Fayans ve Seramik Hesaplama

Zemin ya da duvar ölçüsünü, karonun ebadını, derz aralığını ve döşeme şeklini yazdığında araç kaç adet karo ve kaç kutu alman gerektiğini hesaplar. Aynı hesapta seramik yapıştırıcısının ve derz dolgusunun yaklaşık kilogramını da verir. Fayans, yer seramiği, granit seramik ya da porselen karo fark etmez; hesap karonun ölçüsüne bakar.

Fayans nasıl hesaplanır?

Hesap dört adımdan oluşur: alanı bul, fireyi ekle, bir karonun derzle birlikte kapladığı alana böl, sonucu kutuya çevir.

Zemin alanı   = en × boy
Duvar alanı   = 2 × (en + boy) × fayans yüksekliği − kapı − pencere
Fire dahil    = alan × (1 + fire % ÷ 100)
Modül         = (karo eni + derz) × (karo boyu + derz)
Adet          = fire dahil alan ÷ modül  (yukarı yuvarla)
Kutu          = fire dahil alan ÷ kutudaki m²  (yukarı yuvarla)

Modülde derzi de saymanın sebebi, her karonun yanında bir derz aralığı bırakılması. 60 × 60 cm'lik karo 3 mm derzle döşendiğinde zeminde 60,3 × 60,3 cm yer tutar. Küçük karoda ve geniş derzde bu fark adedi birkaç karo değiştirir.

Döşeme şekline göre fire

Fire, kenarlarda kesilen parçalar, kırılan karolar ve ileride tamir için ayrılan yedektir. Döşeme şekli kesim sayısını belirler, bu yüzden araç fireyi döşeme şekline göre seçer:

Bu oranlar ustaların ve üreticilerin sık verdiği değerler; resmî bir standart değil. Oda çok girintili çıkıntılıysa, küvet ya da dolap etrafında çok kesim varsa daha yüksek bir oran seç. Gelişmiş bölümdeki "Fire oranını kendim gireceğim" kutusunu açarsan oranı elle yazabilirsin; kutuyu ilk açtığında alan, seçili döşeme şeklinin oranıyla dolar.

Örnek 1: 3 × 2,5 m zemin, 60 × 60 cm karo

Aracın varsayılanı: 7,5 m² zemin, 60 × 60 cm karo, 3 mm derz, düz döşeme, kutuda 1,44 m².

Alan       : 3 × 2,5                         = 7,50 m²
Fire %10   : 7,50 × 1,10                     = 8,25 m²
Modül      : 0,603 × 0,603                   = 0,3636 m²
Adet       : 8,25 ÷ 0,3636 = 22,7            → 23 karo
Kutu       : 8,25 ÷ 1,44 = 5,73              → 6 kutu (8,64 m², 24 karo)
Yapıştırıcı: 7,50 × 4 kg/m²                  = 30 kg → 2 torba (25 kg)
Derz       : (600 + 600) ÷ (600 × 600) × 3 × 9 × 1,6 = 0,144 kg/m² → 1,08 kg

Aynı zemini çapraz döşersen fire yüzde 15'e çıkar, fire dahil alan 8,63 m² olur ve 24 karo gerekir. Kutu sayısı yine 6 kalır, çünkü 6 kutu zaten 8,64 m² içeriyor. Bu sınırda bir durum: kırık ya da hatalı bir karo çıkarsa yedek kalmaz, bir kutu fazla almak mantıklı olabilir.

Örnek 2: banyo duvarı, 30 × 60 cm fayans

2 × 1,5 m'lik bir banyonun duvarları tavana kadar (2,4 m) kaplanacak, bir kapı var, pencere yok. Karo 30 × 60 cm, derz 2 mm, kalınlık 8 mm, kutuda 1,44 m².

Duvar alanı : 2 × (2 + 1,5) × 2,4            = 16,80 m²
Kapı        : 0,9 × 2,1                      = 1,89 m²
Net alan    : 16,80 − 1,89                   = 14,91 m²
Fire %10    : 14,91 × 1,10                   = 16,40 m²
Adet        : 16,40 ÷ (0,302 × 0,602)        → 91 karo
Kutu        : 16,40 ÷ 1,44 = 11,4            → 12 kutu (17,28 m²)
Yapıştırıcı : 14,91 × 4                      = 59,64 kg → 3 torba
Derz        : 1,91 kg

Küvetin ya da duşakabinin arkasını kaplatmayacaksan o yüzeyi de alandan çıkar; araçta bunu en kolay "Alanı biliyorum" seçeneğiyle, net alanı kendin yazarak yaparsın.

Kutu bilgisi: m² mi, adet mi?

Seramik kutularının üstünde hem kutudaki adet hem de toplam metrekare yazar. Mağazalar çoğunlukla metrekare üzerinden satar, bu yüzden araç varsayılan olarak "Kutuda kaç m² var" sorusunu sorar. Kutuda yalnız adet yazıyorsa ya da adet üzerinden alacaksan "Kutuda kaç adet var" seçeneğini kullan; araç bu durumda karo adedini kutu içi adede bölüp yukarı yuvarlar. Örnekteki 7,5 m²'lik zemin için kutuda 4 karo varsa 23 karo 6 kutuya, yani 24 karoya denk gelir.

