- Yoksulluk nafakası, alacaklı fiilen evliymiş gibi yaşarsa, yoksulluğu kalkarsa ya da haysiyetsiz hayat sürerse mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3).
- Alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle nafaka kendiliğinden kalkar; araç bu durumda "tespit" ister.
- Malî durumun değişmesi hâlinde nafakanın azaltılması da istenebilir (TMK m.176/4).
- İştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla sona erer; eğitim sürüyorsa bakım borcu eğitim bitene kadar devam edebilir (TMK m.328).
- Ödenmeyen nafaka 3 aya kadar tazyik hapsine yol açabilir; kaldırma davası açıldıysa hâkim bunu davanın sonuna bırakabilir (İİK m.344).
Bu araç, mahkeme kararıyla bağlanmış bir nafakanın kaldırılması, azaltılması ya da kendiliğinden sona erdiğinin tespiti için aile mahkemesine verilecek dava dilekçesini hazırlar. Kaldırma nedenini seçersin; araç dayanağı, konu satırını ve sonuç ve istem bölümünü bu seçime göre kurar. Varsa nafaka için yürüyen icra dosyasını da dilekçeye işler.
Bu dilekçe, nafaka borçlusu olarak ödemeye devam etmeni gerektiren koşulların ortadan kalktığını düşündüğünde gerekir. Nafaka kendiliğinden kalkmadıkça mahkeme kararı olmadan ödemeyi kesmek icra takibine ve tazyik hapsine yol açabilir. Nafakanın artırılmasını isteyen tarafsan doğru araç nafaka artırım dilekçesi olur.
Nafakanın kaldırılması dilekçesi nasıl hazırlanır?
- Kişisel bilgilerini yaz. Ad soyad, T.C. kimlik no, tebligat adresi, telefon ve e-posta davacı satırlarına girer.
- Davanın açılacağı aile mahkemesini yaz. Örnek: "Bursa" ya da "Bursa 2. Aile".
- Davalının bilgilerini gir. Nafaka alacaklısının adı soyadı, T.C. kimlik numarası ve adresi.
- Önceki kararı tanımla. Nafakaya hükmeden mahkeme (ör. Bursa 1. Aile), esas no ve karar no.
- Mevcut aylık nafakayı yaz. Örnek: 4.000 TL.
- Kaldırma nedenini seç. Yedi seçenek vardır (aşağıdaki tabloya bak).
- Olayların açıklamasını yaz. Tarihleri, işyerini, geliri, birlikte yaşanan kişiyi somut olarak yaz. "Diğer" seçtiysen bu alan zorunludur.
- "Kaldırılmazsa indirilmesini de iste" seçeneğine karar ver. Varsayılan olarak açıktır. Yeniden evlenme ve çocuğun ergin olması seçeneklerinde görünmez.
- Varsa icra dosyasını yaz. Örnek: "Bursa 5. İcra Dairesi 2026/1234 E."
- Ekleri yaz ve PDF'i indir.
Kaldırma nedenleri ve dayanakları
| Seçenek | Dayanak | Nafaka nasıl sona erer | Dilekçedeki istem |
|---|---|---|---|
| Alacaklının yoksulluğu kalktı | TMK m.176/3 | Mahkeme kararıyla | Kaldırılması (istersen olmazsa indirilmesi) |
| Alacaklı fiilen evli gibi yaşıyor | TMK m.176/3 | Mahkeme kararıyla | Kaldırılması (istersen olmazsa indirilmesi) |
| Alacaklı haysiyetsiz hayat sürüyor | TMK m.176/3 | Mahkeme kararıyla | Kaldırılması (istersen olmazsa indirilmesi) |
| Malî durumum değişti | TMK m.176/4 | Mahkeme kararıyla | Kaldırılması (istersen olmazsa indirilmesi) |
| Alacaklı yeniden evlendi | TMK m.176/3 | Kendiliğinden | Kendiliğinden kalktığının tespiti |
| Çocuk ergin oldu | TMK m.328 ve m.331 | Kendiliğinden (eğitim sürmüyorsa) | Kendiliğinden kalktığının tespiti |
| Diğer | TMK m.176 ve m.331 | Duruma göre | Kaldırılması |
TMK m.176/3 iki ayrı durumu düzenler. İrat biçimindeki nafaka alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde ise nafaka ancak mahkeme kararıyla kaldırılır.
