrencinin desteğe ihtiyaç duyabileceğini gösteren bir durumdur, öğrenciyi etiketlemek için kullanılmaz. Belgenin dipnotunda da bu yazar.
Sınıf listesini her yıl yeniden girmem gerekir mi?
"Bilgilerim" bölümünde sınıf listeni kaydettiysen araç açıldığında kendiliğinden gelir. Listeyi dosyadan da alabilirsin.
Bu özet rehberlik faaliyet raporunun yerini tutar mı?
Tutmaz. Rehberlik faaliyet raporu sınıfta yapılan rehberlik etkinliklerini anlatır; yıl sonu özeti öğrencileri tek tek ele alır. İkisi birbirini tamamlar. Faaliyet raporu için rehberlik faaliyet raporu aracını kullanabilirsin.
Bir öğrencinin durumu yıl içinde değiştiyse hangisini işaretlemeliyim?
Yıl sonundaki güncel durumu işaretle, değişimi nota yaz. Örneğin dönem içinde sürekli devamsız olan ama ikinci dönem düzelen bir öğrenci için "Sürekli devamsız olan" işaretini kaldırıp nota "Birinci dönem devamsızlığı yüksekti, şubattan sonra düzenli geldi" yazabilirsin. Böylece risk haritası güncel kalır, geçmiş bilgi de kaybolmaz.
Okul öncesinde kullanılabilir mi?
Sınıf Risk Haritası ve sınıf rehber öğretmenliği ilkokul, ortaokul ve lise için düzenlendiğinden araç bu üç kademeye göre hazırlandı. Okul öncesinde çocuğun yıl sonu gelişimi için gelişim raporu araçları daha uygundur.
Kaynaklar
- MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Sınıf Risk Haritası (S.İ.4.a) ve yönergesi, form haritası (orgm.meb.gov.tr).
- MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Okullarda Şiddetin Önlenmesi Genelgesi 2024/56 (orgm.meb.gov.tr).
- Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği, Resmî Gazete 14.08.2020/31213 (mevzuat.gov.tr).
Yıl içindeki rehberlik etkinlikleri için sınıf rehberlik planı, sınıftaki ilişkileri görmek için sosyometri, tek bir öğrencinin devamsızlığı için devamsızlık nedeni görüşme ve okula uyum izlem formu sayfalarına bakabilirsin. Kademene göre diğer belgeler ilkokul, ortaokul ve lise sayfalarında.