- AKTS, dersin öğrenciye yüklediği toplam çalışma süresidir; yalnız sınıftaki saat değil, ders dışı çalışma, ödev ve sınava hazırlık da sayılır.
- 1 AKTS = 25-30 saat iş yükü (ECTS Kullanıcı Kılavuzu). Bir yarıyıl 30, bir akademik yıl 60 AKTS'dir.
- Formül: AKTS = toplam iş yükü (saat) ÷ 25 ya da 30. Haftada 3 saatlik tipik bir ders 150 saat iş yüküyle 5 AKTS eder.
- Programdaki AKTS ile iş yükü tablosu uyuşmalı; akreditasyon değerlendirmelerinde en çok bakılan yerlerden biri budur.
Bir dersin izlencesini hazırlayan öğretim elemanının en çok takıldığı tablo, AKTS iş yükü tablosudur. "Bu ders 5 AKTS ama haftada 3 saat; aradaki fark nereden geliyor?" sorusunun cevabı da bu tabloda. Bu yazıda AKTS'nin ne ölçtüğünü, kredinin iş yükünden nasıl hesaplandığını ve tablonun nasıl doldurulacağını örnekle anlatıyorum. Tablonun tamamını ve izlencenin diğer bölümlerini aşağıdaki araçta hazırlayabilirsin.
AKTS neyi ölçer?
AKTS (Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemi, İngilizce ECTS) Bologna sürecinde Avrupa'daki yükseköğretim kurumlarının derslerini karşılaştırılabilir kılmak için kullanılan kredi sistemidir. Türkiye de bu sürecin içinde ve üniversiteler derslerine AKTS kredisi verir.
Eski kredi sisteminde bir dersin kredisi çoğunlukla haftalık ders saatine bakılarak belirlenirdi. AKTS ise öğrencinin o dersi başarıyla bitirmek için harcaması gereken toplam zamana bakar. Haftada 3 saat ders yapılan ama her hafta uzun okuma ve proje isteyen bir ders, aynı saatlik ama ders dışında hiç çalışma gerektirmeyen bir dersten daha fazla AKTS alır.
1 AKTS kaç saattir?
Avrupa Komisyonu'nun yayımladığı ve Bologna bakanlar konferansında kabul edilen ECTS Kullanıcı Kılavuzu'na (2015) göre tam zamanlı bir akademik yılın iş yükü 60 AKTS'dir ve çoğu ülkede 1.500 ile 1.800 saat arasındadır. Bu durumda 1 AKTS 25 ile 30 saatlik çalışmaya karşılık gelir.
Hangi sayının kullanılacağına üniversite karar verir. Türkiye'deki ders bilgi paketlerinin çoğunda 25 ya da 30 saat görürsün. Hesaba başlamadan önce kendi üniversitenin hangisini kullandığını öğren; aynı iş yükü 25 saatle bir AKTS fazla çıkabilir.
AKTS hesaplama formülü
AKTS = toplam öğrenci iş yükü (saat) ÷ 1 AKTS'nin saat karşılığı
Toplam iş yükü, dersin bütün etkinliklerinin saatlerinin toplamıdır. Her etkinlik için "kaç kez yapılıyor" ile "bir seferi kaç saat sürüyor" çarpılır, sonra bütün satırlar toplanır. Sonuç genellikle en yakın tam sayıya yuvarlanır.
Örnek: haftada 3 saatlik bir ders
14 haftalık bir yarıyılda, haftada 3 saat teorik dersi olan bir ders düşünelim. Öğrenciden her hafta ders dışında 4 saat çalışması, iki ödev hazırlaması, bir ara sınav ve bir yarıyıl sonu sınavına girmesi bekleniyor.
| Etkinlik | Adet | Süre (saat) | Toplam (saat) |
|---|---|---|---|
| Ders saati | 14 | 3 | 42 |
| Sınıf dışı ders çalışma | 14 | 4 | 56 |
| Ödev | 2 | 10 | 20 |
| Ara sınava hazırlık | 1 | 12 | 12 |
| Ara sınav | 1 | 2 | 2 |
| Yarıyıl sonu sınavına hazırlık | 1 | 16 | 16 |
| Yarıyıl sonu sınavı | 1 | 2 | 2 |
| Toplam | 150 |
150 ÷ 30 = 5 AKTS. Üniversiten 25 saat kullanıyorsa 150 ÷ 25 = 6 AKTS.
Dikkat edersen sınıftaki 42 saat, toplam iş yükünün üçte birinden az. AKTS'nin asıl ağırlığı ders dışında harcanan zamandan gelir.
İş yükü tablosu nasıl doldurulur?
Tabloyu doldururken en sık yapılan hata, sayıları programdaki AKTS'ye uyacak şekilde sondan geriye doğru ayarlamaktır. Tablo gerçekçi olmalı, çünkü öğrenci geri bildirimleri ve akreditasyon değerlendirmeleri tam olarak bu tutarlılığa bakar. Birkaç öneri:
- Sınıf dışı çalışmayı gerçekçi yaz. Öğrencilerine bir haftanın konusunu çalışmanın kaç saat sürdüğünü sor. Ders başına haftada 3-5 saat yaygın bir aralıktır.
- Ödev ve projeyi ayrı satırlarda yaz. Bir dönem projesi tek başına 30-40 saat tutabilir.
- Sınav süresini unutma. Ara sınav ve final genellikle 1-2 saattir ama tabloda ayrı satır olarak görünmeleri gerekir.
- Laboratuvar ve uygulamayı ders saatine ekle ya da ayrı satır aç. Laboratuvar raporu yazımı da ayrı bir iş yüküdür.
Tablo bittiğinde toplamı programdaki AKTS ile karşılaştır. Program 6 AKTS diyor ve üniversiten 30 saat kullanıyorsa iş yükü 180 saat civarında olmalı. Tablo 150 saat veriyorsa ya iş yükünü eksik yazmışsındır ya da dersin AKTS'si gereğinden yüksektir. Yukarıdaki araç bu karşılaştırmayı otomatik yapar ve fark varsa uyarır.
Bir yarıyıl ve bir program kaç AKTS olmalı?
Tam zamanlı bir yarıyıl 30 AKTS, bir akademik yıl 60 AKTS'dir. Dört yıllık bir lisans programı 240 AKTS, iki yıllık bir ön lisans programı 120 AKTS eder. Bir dönemdeki bütün derslerin AKTS'leri toplandığında 30'a ulaşması beklenir. Seçmeli dersler bu toplamı tamamlamak için kullanılır.
Öğrenci açısından AKTS, not ortalamasının da ağırlığıdır: 6 AKTS'lik bir dersten aldığın harf, ortalamana 3 AKTS'lik bir dersten aldığın harften iki kat fazla etki eder. Bunu üniversite not ortalaması aracında harflerin yanına AKTS yazarak görebilirsin.
Değerlendirme ağırlıklarıyla bağlantı
İş yükü tablosu ile değerlendirme tablosu aynı izlencede yan yana durur ve birbiriyle uyumlu olmalıdır. Öğrencinin 40 saatini alan bir proje notun yalnız %5'ini oluşturuyorsa, ya projenin ağırlığı az ya da iş yükü fazla yazılmıştır. Değerlendirme ağırlıklarının toplamı da %100 olmalı; araç değerlendirme adımında bunu canlı olarak kontrol eder.
İzlencenin bütün bölümlerini (öğrenme çıktıları, haftalık konular, değerlendirme ve iş yükü) tek belgede hazırlamak için ders izlencesi aracını kullanabilirsin.
