- Aynı sınıf düzeyinde birden fazla şubesi olan okulda yazılılar ortak yapılır; soruları, uygulamayı ve değerlendirmeyi zümre üstlenir.
- Analiz şube ve sınıf düzeyinde yapılır, kazanım eksiği görülen öğrenciler için zümre iyileştirici önlem alır.
- Ortak sınav sonucuna göre okullar ve sınıflar arası karşılaştırmalı veri çıkarılmaz; şubeler sıralanmaz.
- Önlemler kapsamında yapılan uygulamalar ders defterinin açıklamalar bölümüne işlenir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, resmî görüş değildir. Ortak sınavların uygulanmasında Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi ile il ve ilçe ölçme değerlendirme merkezlerinin ve okul müdürlüğünün duyurularını esas al.
Ortak yazılı sınav biter, kâğıtlar okunur ve zümre başkanının önünde dört, beş ya da on şubenin ayrı ayrı tutulmuş puan tabloları birikir. Yönerge bu noktada zümreden iki şey ister: sınavı şube ve sınıf düzeyinde analiz etmek ve eksik kazanımlar için önlem almak. Bu yazıda sınavın ertesi gününden analiz toplantısının sonuna kadar yapılacakları sırayla anlatıyorum. Bütün şubelerin tablolarını aşağıdaki araca yapıştırıp raporu tek seferde de çıkarabilirsin.
Ortak sınavın sorumluluğu kimde?
Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi'ne göre aynı sınıf düzeyinde birden fazla şube olan okullarda yazılı sınavlar ortak yapılır ve okul geneli ortak sınav işlemlerini okul müdürlüğü yürütür. Soruları ve cevap anahtarını eğitim kurumu sınıf ya da alan zümresi hazırlar, sınavın uygulanması ve değerlendirilmesi de zümrece yapılır. Sorular konu soru dağılım tablosuna göre yazılır.
Pratikte bu iş zümre başkanında toplanır. Analizi yapmak tek tek ders öğretmenlerinin işi olarak kalırsa her öğretmen kendi şubesinin ortalamasını görür ama sınavın hangi sorusunun bütün okulda zorlandığını kimse görmez. Ortak analiz bu bütün resmi verir.
Puan tablolarını aynı düzende topla
Analizin en çok zaman alan kısmı, şubelerden gelen tabloların birbirine uymamasıdır. Biri toplam sütununu başa koyar, biri soru puanlarını hiç yazmaz, biri sınava girmeyen öğrenciye 0 verir. Sınavdan önce zümre toplantısında tek bir düzen belirle:
- Her satır bir öğrenci: numara, ad soyad, sonra her sorunun puanı.
- Cevapsız soru boş bırakılır.
- Geçerli mazereti olmadan sınava girmeyen öğrenciye "G", kopya çekene "K" yazılır. Bu iki harf yönergenin kendi işaretidir.
- Toplam sütunu olabilir, ama soru puanları mutlaka ayrı yazılır.
Soru bazında puan olmadan kazanım analizi yapılamaz. e-Okul'a yalnız toplam puan girildiği için soru puanlarının kaybolmaması gerekir.
Önce sınıf düzeyine bak
İlk soru şu: bu sınav bütün 9. sınıflar için nasıl geçti? Bunun için şubelerin öğrencilerini tek bir grup olarak al. G ve K yazılanları dışarıda bırak, kalanların ortalamasını, medyanını ve başarı oranını hesapla. Sonra her soruyu ayrı ele al: sorudan alınan puanlar toplamını, sınava giren öğrenci sayısı ile soru puanının çarpımına böl.
Burada zümrenin kendi sorularına da dönüp bakması gerekir. Bütün şubelerde başarısı çok düşük çıkan bir soru, konunun öğrenilmediğini gösterebileceği gibi sorunun anlaşılmaz yazıldığını da gösterebilir. Ayırt edicilik indeksi bu ayrımda işe yarar; ortak sınavda öğrenci sayısı kalabalık olduğu için tek sınıfa göre daha güvenilir sonuç verir.
Eksik kazanımları bul
Konu soru dağılım tablosunda her sorunun hangi kazanımı ölçtüğü zaten yazılı. Aynı kazanımı ölçen soruları birleştir ve kazanımın başarı yüzdesini hesapla. Zümrenin baştan bir tekrar eşiği belirlemesi tartışmayı kısaltır; %50 yaygın bir seçimdir. Eşiğin altında kalan kazanım sınıf düzeyinde tekrar edilecek konudur.
Ardından aynı hesabı her şube için ayrı yap. Sınıf düzeyinde yeterli görünen bir kazanım bir şubede eşiğin altında kalabilir; o şubenin ders öğretmeni bu kazanımı kendi programına alır.
Şubeleri neden karşılaştırmıyoruz?
Yönerge bu konuda nettir: ülke, il, ilçe ve okul geneli ortak yazılı sınavların sonucuna göre öğrenci toplu listeleri yayımlanmaz, okullar ve sınıflar arası karşılaştırmalı veri çıkarılmaz. İş ve İşlemler Genelgesi de öğrencileri yarıştıran, sıralamaya tabi tutan sınav uygulamalarına izin vermez.
Toplantıda şube ortalamalarını tahtaya alt alta yazmak bu yüzden yapılmaz. Şube analizi her şube için ayrı yürür: katılan öğrenci sayısı, şubenin kendi ortalaması, kendi başarı oranı ve eksik kazanımları. Ders öğretmeni kendi şubesinin tablosuyla ilgilenir; hangi şubenin "önde" olduğu sorusu analiz toplantısının konusu olmaz. Toplantının konusu eksik kazanımlar ve onlar için ne yapılacağıdır.
Analiz toplantısında önlem kararını yaz
Yönergeye göre kazanım eksikliği görülen öğrenciler için iyileştirici önlemleri zümre alır. Kararı somut yaz. "Eksik konular tekrar edilecek" cümlesi kimseye yol göstermez. Şöyle maddeler daha işe yarar:
- Denklemler kazanımı bütün şubelerde iki ders saatinde yeniden ele alınacak.
- Bu kazanım için kısa bir çalışma kâğıdı hazırlanıp şubelere dağıtılacak.
- Bir sonraki ortak sınavın konu soru dağılım tablosunda bu kazanıma yer ayrılacak.
- Bütün şubelerde düşük çıkan 4. sorunun dili zümrece gözden geçirilecek.
Toplantının tutanağını ayrıca tutmak istersen zümre tutanağı aracını kullanabilirsin. Analiz raporu tutanağa ek olarak dosyalanabilir; rapor zümre öğretmenlerinin ve şube ders öğretmenlerinin imzasıyla okul müdürünün onayına sunulur.
Ders defterine işlemeyi unutma
Yönergenin son halkası burada: iyileştirici önlemler kapsamında yapılan uygulamalar ders defterinin açıklamalar bölümüne işlenir. Her ders öğretmeni, tekrar dersini ya da ek etkinliği yaptığı saatte bunu kendi şubesinin defterine yazar. "Ortak sınav analizi sonucunda denklemler kazanımı tekrar edildi" gibi kısa bir not yeter. Bu not, önlem kararının kâğıt üzerinde kalmadığını gösterir.
Raporu ve hesapların ayrıntısını ortak sınav zümre analizi sayfasında bulabilirsin. Tek bir sınıfın yazılısı için sınav analizi, soruların güçlük ve ayırt edicilik indeksleri için soru analizi, toplantı tutanağı için zümre tutanağı, sınav tarihleri için yazılı sınav takvimi araçlarına bakabilirsin.
