Okul Rehberlik ve Psikolojik Danışma Programı

Okul rehberlik ve psikolojik danışma programı aracı, rehber öğretmenin bütün okul için yazdığı yıllık programı ÖERGM'nin EK-3 çalışma kitabındaki sayfa düzeniyle kurar. Kademeyi seçtiğinde araç bir örnek program yükler: komisyon toplantıları, programın onaya sunulması, risk haritası, dönem sonu raporları, ihtiyaç analizi gibi yönetmelikte tarihi belli olan işler aylara yerleşir, yanına o kademeye uygun birkaç örnek konu gelir. Hedef listesini yazarsın, her çalışmaya hangi hedefe hizmet ettiğini işaretlersin, komisyon üyelerini adlarıyla doldurursun. Belge A4 yatay olarak yazdırılır ya da PDF ve Word dosyası olarak iner; Excel çıktısı EK-3'teki gibi on iki sayfalıdır.

Örnek konular yalnız öneridir. Okulunun ihtiyaç analizi, risk haritası ve geçen yılın değerlendirmesi başka bir şey söylüyorsa onları sil, yerine kendi çalışmalarını koy. Resmî okullarda program e-Rehberlik sisteminde hazırlanır ve müdür onayı da orada verilir; araçtaki belge taslak hazırlamana, komisyona sunmana ve okul dosyasına koymana yarar.

Okul programı ile sınıf rehberlik planı arasındaki fark

Sitede bir de sınıf rehberlik planı aracı var ve iki belge sık karıştırılıyor. Plan, sınıf rehber öğretmeninin kendi şubesi için hazırladığı belgedir; okul programı ise rehberlik servisinin bütün okul için yaptığı yıllık iş planıdır. Sınıf rehber öğretmeni planını yazarken okul programına bakar, bu yüzden önce okul programı biter.

Kısaca söylersek sınıf rehber öğretmeni haftalık sınıf etkinliklerini planlar, rehber öğretmen ise okulun bir yıl boyunca hangi hedefe hangi çalışmayla gideceğini planlar.

Yönetmelik programı nasıl tanımlıyor?

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği (RG 14.08.2020/31213) tanımlar maddesinde (m.3) okul rehberlik ve psikolojik danışma programını şöyle anlatır: eğitim kurumunun türü, kademesi ve özellikleri ile öğrencilerin ihtiyaçları, gelişim dönemi özellikleri ve risk altındaki öğrenciler dikkate alınarak hazırlanan, ortak anlayış ve iş birliğiyle uygulanan, kanıta dayalı olarak değerlendirilen program.

Bu tanımdan çıkan pratik sonuç şu: program bir konu listesi olarak kalmamalı. Her çalışmanın bir ihtiyaçtan doğması, bir hedefe bağlanması ve yıl sonunda bir kanıtla değerlendirilmesi beklenir. Yönetmeliğin 10. maddesi programda nelerin bulunacağını da sayar: genel, yerel ve özel hedefler; gelişimsel ve önleyici, iyileştirici ve destek hizmetler; okuldaki bütün öğrencileri kapsayacak faaliyetler ve değerlendirme süreçleri.

Hedefler nereden gelir?

Programın ilk sayfası hedeflerdir. Yönetmelik üç tür hedef tanımlar (m.3, m.9):

Genel ve yerel hedeflerin metnini kendin yazmazsın; Bakanlığın ve ilin o yıl duyurduğu listeden aynen alırsın. Bu listeler her yıl değişebildiği için araç bunları hazır getirmez, kutuları boş bırakır. Özel hedefler ise okulun kendi verisinden çıkar. Geçen mayıs yaptığın ihtiyaç analizinde 7. sınıflarda sınav kaygısı öne çıktıysa, risk haritasında devamsızlık yoğun bir şube varsa, özel hedefin bunlara yönelik olur. Komisyon özel hedeflerin belirlenmesinde görüş bildirir (m.17).

EK-3'te hedef sayfası dört sütunludur: sıra, genel hedef, yerel hedef, özel hedef. Araçta her listeye ayrı satırlar eklersin; aylık sayfalarda bir çalışmanın "Hedef Türü" hücresine de "Genel Hedef 1" ya da "Özel Hedef 2" gibi bir değer seçersin. Çalışma hiçbir hedefe bağlı değilse, örneğin yönetmeliğin istediği bir toplantıysa, o hücre boş kalır. EK-3'ün açıklamaları da bunu böyle tarif eder.

Hizmet alanları ve çalışma türleri

Yönetmeliğin 11. maddesine göre hizmetler üç başlık altında sunulur: gelişimsel ve önleyici, iyileştirici ve destek hizmetler. ÖERGM'nin EK-1 "Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Sunum Sistemi" bu başlıkları alt bölümlere ayırır. Okul programında EK-1'in "grup çalışmaları" bölümü kullanılır; "bireysel çalışmalar" bölümü programa yazılmaz, çünkü bireysel görüşmeler önceden takvime bağlanamaz.

