IBAN Doğrulama

Yazdığın IBAN numarasının biçimini ve ISO 13616 mod-97 kontrol toplamını denetleyen bu araç, numarada yazım hatası olup olmadığını gösterir. Türkiye IBAN'ında ayrıca ülke kodunu, kontrol hanelerini, 5 haneli banka kodunu ve 16 haneli hesap numarasını ayrı ayrı çıkarır. Havale ya da EFT göndermeden önce numarayı birkaç saniyede sınamak, paranın yanlış hesaba gitme ihtimalini azaltan basit bir adımdır.

IBAN nedir ve ne işe yarar?

IBAN (International Bank Account Number), bir banka hesabını ülkeden bağımsız ortak bir biçimde tanımlayan numaradır. Yapısını ISO 13616 standardı belirler; her ülkenin bankacılık otoritesi de kendi ulusal hesap yapısını bu çerçeveye yerleştirir. Böylece banka, şube ve hesap bilgisi tek bir dizide taşınır ve otomatik sistemler numarayı kimse elle müdahale etmeden işleyebilir. Türkiye'de Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve bankalar, havale ve EFT işlemlerinde bu biçimi kullanır.

IBAN'ın en işe yarar yanı, içinde bir kontrol rakamı taşımasıdır. Numaranın herhangi bir yerinde yaptığın tek bir yazım hatası bu kontrol rakamıyla çelişir, yani hatayı parayı göndermeden önce yakalayabilirsin.

IBAN kaç haneli? Türkiye IBAN yapısı

Türkiye IBAN'ı toplam 26 karakterdir ve şu bölümlerden oluşur:

TR  kk  BBBBB  R  AAAAAAAAAAAAAAAA
│   │   │      │  └ 16 hane hesap numarası
│   │   │      └ 1 hane ayrılmış (rezerv) alan
│   │   └ 5 hane banka kodu
│   └ 2 hane kontrol rakamı
└ ülke kodu

Toplam 2 + 2 + 5 + 1 + 16 = 26 eder. Numarada yalnızca ilk iki karakter (TR) harftir, gerisi rakamdır. Araca yazarken boşluk ve tire fark etmez: 4'lü gruplar halinde yazdığın IBAN ile bitişik yazdığın IBAN aynı sonucu verir, harfler de kendiliğinden büyük harfe çevrilir.

Banka kodu ve hesap numarası nerede?

Geçerli bir Türkiye IBAN'ında 5. ile 9. karakterler banka kodudur, 10. karakter ayrılmış rezerv alandır, 11. karakterden sona kadar olan 16 hane de hesap numarasıdır. Araç bu iki bilgiyi ayrı gösterir. Banka kodunun hangi bankaya ait olduğunu bankandan ya da TCMB yayınlarından teyit etmen gerekir; araç kod ile banka arasında eşleme yapmaz.

Diğer ülkelerin IBAN'ı

IBAN uzunluğu ülkeye göre değişir ve 15 ile 34 karakter arasındadır. Türkiye için 26 karakter zorunludur ve araç bu kuralı ayrıca denetler. Başka ülkelerin IBAN'larında araç genel uzunluk aralığını (15-34) ve mod-97 kuralını uygular. O ülkeye özgü hesap yapısını, örneğin ulusal banka kodunun uzunluğunu, ise ayrıştırmaz.

IBAN doğrulama nasıl yapılır? Mod-97 adım adım

ISO 13616 doğrulaması dört adımdan oluşur:

1) IBAN'ı temizle: boşluk ve tireleri at, harfleri büyüt
2) İlk 4 karakteri (ülke kodu + kontrol hanesi) sona taşı
3) Harfleri sayıya çevir: A=10, B=11, ... Z=35
4) Oluşan uzun sayının 97'ye bölümünden kalanı bul: kalan 1 ise IBAN geçerlidir

Dördüncü adımdaki sayı 30 haneyi aştığı için onu tek seferde bölmek yerine soldan sağa hane hane işlemek gerekir. Her yeni hanede o ana kadarki kalan 10 ile çarpılır, hane eklenir ve sonucun 97'ye göre kalanı yeniden alınır. Araç da bu yöntemi kullandığı için uzun sayılarda yuvarlama hatası çıkmaz.

Kontrol rakamları nasıl üretilir?

Banka IBAN'ı oluştururken kontrol hanelerine önce 00 yazar, aynı dönüşümü uygular ve kontrol hanelerini 98 eksi bulunan kalan olarak belirler. Bu sayede numaranın tamamı kuraldan geçtiğinde kalan 1 çıkar. Aşağıdaki örnekte 00 ile hesaplanan kalan 65 olduğu için kontrol haneleri 98 - 65 = 33 olarak yazılmıştır.

Örnek IBAN doğrulama

Aşağıdaki IBAN yalnızca örnektir, gerçek bir hesabı göstermez ve araçta varsayılan olarak yüklü gelir:

IBAN: TR33 0006 1005 1978 6457 8413 26
Uzunluk: 26 karakter (Türkiye için doğru)
Ülke kodu: TR, kontrol hanesi: 33
Banka kodu: 00061
Hesap kısmı: 0519786457841326
İlk 4 karakter sona taşınır, TR yerine 2927 yazılır:
0006100519786457841326 2927 33
Mod-97 kalanı: 1 → geçerli

Aynı IBAN'ın son hanesini 26 yerine 27 yazarsan kalan 28 çıkar ve araç numarayı geçersiz sayar. Son iki hane yer değiştirip 62 olursa kalan 3 olur; yani yan yana iki hanenin yer değiştirmesi de yakalanır. Bu örneklerin hepsi aracın kendi hesabıyla doğrulanmıştır.

