- Aile yardımı 657 sayılı Kanunun 202–206. maddelerine dayanır; memur olmayan, çalışmayan ve aylık almayan eş ile çocuklar için ödenir.
- Eşlerin ikisi de memursa ödenek yalnız kocaya verilir (m.203).
- Hak, evlenme ya da doğumu izleyen ay başından kazanılır; boşanma, ölüm ya da m.206'daki hâllerde izleyen ay başından kaybedilir (m.204, m.205).
- Eşin kazanç getiren sürekli faaliyetini belirlenen sürede bildirmemek kınama cezasını gerektirir (m.125/B-b).
Aile Bildirim Formu aracı, aile durumundaki bir değişikliği kurumuna bildirdiğin "AİLE DURUM BİLDİRİMİ" belgesini hazırlar. Değişikliğin türünü ve tarihini, eşinin durumunu ve çocuklarını girersin; araç bunları kurum başlıklı bir forma ve çocuklar tablosuna döker. Belgenin sonunda aile yardımı ödeneğinin bu bilgilere göre düzenlenmesini isteyen bir beyan yer alır.
Bu form evlendiğinde, çocuğun doğduğunda ya da evlat edindiğinde, boşandığında, eşin ya da çocuğun vefat ettiğinde, eşin işe başladığında veya işten ayrıldığında ve çocuğun durumunda değişiklik olduğunda verilir. Bildirim gecikirse ya eksik ödeme alırsın ya da yersiz ödeme sonradan geri istenebilir.
Aile bildirim formu nasıl hazırlanır?
- Kişisel bilgilerini gir. Ad soyad, T.C. kimlik no ve iletişim bilgileri.
- Kurum adını, birimi, unvanı ve sicil no'yu yaz. Kurum adı form başlığına basılır.
- Bildirilen değişikliği seç. Yedi seçenek var: evlenme; çocuk doğumu / evlat edinme; eşin ya da çocuğun ölümü; boşanma; eşin çalışmaya başlaması / işten ayrılması / aylık bağlanması; çocuğun evlenmesi, çalışması, 25 yaşını doldurması ya da burs alması; diğer değişiklik.
- Değişiklik tarihini seç. Formda değişikliğin yanında parantez içinde yazılır.
- Eşin durumunu seç. Eşi yok; çalışmıyor, aylık almıyor; ücret karşılığı çalışıyor; sosyal güvenlik kurumundan aylık alıyor. "Eşi yok" dışında bir seçenekte eşin adı soyadı, T.C. kimlik no'su ve "eşim de memur" kutusu açılır.
- Çocukları tabloya ekle. Her satıra adı soyadı, T.C. kimlik no, doğum tarihi ve durumu (öğrenci, çalışıyor, evli, engelli…) yaz. En çok 12 çocuk girilebilir.
- Ek talebin varsa yaz. Belgeye "Talebim: …" diye girer.
- Form tarihini seç, belgeyi indir, imzala ve personel birimine teslim et.
Hukuki dayanak ve şartlar
| Kural | Madde |
|---|---|
| Evli memura aile yardımı ödeneği verilir; eş için yardım, menfaat karşılığı çalışmayan ve herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eş için ödenir | 657 m.202 |
| 0–6 yaş grubundaki çocuklar (72. ay dâhil) için çocuk yardımı bir kat artırımlı ödenir | 657 m.202 |
| Dul memurların çocukları ve memurun geçimini sağladığı üvey çocuklar için de ödenek verilir | 657 m.202 |
| Boşanma ya da ayrılıkta mahkeme yardımın hangi tarafa ve ne oranda verileceğini kararında belirtir | 657 m.202 |
| Ödenek aylıkla birlikte her ay ödenir; eşlerin ikisi de memursa yalnız kocaya verilir; vergi ve kesintiye tabi değildir, haczedilemez | 657 m.203 |
| Eş için evlenmeyi, çocuk için doğumu izleyen ay başından hak kazanılır | 657 m.204 |
| Eş için boşanma ya da ölüm, çocuk için ölüm ya da m.206 hâllerini izleyen ay başından hak kaybedilir | 657 m.205 |
Çocuk için yardım şu hâllerde ödenmez (m.206):
- evlenen çocuklar,
- 25 yaşını dolduran çocuklar (evlenmemiş kız çocukları ile çalışamayacak derecede malul olduğu resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilenler hariç; bunlara süresiz ödenir),
- kendi hesabına ticaret yapan ya da herhangi bir şekilde menfaat karşılığı çalışan çocuklar (öğrenimdeyken tatilde çalışanlar hariç),
- burs alan ya da Devletçe okutulan çocuklar.