TMK m.176/4 ise tarafların malî durumlarının değişmesi ya da hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafakanın artırılmasını veya azaltılmasını düzenler. Kendi gelirin ciddi biçimde düştüyse bu fıkraya dayanırsın.
İştirak nafakasında TMK m.328 ana ve babanın bakım borcunun çocuğun ergin olmasıyla sona erdiğini söyler. Ergin olan çocuğun eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durumlarına göre beklenebildiği ölçüde, eğitim sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m.328/2). TMK m.331 ise durumun değişmesi hâlinde hâkimin nafakayı yeniden belirleyeceğini ya da kaldıracağını düzenler.
Kendiliğinden sona erme dışındaki hâllerde mahkeme kararı çıkmadan ödemeyi kesme. Alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi söz konusu olabilir (İİK m.344).
Kendiliğinden sona erme ve tespit davası
Alacaklı yeniden evlendiyse ya da iştirak nafakası alan çocuk ergin olduysa nafaka kanun gereği kendiliğinden sona erer. Araç bu iki seçenekte konuyu "Nafakanın kendiliğinden kalktığının tespiti talebidir" olarak yazar. Sonuç bölümünde nafakanın kendiliğinden kalktığının tespitini ve o tarihten sonrası için nafaka yükümlülüğünün bulunmadığını ister.
Bu dilekçe özellikle icra takibi sürüyorsa işe yarar. İcra dairesi kararı kendiliğinden kapatmaz; sona ermenin belgelenmesi gerekir. Evlenme ya da erginlik tarihini gösteren nüfus kaydını mutlaka ekle.
İspat ve deliller
Fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun kalkması ve haysiyetsiz hayat iddialarını ispat yükü sendedir. Araç da bu seçeneklerde iddianı tanık, belge ve kayıtlarla ispatlaman gerektiğini hatırlatır.
- Fiilen evli gibi yaşama: Aynı adreste oturma, ortak hayatı gösteren tanık beyanları, adres kayıtları.
- Yoksulluğun kalkması: SGK kayıtları, düzenli gelir, edinilen taşınmaz ya da araç.
- Malî durumun değişmesi: İşten çıkış belgesi, düşen maaş bordrosu, yeni bakım yükümlülükleri.
Araç deliller bölümüne önceki nafaka kararını, nüfus kayıtlarını, tarafların SGK, tapu, araç ve banka kayıtlarını, sosyal ve ekonomik durum araştırmasını ve tanık beyanlarını yazar.
Muhatap ve teslim
Dilekçe aile mahkemesine verilir. Adliyedeki tevzi bürosuna elden ya da e-imzayla UYAP Vatandaş Portal üzerinden sunulabilir. Dava açılırken harç ve gider avansı yatırılır; güncel tutarı adliye veznesinden öğren. Davalı sayısı kadar dilekçe örneği ekle.
Gerekli ekler
- Nafakaya hükmeden önceki kararın örneği
- Nüfus kayıt örnekleri (yeniden evlenme ya da erginlik tarihini gösteren)
- Gelir belgeleri, SGK hizmet dökümü
- Varsa icra dosyasının ödeme emri ve dosya bilgisi
- Tanık listesi (ad ve adresleriyle)
Örnek dilekçe metni
Aşağıdaki metin araçtan örnek değerlerle alınmıştır (neden: alacaklının yoksulluğu kalktı, indirim talebi açık).
BURSA 2. AİLE MAHKEMESİNE Davacı: Hakan Er · Davalı: Gül Er Konu: Nafakanın kaldırılması, olmazsa indirilmesi talebidir. 1- Bursa 1. Aile Mahkemesinin 2021/310 Esas, 2022/95 Karar sayılı ilamıyla davalı lehine aylık 4.000 TL nafakaya hükmedilmiştir. 2- Nafaka alacaklısının yoksulluğu ortadan kalkmıştır; düzenli ve yeterli bir geliri bulunmaktadır. (Olayların açıklaması) 3- Nafaka alacağı için hakkımda Bursa 5. İcra Dairesi 2026/1234 E. sayılı icra takibi yürütülmektedir. Hukuki sebepler: TMK m.176/3; İİK m.344; HMK ve ilgili mevzuat. Sonuç ve istem: Yukarıda açıklanan nedenlerle; nafakanın TMK m.176/3 uyarınca KALDIRILMASINA, mahkemeniz aksi kanaatte ise tarafların malî durumlarına uygun bir miktara İNDİRİLMESİNE, yargılama giderlerinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.
