Boya Hesaplama

Odanın enini, boyunu ve tavan yüksekliğini yazdığında araç dört duvarın alanını bulur, kapı ve pencereyi düşer, kaç kat boyayacağına ve boyanın sarfiyatına göre gereken litreyi hesaplar. Astar istersen onu da ayrıca verir. Son adımda litreyi markette bulunan 2,5, 7,5 ve 15 litrelik kutulara en az boya artacak şekilde dağıtır. Duvar alanını zaten biliyorsan oda ölçüsü yerine doğrudan metrekareyi yazabilirsin.

Boya nasıl hesaplanır?

Boya hesabı üç sayıya dayanır: boyanacak net alan, kat sayısı ve bir litre boyanın tek katta kapladığı alan (sarfiyat). Formül şu:

Duvar alanı  = 2 × (en + boy) × yükseklik
Net alan     = duvar alanı − kapı alanı − pencere alanı (+ tavan istersen en × boy)
Boya (L)     = net alan × kat sayısı ÷ sarfiyat (m²/L)
Fire dahil   = boya × (1 + fire % ÷ 100)
Astar (L)    = net alan ÷ astar sarfiyatı × (1 + fire % ÷ 100)

Kutu sayısını bulmak için araç, fire dahil litreyi karşılayan bütün kutu kombinasyonlarına bakar. Toplam hacmi ihtiyacın üstünde kalan en küçük kombinasyonu seçer; iki kombinasyon aynı hacmi veriyorsa daha az kutulu olanı alır. Yani 15 litre gerekiyorsa iki tane 7,5 litre değil tek bir 15 litre önerir.

Sarfiyat nedir, hangi değeri yazmalısın?

Sarfiyat, bir litre boyanın tek katta kapladığı alandır ve m²/L ile yazılır. Bu değer boyanın türüne, yüzeyin ne kadar emici olduğuna ve fırça mı rulo mu kullandığına göre değişir. İç cephe plastik ve silikonlu boyaların teknik föylerinde tek kat için genelde 10-14 m²/L aralığı verilir; kamu ihalelerinin teknik şartnamelerinde de iç cephe boyası için 12-14 m²/L tek kat sarfiyatı geçer. Araç bu yüzden 12 m²/L ile açılır, ama doğru sonuç için kendi kutunun etiketindeki değeri yazmalısın.

Eski boyanın üstüne aynı tonda yenileme yapıyorsan sarfiyat etiketin üst sınırına yaklaşır. Yeni alçı ya da saten perdah ise boyayı içer; astarsız boyarsan ilk kat beklediğinden çok daha fazla boya götürür.

Kat sayısı ve astar

Yenilemede çoğu zaman iki kat yeterli olur. Koyu bir rengin üstüne açık renk sürüyorsan ya da duvarda leke, rötuş izi varsa üçüncü kat gerekebilir. Araçta kat sayısını değiştirdiğinde boya litresi doğrudan o oranda artar: iki kattan üç kata geçmek boyayı yüzde 50 artırır.

Astar, boyanın yüzeye tutunmasını ve emiciliğin eşitlenmesini sağlar. Kamu şartnamelerinde iç duvar için su bazlı boya astarı (TS 5808) ve ardından iki kat boya istenir. Astar tek kat sürülür; araç da astarı her zaman tek kat sayar. Daha önce boyanmış, sağlam ve temiz bir duvarda astarı atlayabilirsin; o durumda "Astar da hesapla" kutusunu kapat.

Kapı ve pencere düşümü

Boyanmayacak yüzeyleri alandan çıkarmazsan boya fazla çıkar. Araç varsayılan olarak bir kapı (0,9 × 2,1 m) ve bir pencere (1,2 × 1,5 m) düşer:

Kapı    = 1 × 0,9 × 2,1 = 1,89 m²
Pencere = 1 × 1,2 × 1,5 = 1,80 m²
Toplam düşüm = 3,69 m²

Kapı ve pencerelerin ölçüleri farklıysa gelişmiş bölümden değiştir. Kapı kasası ve pervazını da boyayacaksan o kapıyı düşüm sayısına katma. Düşüm istemiyorsan iki sayıyı da 0 yap.

Örnek: 4 × 3,5 m oda, 2,6 m tavan

Aracın varsayılan değerleri böyle bir yatak odasına göre ayarlı: bir kapı, bir pencere, iki kat boya, 12 m²/L sarfiyat, astar 10 m²/L, yüzde 10 fire.

Duvar alanı : 2 × (4 + 3,5) × 2,6        = 39,00 m²
Düşüm       : 1,89 + 1,80                = 3,69 m²
Net alan    : 39,00 − 3,69               = 35,31 m²
Boya        : 35,31 × 2 ÷ 12             = 5,89 L
Fire %10    : 5,89 × 1,1                 = 6,48 L  → 1 × 7,5 L
Astar       : 35,31 ÷ 10 = 3,53 L × 1,1  = 3,88 L  → 2 × 2,5 L

Tek bir 7,5 litrelik kutu iki katı rahat çıkarır, kutuda yaklaşık 1 litre boya kalır. O kalanı rötuş için saklamak iyi olur.

Aynı odada tavanı da boyarsan net alan 49,31 m²'ye çıkar. Boya 9,04 litreye yükselir ve araç bir 7,5 litre artı bir 2,5 litre önerir. Astar da 5,42 litre olur, tek bir 7,5 litrelik kutuyla karşılanır. Tavan için ayrı bir tavan boyası alacaksan tavanı kapalı tut, tavan alanını (en × boy) ayrıca hesapla.