Formdaki çocuk tablosundaki "Durumu" sütunu bu hâlleri göstermen içindir. Öğrenci, çalışıyor, evli, engelli gibi bir ifade yazman yeterli.
Hangi değişiklik neyi etkiler?
Formdaki her seçenek aile yardımını farklı yönde etkiler. Aşağıdaki tablo, Kanundaki kurallara göre olağan sonucu özetler:
| Formdaki seçenek | Olağan etkisi | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlenme | Eş çalışmıyor ve aylık almıyorsa eş yardımı evlenmeyi izleyen ay başından başlar | m.202, m.204 |
| Çocuk doğumu / evlat edinme | Çocuk yardımı doğumu izleyen ay başından başlar; 0–6 yaşta bir kat artırımlı | m.202, m.204 |
| Eşin ya da çocuğun ölümü | İlgili yardım ölümü izleyen ay başından kesilir; ayrıca ölüm yardımı doğar | m.205, m.208 |
| Boşanma | Eş yardımı izleyen ay başından kesilir; çocuk yardımının hangi tarafa verileceğini mahkeme kararında belirtir | m.202, m.205 |
| Eşin çalışmaya başlaması / işten ayrılması / aylık bağlanması | Çalışma ya da aylık bağlanmasında eş yardımı kesilir; işten ayrılıp aylık da almıyorsa yeniden ödenebilir | m.202 |
| Çocuğun evlenmesi, çalışması, 25 yaşını doldurması, burs alması | Çocuk yardımı izleyen ay başından kesilir (kanundaki istisnalar hariç) | m.205, m.206 |
Eşin işten ayrılmasında yardımın yeniden başlama tarihini kanun ayrıca yazmaz; bunu personel birimin mevzuata göre belirler. Bu yüzden ayrılış tarihini ve belgesini forma ekle.
Süreler
Araç bir son gün hesaplamaz. Hak kazanma ve kaybetme, değişikliği izleyen ay başına bağlıdır. Örneğin çocuğun 14 Eylül'de doğduysa çocuk yardımına 1 Ekim'den itibaren hak kazanırsın. Eşin 20 Mart'ta işe başladıysa eş yardımı 1 Nisan'dan itibaren kesilir.
Eşin kazanç getiren sürekli bir faaliyetini belirlenen sürede kuruma bildirmemek kınama cezasını gerektirir (657 m.125/B-b). Bildirim süresinin kaynağı bu araçta doğrulanmadığı için belgeye gün sayısı yazılmaz; değişikliği gecikmeden bildir. Yersiz ödenen tutar geri istenebilir.
Doğum yardımı ne oldu?
Devlet memurlarına doğum yardımı ödeneği veren 657 sayılı Kanunun 207. maddesi, 6637 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Doğumu bu formla bildirdiğinde araç bunu ayrıca hatırlatır. Güncel doğum yardımı başvurusu e-Devlet üzerinden Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı hizmetiyle yapılır. Yani doğumda iki ayrı işlem vardır: bu formla aile yardımı için kuruma bildirim ve e-Devlet'ten doğum yardımı başvurusu.
Muhatap ve teslim
Form, maaş ve özlük işlerinin yürütüldüğü birime (personel, insan kaynakları ya da maaş mutemedi) verilir. Bazı kurumlar bildirimi kendi elektronik personel sisteminden de alır; kurumunun yolunu kullan. Teslim ettiğin tarihi gösteren bir kayıt iste.
Gerekli ekler
Kanun ek belge saymaz; kurum değişikliği gösteren belgeyi ister. Olağan ekler şunlardır:
- evlenme ya da boşanmada nüfus kayıt örneği veya mahkeme kararı,
- doğumda doğum belgesi ya da nüfus kayıt örneği,
- eşin çalışmasında işe giriş ya da işten çıkış belgesi, aylık bağlanmasında aylık belgesi,
- çocuk 18 yaşın üstündeyse öğrenci belgesi,
- malul çocuk için resmî sağlık kurulu raporu.