Sık yapılan hatalar
- Karar çıkmadan ödemeyi kesmek. Yalnız yeniden evlenme ve ölümde nafaka kendiliğinden kalkar.
- Fiilî birlikteliği tanıksız ileri sürmek. İddiayı somut olay ve tanıkla destekle.
- Ergin olan çocuğun eğitimini hesaba katmamak. Eğitim devam ediyorsa bakım borcu sürebilir (TMK m.328/2).
- İndirim alternatifini istememek. Kaldırma reddedilse bile indirim kabul edilebilir; seçenek açıkken sonuç bölümüne eklenir.
- İcra dosyasını bildirmemek. Dosyayı yazmak hâkimin İİK m.344 kapsamında değerlendirme yapmasını kolaylaştırır.
Sonrası
Dilekçe alacaklıya tebliğ edilir, cevap ve tahkikat aşamaları gelir. Mahkeme tarafların gelir kayıtlarını getirtir, sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırır ve tanıkları dinler. Nafakayı kaldırabilir, azaltabilir ya da talebi reddedebilir. Kararın kanun yolu ve süresi kararın sonunda yazılıdır. Dava giderlerini karşılayamıyorsan adli yardım dilekçesi hazırlayabilirsin. Durumuna özel sorular için baroya ya da adli yardım bürosuna danış.
Kaynaklar
Sıkça sorulan sorular
Eski eşim yeniden evlendi, nafaka kendiliğinden biter mi?
Evet. İrat biçimindeki nafaka alacaklının yeniden evlenmesiyle kendiliğinden kalkar (TMK m.176/3). Araç bu durumda kaldırma değil, kendiliğinden kalktığının tespitini ister. Evlilik tarihini gösteren nüfus kaydını ekle.
Eski eşim biriyle evlenmeden birlikte yaşıyor, nafaka kalkar mı?
Fiilen evliymiş gibi yaşama nafakanın kaldırılma sebebidir, ama kendiliğinden değil mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3). Bu durumu tanık, adres kaydı ve benzeri delillerle ispatlaman gerekir.
İşimi kaybettim, nafakayı düşürebilir miyim?
Tarafların malî durumlarının değişmesi hâlinde nafakanın azaltılması istenebilir (TMK m.176/4). Araçta "Malî durumum değişti" seçeneğini seç ve gelir kaybını gösteren belgeleri ekle.
Çocuk 18 yaşını doldurdu, iştirak nafakası biter mi?
Bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer. Ancak ergin çocuğun eğitimi devam ediyorsa ana ve baba eğitim sona erinceye kadar bakmakla yükümlü olabilir (TMK m.328/2).
Kaldırma davası açtım, ödemeyi durdurabilir miyim?
Mahkeme kararı çıkana kadar nafaka borcu sürer. Ödememek alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine yol açabilir. Kaldırma ya da azaltma davası açtıysan hâkim tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonuna bırakabilir (İİK m.344).
Kaldırılmazsa indirilsin talebi neden önemli?
Mahkeme kaldırma şartlarının oluşmadığını ama nafakanın yüksek kaldığını düşünebilir. Alternatif talep, bu durumda tutarın azaltılmasını mümkün kılar. Araçta seçenek varsayılan olarak açıktır.
Nafakanın kaldırılması davası hangi mahkemede açılır?
Aile mahkemesinde açılır. Araçta mahkeme alanına "Bursa" ya da "Bursa 2. Aile" gibi yazarsın, başlık buna göre kurulur.
Alacaklının durumunu nasıl ispatlarım?
SGK kayıtları, tapu ve araç kayıtları, banka kayıtları, tanık beyanları ve mahkemenin yaptıracağı sosyal ve ekonomik durum araştırması başlıca delillerdir. Kayıtların getirtilmesini dilekçede talep edebilirsin.