Tablodaki bütün satırları araçta tek tek hesapladım.

En az artan kutu kombinasyonu nasıl seçiliyor?

Büyük kutu litre başına genelde daha ucuzdur, ama fazla almak da para kaybıdır. Araç fiyata bakmaz, artan boyayı en aza indirir. Bunun için kutu boyutlarının her kombinasyonunu dener:

1. Fire dahil ihtiyacı karşılayan en küçük toplam hacmi bulur.
2. O hacme ulaşan kombinasyonlardan en az kutulu olanı seçer.

Bu yüzden 6,48 litre için iki tane 2,5 litre (5 L, yetmez) ya da üç tane 2,5 litre (7,5 L, üç kutu) yerine tek bir 7,5 litrelik kutu çıkar. Ambalaj seçeneğinden "0,75 · 2,5 · 7,5 L" setini seçersen küçük işlerde (tek duvar, kapı, dolap) daha az boya artar. Yalnız 2,5 litre ya da yalnız 15 litre satılan bir ürün alacaksan o seçeneği işaretle.

Fire payı ne kadar olmalı?

Fire, ruloda ve tepside kalan boya, pürüzlü yüzeyin fazladan içtiği miktar ve rötuş için ayrılan paydır. Düzgün, astarlı bir duvarda yüzde 5-10 yeterli olur. Brüt beton, kaba sıva ya da çok emici bir yüzeyde yüzde 15'e çıkmak mantıklıdır. Fireyi 0 yaparsan araç teorik litreyi verir, ama pratikte bu miktar çoğu zaman yetmez.

Renk tutarlılığı için birkaç not

Makinede renklendirilen boyalarda farklı zamanlarda yapılan karışımlar arasında ton farkı olabilir. Bu yüzden hesapladığın bütün boyayı tek seferde aldırmak, birden fazla kutu varsa boyamaya başlamadan önce hepsini büyük bir kapta karıştırmak iyi bir alışkanlık. Boya biterse ikinci partiyi aynı duvarın ortasında değil, köşede başlatırsan olası ton farkı daha az göze çarpar.

Boya hesabında sık yapılan hatalar

• Taban alanını boya alanı sanmak. 14 m²'lik bir odanın duvar alanı 2,6 m tavanla 39 m² eder; taban alanını metrekare aracı verir, ama boya için duvarlar gerekir.
• Kat sayısını unutmak. Etiketteki sarfiyat tek kat içindir; iki kat boyayacaksan litreyi ikiyle çarpmak gerekir.
• Yeni alçıyı astarsız boyamak. Emici yüzey ilk kat boyayı içer, hem boya hem iş gücü boşa gider.
• Bütün kapıları düşmek. Kapı kasasını boyayacaksan o kapıyı düşüm sayısına katma.
• Kalan boyayı atmak. Ağzı iyi kapatılmış kutu rötuş için yıllarca işe yarar.

Sıkça sorulan sorular

1 litre boya kaç metrekare boyar?

İç cephe boyalarında tek katta genelde 10-14 m². İki kat sürdüğünde bu alan yarıya iner, yani 1 litre yaklaşık 5-7 m² duvarı iki kat boyar. Kesin değer kutunun etiketinde yazar.

20 m² oda için kaç litre boya gerekir?

20 m² genelde taban alanıdır. 4 × 5 m ve 2,7 m tavanlı bir odada duvar alanı 48,6 m² eder, bir kapı ve iki pencere düşünce 43,11 m² kalır. İki kat ve 12 m²/L sarfiyatla yüzde 10 fire dahil 7,91 litre çıkar; araç bir 7,5 litre artı bir 2,5 litre önerir.

Tavan boyası ayrı mı hesaplanır?

Duvar ve tavanı aynı boyayla boyayacaksan "Tavanı da boya" kutusunu işaretlemen yeterli. Tavan için ayrı bir tavan boyası kullanacaksan tavanı ayrı hesapla: tavan alanı odanın en × boy değeridir.

Astar her zaman gerekli mi?

Yeni sıva, alçı, saten perdah, lekeli ya da tozuyan yüzeylerde gereklidir. Daha önce boyanmış, sağlam ve temiz bir duvarı aynı tür boyayla yeniliyorsan çoğu zaman astar gerekmez.

Kalan boya ne kadar saklanır?

Su bazlı boyalar ağzı sıkıca kapatılıp donmayacak, serin bir yerde tutulursa uzun süre kullanılabilir. Kutunun üstündeki raf ömrüne bak.

İlgili araçlar

Odanın taban alanını metrekare aracıyla, farklı şekilli yüzeylerin alanını alan aracıyla bulabilirsin. Aynı odaya duvar kağıdı düşünüyorsan Duvar Kağıdı Hesaplama, zemini yenileyeceksen Parke Hesaplama ve banyo, mutfak için Fayans ve Seramik Hesaplama araçlarına bak.

Kaynaklar

• Üretici teknik föyleri: iç cephe plastik ve silikonlu boyalar için tek kat sarfiyat aralıkları.
• Kamu yapım ihalelerinin teknik şartnameleri: iç cephe boyası için tek katta 12-14 m²/L sarfiyat, su bazlı boya astarı (TS 5808) ve iki kat boya uygulaması.