• Gelişimsel ve önleyici hizmetler: sınıf rehberlik programı, bireyi tanıma çalışmaları, sosyal duygusal, akademik ve kariyer alanlarında bilgi verme, yöneltme ve izleme.
• İyileştirici hizmetler: grupla psikolojik danışma ve psikososyal müdahale.
• Destek hizmetler: veli, öğretmen ve diğer kişilere müşavirlik; program yönetimi, araştırma ve proje; toplantı ve faaliyet olarak iş birliği; mesleki gelişim.

EK-3 açıklamalarına göre öğrencilerle yapılacak çalışmalar gelişimsel ve önleyici ile iyileştirici hizmetlerde, veli ve öğretmen çalışmaları destek hizmetlerde yer alır. ÖERGM her hedefin öğrenci, öğretmen ve veli gruplarıyla ayrı ayrı çalışılmasını da öneriyor. Sınav kaygısını hedef seçtiysen öğrencilere bir psikoeğitim, velilere bir seminer, öğretmenlere de kısa bir bilgilendirme planlamak bu öneriyi karşılar.

Araçta ÖERGM konu listesinden hizmet alanına göre seçip istediğin aya ekleyebilirsin: okul risk haritası, sosyometri, verimli ders çalışma teknikleri, sınav kaygısı, akran zorbalığı, meslek tanıtımı, alan ve dal tercihleri, anne baba tutumları, okul olgunluğu, ihtiyaç analizinin yapılması gibi. İstersen aylık tablolara bir "Hizmet alanı" sütunu da açarsın; EK-3'te bu sütun yok, bu yüzden varsayılanda kapalıdır. Program özeti her hizmet alanında kaç çalışma olduğunu sayar. Destek hizmetlerin sıfır göründüğü bir program, velilerle ve öğretmenlerle hiç çalışılmadığını gösterir.

Yıl boyunca tarihi belli görevler

Yönetmelik bazı işlere ay ya da hafta bağlar. Araç bunları örnek programa kendiliğinden yerleştirir:

Tarihler okulun çalışma takvimine göre değişir. Ders yılının başlangıcını ve dönem arasını okul takvimi sayfasından kontrol edip tarih hücrelerine gün ya da aralık olarak yazabilirsin; EK-3 her ikisini de kabul eder.

Yürütme komisyonu kimlerden oluşur?

Okul rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu müdürün başkanlığında toplanır (m.16). Üyeleri şunlardır: müdür yardımcıları, rehber öğretmenler, sınıf rehber öğretmenlerinden her sınıf düzeyinden en az birer temsilci, okul öncesinde farklı yaş gruplarından en az birer öğretmen, ortaöğretimde disiplin ve onur kurulundan, ilköğretimde öğrenci davranışlarını değerlendirme kurulundan birer temsilci ve okul-aile birliğinden bir temsilci. Diğer üyeler ders yılı başındaki öğretmenler kurulunda belirlenir.

Komisyon yılda en az üç kez toplanır. Gündemi rehberlik servisi hazırlar, müdür toplantıyı bir hafta önceden yazıyla duyurur, kararlar tutanağa geçer. Komisyon programı inceleyip görüş bildirir ve uygulanması için karar alır (m.17). Toplantı tutanağını kurul ve komisyon tutanağı aracıyla hazırlayabilirsin.

Araçtaki komisyon sayfasında görevler bu maddeye göre hazır gelir; sen adları yazarsın. Okul öncesinde sınıf düzeyi yerine yaş grubu temsilcisi satırı gelir; ilkokul ve ortaokulda öğrenci davranışlarını değerlendirme kurulu, lisede disiplin kurulu temsilcisi satırı eklenir. Bir sınıf düzeyinden birden fazla temsilci varsa satır eklersin. EK-3'te bu sayfanın altında müdürün imza alanı vardır, araç da aynı yeri bırakır.

Program nasıl hazırlanır?

1. Kademeyi seç. Okul öncesi, ilkokul, ortaokul ya da lise. Araç yönetmelikteki tarihli görevleri ve o kademeye uygun birkaç örnek konuyu aylara yerleştirir. Kademe sayfalarına okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise bağlantılarından da ulaşabilirsin.
2. Okul bilgilerini yaz. Okul adı, ders yılı (2026-2027), rehber öğretmenlerin ve müdürün adı.
3. Hedefleri gir. Genel ve yerel hedefleri Bakanlığın ve ilin duyurduğu metinden aynen kopyala. Özel hedefleri geçen yılın ihtiyaç analizine ve risk haritasına göre yaz.
4. Ayları doldur. Örnek konuları gözden geçir, okuluna uymayanları sil. Konu listesinden yeni çalışma ekle, her birine tarih, hedef türü, açıklama (faaliyet türü, çalışmanın adı, hedef kitle) ve sınıf ya da şube yaz.
5. Dengeyi kontrol et. Program özetinde hizmet alanlarına göre dağılıma bak. Her hedefin en az bir öğrenci, bir veli ve bir öğretmen çalışmasıyla karşılanıp karşılanmadığını gözden geçir.
6. Komisyonu doldur. Üyelerin adlarını yaz; imzalar toplantıda alınır.
7. Çıktıyı al. Boş ayları yazdırmak istemiyorsan bu seçeneği kapat. PDF ya da Word dosyasını komisyon toplantısına götür, Excel dosyasını e-Rehberlik'e aktarırken kaynak olarak kullan.