Örnek form metni
AİLE DURUM BİLDİRİMİ Adı soyadı / T.C. kimlik no: Ahmet Şahin / … · Birim / unvan: Tapu Müdürlüğü / Memur · Değişiklik: Çocuk doğumu / evlat edinme (14.09.2026) · Eşinin adı soyadı / T.C. no: Elif Şahin / … · Eşinin çalışma durumu: Çalışmıyor, aylık almıyor Aile durumumda meydana gelen değişiklik ve güncel aile bilgilerim aşağıdadır. Çocuklar: Can Şahin, …, 03.05.2021, öğrenci · Deniz Şahin, …, 14.09.2026 Yukarıdaki bilgilerin doğru olduğunu, değişiklikleri zamanında bildireceğimi beyan eder; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202-206 ncı maddeleri uyarınca aile yardımı ödeneğimin bu bilgilere göre düzenlenmesini arz ederim.
Sık yapılan hatalar
- Eşin işe başladığını bildirmemek. Eş yardımı çalışmayan ve aylık almayan eş içindir; en sık yersiz ödeme buradan doğar.
- İki memur eşin ikisinin de yardım istemesi. Ödenek yalnız kocaya verilir.
- 25 yaşını dolduran çocuğu bildirmemek. Evlenmemiş kız çocukları ve malul çocuklar dışında yardım kesilir.
- Burs alan çocuğu bildirmemek. Burs alan ya da Devletçe okutulan çocuk için yardım ödenmez.
- Doğum yardımını bu formla istemek. Doğum yardımı artık e-Devlet'ten ayrı başvuruyla alınır.
- Değişiklik tarihini yazmamak. Hak kazanma ve kaybetme ay başına bağlı olduğundan tarih önemlidir.
Sonrası
Personel birimi bilgileri işler ve aile yardımı bir sonraki bordrodan itibaren güncellenir. Ödeme eksik yansıdıysa önce birime sor; çözülmezse hatalı maaş itiraz dilekçesi ile yazılı başvuru yapabilirsin. Aile yardımının maaşa etkisini memur maaşı hesaplama sayfasında görebilirsin. Eş ya da çocuğun vefatında ölüm yardımı dilekçesi aracını da kullan. Durumuna özel sorular için kurumunun personel birimine danış.
Kaynaklar
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (m.202–206, m.125)
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – Doğum yardımı
Sıkça sorulan sorular
Eşim çalışırsa aile yardımı kesilir mi?
Eş yardımı; menfaat karşılığı çalışmayan ve herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eş için ödenir (657 m.202). Eşin çalışmaya başlarsa eş yardımı kesilir, çocuk yardımı devam eder. Değişikliği gecikmeden bildir.
İki memur eşten hangisi aile yardımı alır?
Kanuna göre eşlerin ikisi de memursa aile yardımı ödeneği yalnız kocaya verilir (657 m.203). Formda "eşim de memur" kutusunu işaretleyerek bu durumu belirtirsin.
Çocuk yardımı hangi aydan itibaren başlar?
Çocuk için yardıma doğumu izleyen ay başından itibaren hak kazanılır (m.204). Örneğin 14 Eylül'de doğan çocuk için yardım 1 Ekim'den itibaren ödenir.
Çocuk yardımı kaç yaşına kadar ödenir?
25 yaşını dolduran çocuk için ödenmez; ancak evlenmemiş kız çocukları ile çalışamayacak derecede malul olduğu resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilenlere süresiz ödenir (m.206). Evlenen, çalışan ya da burs alan çocuk için de ödenmez.
Memura doğum yardımı hâlâ ödeniyor mu?
657 sayılı Kanundaki doğum yardımı maddesi (m.207) 6637 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Güncel doğum yardımı başvurusu e-Devlet'te Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı hizmetinden yapılır.
Aile bildirimini geç verirsem ne olur?
Eşin kazanç getiren sürekli faaliyetini belirlenen sürede bildirmemek kınama cezasını gerektirir (m.125/B-b). Ayrıca yersiz ödenen aile yardımı geri istenebilir. Bu yüzden değişikliği gecikmeden bildir.
Üvey çocuğum için aile yardımı alabilir miyim?
Kanun, memurun geçimini sağladığı üvey çocuklar için de ödeneğin verileceğini söyler (657 m.202). Çocuğu tabloya ekle ve durumu açıklama sütununda belirt.