Aracın verdiği hata mesajları ne anlama gelir?

• İki harf ve iki rakamla başlamıyor: IBAN mutlaka ülke kodu (iki harf) ve kontrol hanesi (iki rakam) ile başlar ve yalnızca harf ile rakam içerebilir.
• Uzunluk 15-34 karakter dışında: numara eksik ya da fazla yazılmış.
• Türkiye IBAN'ı 26 karakter olmalı: TR ile başlayan numara 26 hane değilse geçersizdir.
• Mod-97 kontrol toplamı tutmuyor: uzunluk doğru olsa bile en az bir hane yanlış.

IBAN yazarken sık yapılan hatalar

• 0 (sıfır) ile O (harf) karıştırmak: Türkiye IBAN'ında ilk iki karakterden sonra yalnızca rakam vardır, yani "O" gibi görünen yer sıfırdır.
• Kopyalarken baştaki ya da sondaki bir karakteri kaçırmak: tek hanelik eksiklik uzunluk denetiminde hemen belli olur.
• Telefonda söylenen ya da el yazısıyla alınan IBAN'ı elle yeniden yazmak: 1 ile 7, 5 ile 6 gibi birbirine benzeyen hanelerde mod-97 uyarı verir.
• Geçerli sonucu "hesap doğru" diye okumak: doğrulama yalnızca yazımın tutarlı olduğunu gösterir, alıcıyı göstermez.
• Eski hesap numarasını IBAN yerine kullanmak: havale ve EFT için ülke kodu dahil tam IBAN gerekir.

Ödeme göndermeden önce kontrol listesi

Numarayı önce bu araçla sına, sonra banka uygulamasında alıcının adı ve soyadı ekranda doğru çıkıyor mu, ona bak. Tutarı ve açıklamayı onaylamadan önce, önemli ödemelerde alıcıdan IBAN'ı başka bir kanaldan da teyit etmesini iste. Şüpheli ya da seni acele ettiren ödeme taleplerinde, özellikle IBAN son anda değiştirildiyse, işlemi durdur ve alıcıyı bildiğin bir telefondan ara.

Sıkça sorulan sorular

IBAN geçerli çıktı, para yine de gitmeyebilir mi?

Evet. Hesap kapalıysa, numara başka birine aitse ya da banka işlemi reddederse para gitmeyebilir veya yanlış kişiye ulaşabilir. Doğrulama yalnızca yazım hatalarını eler.

TR IBAN kaç karakterdir?

26 karakterdir: 2 harf ülke kodu, 2 kontrol rakamı, 5 hane banka kodu, 1 ayrılmış hane ve 16 hane hesap numarası. Boşluklar bu sayıya dahil değildir.

Her ülkenin IBAN uzunluğu aynı mı?

Hayır. Uzunluk ülkeye göre 15 ile 34 karakter arasında değişir. Türkiye'de 26 olan uzunluk Almanya'da 22, Fransa'da 27 karakterdir.

IBAN ile hesap numarası aynı şey mi?

Hayır. Hesap numarası, IBAN'ın yalnızca son 16 haneli bölümüdür. IBAN ülke, kontrol, banka ve hesap bilgisini birlikte taşır ve uluslararası işlemlerde bu bütünün tamamı gerekir.

Aracı denemek için kendi IBAN'ımı yazmam gerekir mi?

Hayır, denemek için yukarıdaki örnek IBAN'ı kullanabilirsin. Genel bir alışkanlık olarak IBAN, şifre ve kart bilgilerini güvenmediğin kişi ve sitelerle paylaşmaman önerilir.

IBAN'dan hesap sahibinin adı veya bankası öğrenilebilir mi?

Bu araçla hayır. Banka kodunu görebilirsin ama hangi bankaya karşılık geldiğini bankandan ya da TCMB listelerinden teyit etmen gerekir. Hesap sahibinin adını ise yalnızca bankanın gönderim ekranında gösterdiği eşleşme bilgisinden öğrenebilirsin.

İlgili araçlar

Mod-97 aslında bir modüler aritmetik işlemidir; kalanlı bölmenin nasıl çalıştığını aynı adlı araçta deneyebilirsin. Hesaplarını korurken güçlü şifre üretme aracı, veri bütünlüğünü kontrol etmek için de MD5 özeti sayfası işine yarayabilir.

IBAN doğrulama aracını nasıl kullanırım?

IBAN kutusuna numarayı boşluklu ya da bitişik yaz. Araç numaranın geçerli olup olmadığını, ülke kodunu, kontrol hanelerini ve uzunluğu gösterir; Türkiye IBAN'ı ise banka kodunu ve hesap numarasını da ayırır. Sonucun altında numara ayrıca 4'lü gruplara bölünmüş, okunması kolay bir biçimde görünür.

Kaynaklar

• ISO 13616-1:2020, Financial services — International bank account number (IBAN) — Part 1: Structure of the IBAN.