Kutu içeriği üreticiye göre değişir; tablodaki "kutuda" sütunu yalnız fikir verir. Doğru değeri kutunun etiketinden al.

Yapıştırıcı ve derz dolgusu

Seramik yapıştırıcısının sarfiyatı kullanılan tarak dişinin boyuna, karonun büyüklüğüne ve zeminin düzgünlüğüne bağlıdır. Üreticilerin torba üstünde verdiği değerler küçük karoda metrekareye 3 kg civarından başlar, büyük ebatlı karoda ve çift taraflı sürmede 5 kg'ın üstüne çıkar. Araç 4 kg/m² ile açılır; torbanın üstündeki değeri gelişmiş bölüme yaz. Yapıştırıcı torbası varsayılan olarak 25 kg'dır.

Derz dolgusu için derz üreticilerinin yayımladığı formülü kullanıyorum:

Derz (kg/m²) = (A + B) ÷ (A × B) × C × D × 1,6
A, B = karonun eni ve boyu (mm)
C    = derz genişliği (mm)
D    = derz derinliği, yani karo kalınlığı (mm)
1,6  = derz harcının yoğunluğuna bağlı katsayı

30 × 30 cm karo, 3 mm derz ve 8 mm kalınlıkta sonuç 0,256 kg/m²'dir. Büyük karoda derz çizgisi azaldığı için metrekare başına derz de azalır: 60 × 60 cm'de aynı derzle yaklaşık yarısına düşer. Derz harcı genelde 1, 2, 5 ve 20 kg'lık paketlerde satılır; araç toplam kilogramı verir, paketi sen seçersin.

Yapıştırıcı TS EN 12004'e göre C1 (normal) ve C2 (geliştirilmiş) gibi sınıflara, derz dolgusu TS EN 13888'e göre CG1 ve CG2 sınıflarına ayrılır. Islak hacimde, dış mekânda ve büyük ebatlı karoda çoğunlukla C2 sınıfı yapıştırıcı önerilir.

Fayans hesabında sık yapılan hatalar

• Fireyi unutmak. Fire dahil edilmezse son sırada karo eksik kalır, aynı parti sonradan bulunamayabilir.
• Farklı partiden karo almak. Kutudaki ton ve kalibre kodu aynı olmalı; eksik kalırsa yeni kutunun tonu tutmayabilir.
• Duvar fayansında kapıyı düşmemek ya da küvet arkasını alana katmak.
• Derzi modüle katmamak. Küçük mozaik ve geniş derzde adet hissedilir şekilde değişir.
• Yapıştırıcıyı karo alanına göre değil, fire dahil alana göre hesaplamak. Fire karo içindir; yapıştırıcı yalnız döşenen alana sürülür. Araç bu yüzden yapıştırıcı ve derzi net alandan hesaplar.

Sıkça sorulan sorular

1 m² için kaç adet fayans gerekir?

Karo ölçüsüne bağlı: 1 m² ÷ (karo eni × karo boyu). 30 × 30 cm'de yaklaşık 11, 60 × 60 cm'de yaklaşık 2,8 karo. Derz ve fire eklenince adet biraz artar.

Fayans hesabında fire yüzde kaç alınır?

Düz döşemede yüzde 10, şaşırtmalıda yüzde 12, çaprazda yüzde 15, balık sırtında yüzde 20 yaygın kullanılır. Odada çok kesim varsa oranı artır.

Seramik yapıştırıcısı metrekareye kaç kg gider?

Tarak dişine ve karo ebadına göre çoğunlukla 3-5 kg/m². Büyük ebatlı karolarda hem zemine hem karonun arkasına sürüldüğü için daha fazla gider. Torbanın üzerindeki değer esastır.

Derz dolgusu ne kadar gerekir?

Formülle: (A + B) ÷ (A × B) × derz eni × derinlik × 1,6. 60 × 60 cm, 3 mm derz ve 9 mm kalınlıkta metrekareye yaklaşık 0,14 kg gider.

Fayans ve seramik hesabı farklı mı?

Hayır. Duvar fayansı, yer seramiği, granit ya da porselen karo için hesap aynıdır; değişen yalnız karonun ölçüsü, kalınlığı ve kutu içeriği.

İlgili araçlar

Odanın alanını farklı birimlerde görmek için metrekare, L biçimli ya da üçgen yüzeyler için alan aracını kullanabilirsin. Banyo ve mutfağın duvarlarını boyayacaksan Boya Hesaplama, odaların zemini için Parke Hesaplama, şap ya da tesviye betonu için Beton Hesaplama aracına bak.

Kaynaklar

• Derz dolgusu üreticilerinin teknik föylerindeki sarfiyat formülü: (A + B) ÷ (A × B) × C × D × 1,6 kg/m².
• TS EN 12004 (seramik karo yapıştırıcıları) ve TS EN 13888 (derz dolgu harçları) sınıflandırmaları.
• Seramik yapıştırıcısı torbalarındaki tarak dişine göre sarfiyat değerleri.