Adli Vaka Muayene Formu

Araç, bir darp, trafik kazası, iş kazası, düşme ya da diş travması sonrası muayene eden hekimin dolduracağı adli vaka muayene formunu hazırlar. Muayene tarihi ve saati, getiren kolluk birimi ya da kişi, vaka türü, kişinin kendi anlatımıyla olay öyküsü, vücut ve ağız-diş-çene bulguları, yapılan tedavi ve tetkikler ile sonuç ifadeleri formdan belgeye geçer. Belge başlığında "GEÇİCİ RAPOR" ya da "KESİN RAPOR" yazar.

Diş hekimleri adli vakayla sanıldığından sık karşılaşır: yüze alınan darbe sonrası kırılan ya da yerinden çıkan dişler, çene kırıkları, dudak ve dil yaralanmaları. Formun ağız-diş-çene bölümü bu yüzden ayrıdır. Genel hekim ya da acil hekimi de aynı formu, diş bölümünü boş bırakarak kullanabilir; boş bölümlere elle doldurulacak satır basılır.

Adli vaka muayene formu nasıl hazırlanır?

1. Muayene edilen kişinin adı soyadı, T.C. kimlik no, telefon. Dosya / protokol no için boş satır basılır.
2. Muayene tarihi ve Muayene saati. Saat boşsa araç uyarır: adli muayenede tarih ve saat mutlaka yazılmalıdır.
3. Muayene eden hekimin adı soyadı ve Sağlık kuruluşu / birim.
4. Getiren kolluk birimi ya da kişi.
5. Vaka türü. Darp, trafik kazası, iş kazası, düşme, diş travması vb.
6. Olay öyküsü (kişinin beyanı). Kişinin anlattığını kendi ifadesine yakın yaz; yorum katma.
7. Genel vücut bulguları. Lezyon türü, boyutu (cm), rengi, yeri.
8. Ağız, diş ve çene bulguları. Diş numarası, kırık, lüksasyon, avülsiyon, yumuşak doku.
9. Tedavi / tetkik / konsültasyon yapıldı ve Yapılan işlemler. İşaretli değilse belgeye "Yapılmadı." yazılır.
10. Yaşamsal tehlike. Yok, var ya da değerlendirme için konsültasyon / tetkik sonucu bekleniyor.
11. Basit tıbbi müdahale ile giderilebilirlik. Giderilebilir, giderilemez ya da sonuç bekleniyor.
12. Rapor türü. Geçici ya da kesin. Geçici raporda kesin raporun tedavi ve konsültasyonlar tamamlandıktan sonra düzenleneceği yazılır.
13. Yetkili makama bildirim yapıldı. İşaretli değilse belgede "☐ Yapıldı (tarih/saat) ☐ Yapılmadı" kutuları basılır ve araç TCK m.280 uyarısını verir.

Bulgular nasıl yazılır

Adli muayenenin değeri, bulguların başkası tarafından okunduğunda aynı resmi çizmesine bağlıdır. Formun dipnotu da bu kuralı yazar: lezyonlar türü, boyutu (cm), rengi ve vücuttaki yeriyle tanımlanır.

Lezyonun nedeni hakkında kesin hüküm kurmak yerine bulguyu tanımla. Olayın nasıl olduğuna ilişkin bilgi "Olay öyküsü" bölümünde, kişinin beyanı olarak yer alır.

Sonuç ifadeleri

Formun beşinci bölümü iki adli tıp ifadesini içerir. Bunlar Türk Ceza Kanunu'nun kasten yaralama hükümlerinde (m.86–87) cezanın belirlenmesinde kullanılır.

• Yaşamsal tehlike: "Kişinin yaşamını tehlikeye sokan bir durum yoktur / vardır" ya da "Değerlendirme için konsültasyon / tetkik sonucu beklenmektedir".
• Basit tıbbi müdahale: "Basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüdedir / ölçüde değildir" ya da sonuç bekleniyor.

Görüntüleme ya da başka bir bölümün konsültasyonu tamamlanmadan bu ifadeleri kesinleştirme; "sonuç bekleniyor" seçeneği ve geçici rapor bu durum içindir. Kemik kırığı, organ işlevinde zayıflama gibi ağır sonuçların değerlendirmesi uzmanlık gerektirir. Adli raporların düzenlenmesine ilişkin bakanlık rehberinin güncel sürümünü ve elektronik adli rapor zorunluluğunu birincil kaynakta doğrulayamadık; bu yüzden araç, kurumunun resmî şablonu ya da sistemi varsa resmî raporun orada düzenlenmesini önerir.

Muayeneye rıza

İmza tablosunda "Muayene edilen kişi (muayeneye rıza)" satırı vardır. Hasta Hakları Yönetmeliği m.22'ye göre kanunun izin verdiği hâller dışında kişinin rızası olmadan vücuduna müdahale yapılamaz; ceza muhakemesinde delil elde etmek amacıyla yapılacak muayene için hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verir. Kişi muayeneyi reddederse bunu forma not et.