Örnek bir ay nasıl görünür?

Bir ortaokulda kasım sayfası şöyle olabilir:

Hedef numaraları örnektir; kendi hedef sayfandaki sıraya göre yazarsın. Sosyometri sonuçlarını işlemek için sosyometri aracını kullanabilirsin.

Yıl sonunda değerlendirme

Yönetmelik programın ders yılı sonunda kanıta dayalı olarak değerlendirilmesini ister (m.11/3). Kanıt; katılım listeleri, ön test ve son test sonuçları, veli ve öğretmen geri bildirimleri, risk haritasındaki değişim olabilir. Bu değerlendirme bir sonraki yılın özel hedeflerinin de kaynağıdır, mayıstaki ihtiyaç analiziyle birlikte. Dönem ve yıl sonu raporunu rehberlik faaliyet raporu aracıyla hazırlayabilirsin.

Program boyunca öğrenci adı geçen belgeler (yönlendirme formları, bireysel görüşme notları) programın içine girmez. Programda yalnız grup, sınıf ya da şube yazılır. Öğrenci bilgilerini öğrenci bilgi formu ve öğrenci yönlendirme formu gibi ayrı belgelerde tut ve bu dosyaları gizli dosya olarak sakla.

Sıkça sorulan sorular

Program e-Rehberlik'te hazırlanıyorsa bu araca neden ihtiyaç var?

e-Rehberlik'teki form doldurulup onaya gönderilir, ama komisyona sunulacak, üzerinde not alınacak ve okul dosyasına konacak bir taslak çoğu rehber öğretmenin işine yarar. Araç EK-3 düzeninde bir taslak verir; sisteme girerken satırları buradan aktarırsın.

Genel ve yerel hedefleri araç neden hazır getirmiyor?

Bu hedefler her yıl Bakanlık ve il yürütme komisyonu tarafından yeniden belirlenir. Eski bir yılın listesini hazır vermek yanlış programa yol açar. Metni o yılın resmî duyurusundan aynen kopyalaman gerekir.

BİLSEM ya da halk eğitim merkezinde program nasıl hazırlanır?

EK-3 açıklamalarına göre BİLSEM, mesleki eğitim merkezi ve halk eğitim merkezlerinde program EK-1 Sunum Sistemi'nden yararlanılarak hazırlanır ve biçim yine EK-3'tür. Araçtaki sayfa düzeni bu kurumlar için de kullanılabilir.

Bireysel görüşmeleri programa yazmalı mıyım?

Hayır. EK-3 açıklamaları EK-1'deki "bireysel çalışmalar" bölümünün programda kullanılmayacağını söyler. Bireysel psikolojik danışma ve müşavirlik görüşmeleri e-Rehberlik'e ayrıca işlenir.

Program RAM'a nasıl gönderilir?

Müdür programı en geç ekimin ilk haftasında e-Rehberlik üzerinden onaylayarak RAM'a ulaştırır (m.18/1-ğ). ÖERGM açıklamalarında programın RAM'a resmî yazıyla gönderileceği de belirtilir. Okulunun RAM'ı ek bir yöntem istiyorsa onun duyurusuna uy.

Komisyon kaç kez toplanır?

En az üç kez: birinci dönem başında, ikinci dönem başında ve ders yılı sonunda. İlk toplantı öğretmenler kurulundan sonra en geç bir ay içinde yapılır.

Destek eğitim odası programı bu programın parçası mı?

Hayır, ayrı bir belgedir. Destek eğitim odasındaki öğrencinin haftalık ders programı için destek eğitim odası programı aracına bakabilirsin. Okul programında bu öğrencilere yönelik grup çalışmaları ve öğretmen müşavirliği yer alabilir.

Kaynaklar: Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği, RG 14.08.2020/31213, m.3, 8, 9, 10, 11, 16, 17, 18, 21 ve 23 (mevzuat.gov.tr); ÖERGM EK-3 Okul/Kurum Rehberlik ve Psikolojik Danışma Programı çalışma kitabı (orgm.meb.gov.tr); ÖERGM EK-1 Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Sunum Sistemi (orgm.meb.gov.tr).

Rehberlik servisinin diğer belgeleri ve kademene göre bütün evraklar için öğretmen evrakları sayfasına bakabilirsin.