Diş ve çene travmasında dikkat edilecekler

Diş travmasında bulgular zamanla değişebilir. Yerinden oynamış bir dişin rengi haftalar içinde koyulaşabilir, sinir canlılığı kaybolabilir. Bu yüzden ilk muayenede gördüğünü olduğu gibi yaz ve kesin hüküm gerektiren konuları kontrol muayenesine bırak. Her bulguyu diş numarasıyla eşleştir; kırığın mine, dentin ya da pulpayı içerip içermediğini, dişin yerinden oynayıp oynamadığını ve yönünü, yumuşak dokudaki yaraların uzunluğunu ayrı ayrı belirt. Kişi travmadan önce o dişte dolgu, kron ya da kanal tedavisi olduğunu söylüyorsa bunu öykü bölümüne yaz; önceki tedavi kayıtları varsa dosyaya ekle. Röntgen çekildiyse bulgularını dördüncü bölüme, görüntülerin kendisini ek olarak dosyaya koy. Avülse olmuş bir diş getirildiyse dişin hangi ortamda ve ne kadar süre bekletildiğini de not et.

Gerekli ekler

• Lezyonların fotoğrafları (kurumun izin verdiği şekilde)
• Görüntüleme ve laboratuvar sonuçları
• Konsültasyon cevapları
• Kolluğun muayene istem yazısı, varsa

Örnek form metni

3. Ağız, diş ve çene bulguları: 11 numaralı dişte mine-dentin kırığı; 21 numaralı dişte lateral lüksasyon; üst dudak iç yüzünde 1 cm laserasyon. 5. Sonuç: Yaşamsal tehlike: Kişinin yaşamını tehlikeye sokan bir durum yoktur. Basit tıbbi müdahale: Değerlendirme için konsültasyon / tetkik sonucu beklenmektedir. Kesin rapor, tedavi ve konsültasyonlar tamamlandıktan sonra düzenlenecektir.

İmza tablosunda muayene eden hekim (imza, kaşe), muayene edilen kişi ve gerekirse teslim alan kolluk görevlisi satırları vardır.

Sık yapılan hatalar

• Saati yazmamak. Adli olaylarda zaman çizelgesi önemlidir.
• "Darp izi" gibi yorum içeren ifadeler. Bulguyu tanımla, nedeni öyküde bırak.
• Ölçü vermemek. Boyut, iyileşme süresi tartışmalarında belirleyicidir.
• Tetkik sonucu gelmeden kesin rapor vermek. Geçici raporu seç.
• Bildirimi kayda geçirmemek. Bildirim yapıldıysa tarih ve saatini yaz.

Sonrası

Geçici rapor düzenlendiyse tedavi ve konsültasyonlar tamamlandıktan sonra kesin rapor düzenlenir. Rapor, istemde bulunan adli makama ya da kolluğa kurumun usulüne göre iletilir. Kırık ya da çıkık tedavisi gerekiyorsa Kırık-Çıkık Redüksiyonu Onam Formu, başka bir bölümün değerlendirmesi gerekiyorsa Konsültasyon Formu kullanılabilir. Rapora itiraz ve yargılama süreciyle ilgili sorular için kişi baroya ya da adli yardım bürosuna danışmalıdır.

Kaynaklar

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (m.86, 87, 280)
• Hasta Hakları Yönetmeliği (m.22, 23)

Sıkça sorulan sorular

Adli vaka nedir?

Bir suçun ya da kazanın sonucu olabilecek yaralanma, zehirlenme gibi durumlardır: darp, trafik kazası, iş kazası, şüpheli düşme gibi. Bu vakalarda muayene bulguları adli süreçte delil olarak kullanılabilir. Bu yüzden ayrıntılı ve ölçülü yazılır.

Hekim adli vakayı bildirmek zorunda mı?

TCK m.280, görevi sırasında suç belirtisiyle karşılaşan sağlık mesleği mensubunun bunu yetkili makamlara bildirmemesini ya da gecikmesini suç sayar. Bildirim kolluğa ya da Cumhuriyet savcılığına, kurumun usulüne göre yapılır.

Basit tıbbi müdahale ne demek?

Yaralanmanın, ayakta yapılabilecek basit bir tedaviyle giderilip giderilemeyeceğine ilişkin adli tıp değerlendirmesidir. TCK m.86'daki kasten yaralamada cezanın belirlenmesinde kullanılır. Tetkik sonucu beklenen durumlarda formda "sonuç bekleniyor" seçeneği vardır.

Geçici rapor ile kesin rapor arasındaki fark nedir?

Geçici rapor ilk muayenede, tedavi ve tetkikler tamamlanmadan düzenlenir. Kesin rapor, konsültasyon ve tedaviler bittikten sonra verilir. Form geçici raporda bunu ayrıca yazar.

Diş hekimi adli rapor düzenleyebilir mi?

Formda diş ve çene travması için ayrı bölüm bulunur ve diş hekimi muayene bulgularını kaydedebilir. Resmî adli raporun hangi şablonla ve sistemde düzenleneceği kurumun uygulamasına bağlıdır; kurumunun resmî şablonu varsa onu kullan.

Muayene olmayı reddedebilir miyim?

Hasta Hakları Yönetmeliği m.22 kişinin rızası olmadan vücuduna müdahaleyi kanunun izin verdiği hâllerle sınırlar. Ceza muhakemesinde delil amaçlı muayeneye hâkim, gecikmesinde sakınca olan hâlde savcı karar verir. Ret durumu forma not edilir.

Formda neden lezyonların boyutu soruluyor?

Boyut, renk ve yer, yaralanmanın ağırlığının ve olay zamanının değerlendirilmesinde önemlidir. Formun dipnotu lezyonların bu bilgilerle tanımlanmasını ve mümkünse fotoğrafla belgelenmesini yazar.